Akademisyen Maaşları ve Unvana Göre Ödeme Kalemleri
Akademisyen Maaşları Hangi Kalemlerden Oluşur?
Akademisyen maaşları görev aylığı ile üniversite ödeneği, yükseköğretim tazminatı, ek ders ücreti, akademik teşvik ve döner sermaye gibi ayrı ayrı şartlara bağlı kalemlerden oluşur.
Akademisyen maaşları tek bir kalemden değil, birbirinden bağımsız koşullara bağlı birkaç ödemeden oluşur. Bu ödemelerin çoğu 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu'nda, döner sermaye payı ise 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 58. maddesinde düzenlenir. Eline geçen tutarı belirleyen şey yalnızca unvan değildir. Atanılan kadro, derece ve fiilen yürütülen görev de sonucu değiştirir.
Akademisyen Maaşı Hangi Ödemelerden Oluşur
Akademisyen maaşları, çekirdeğinde görev aylığı bulunan bir toplamdır. Görev aylığının üzerine unvana, kadroya, dereceye veya yürütülen göreve bağlı ödenekler eklenir.
2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu bu ödemeleri ayrı maddelerde düzenler. Üniversite ödeneği 12. maddede, idari görev ödeneği 13. maddede, geliştirme ödeneği 14. maddede yer alır. Eğitim öğretim ödeneği ek 1. maddede, makam tazminatı ek 2. maddede, yükseköğretim tazminatı ek 3. maddede, akademik teşvik ödeneği ise ek 4. maddede düzenlenmiştir. Ek ders ücretinin dayanağı aynı Kanunun 11. maddesidir.
Akademisyen maaşları bakımından bu dağınık yapı pratik bir sonuç doğurur. Kalemlerden birinin ödenmemesi, diğerlerinin de ödenmeyeceği anlamına gelmez. Her ödemenin kendi şartı vardır ve uyuşmazlık çıktığında her biri ayrı değerlendirilir.
İlgili hesaplama aracı: Akademik Personel Maaşı Aracı — 2914 sayılı Kanuna göre unvan bazlı brüt maaş kalemlerini Temmuz-Aralık 2026 katsayılarıyla görün.
Aylık Hesabı Gösterge, Ek Gösterge ve Katsayı Üzerinden Yapılır
Kanunun 5. maddesine göre öğretim elemanlarının aylıklarının hesabında, Devlet memurlarının aylıklarına esas olan gösterge tablosu ve katsayı dikkate alınır. Aynı madde, Kanuna ekli ek gösterge cetvelindeki rakamların da hesaba katılacağını belirtir.
Ek gösterge cetveli 1/7/2022 tarihli 7417 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Cetvelde en yüksek rakam 7.000'dir. Bu rakam, rektör, rektör yardımcısı, dekan, dekan yardımcısı veya yüksekokul müdürü olan profesörlere uygulanır. Profesörlük kadrosunda dört yılını tamamlayanlar da bu rakama tabidir. Diğer profesörlerde 5.900, doçentlerde 5.400, doktor öğretim üyelerinde 4.200 rakamı uygulanır. Öğretim görevlisi ve araştırma görevlilerinde rakam dereceye göre değişir. Birinci derecede 4.200, ikinci derecede 3.300, üçüncü ile yedinci derece arasında 2.900 uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Araştırma görevlisi maaşı hangi kalemlerden oluşur
Araştırma görevlisinin ödemesi görev aylığı ile buna eklenen ödeneklerden oluşur. Üniversite ödeneği bu kadroda unvana değil dereceye göre hesaplanır ve oran %98 ile %130 arasında değişir. Yükseköğretim tazminatı ise 2914 sayılı Kanunun ek 3. maddesine göre %115 oranındadır. Akademik teşvik puanı otuzu geçerse ek 4. madde uyarınca ayrıca ödeme yapılır.
Doçent ile profesör arasında üniversite ödeneği farkı ne kadardır
Fark, en yüksek Devlet memuru brüt aylığına uygulanan oranda ortaya çıkar. 2914 sayılı Kanunun 12. maddesine göre doçent kadrosunda oran %175, profesör kadrosunda %215'tir. Rektör veya dekan gibi görevleri yürüten ya da profesör kadrosunda üç yılını dolduran kişilerde oran %245'e çıkar.
Akademisyen maaşları hesabında aylık katsayı sabit değildir. Hazine ve Maliye Bakanlığı her altı ayda bir mali ve sosyal haklara ilişkin genelge yayımlar ve dönemin katsayısını bu genelge belirler. Güncel tutar hesaplanırken yürürlükteki genelgeye bakılması gerekir.
Unvana Göre Başlangıç Dereceleri Nasıl Belirlenir
Kanunun 3. maddesi öğretim elemanlarını üç sınıfa ayırır. Profesörler atandıkları tarihi izleyen aybaşından itibaren birinci derecenin, doçentler üçüncü derecenin, doktor öğretim üyeleri beşinci derecenin ilk kademe aylığını alır.
Akademisyen maaşları bakımından öğretim görevlileri ile araştırma görevlilerinde durum farklıdır. Bunlarda önce 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uygulanır. Öğrenim niteliğine ve süresine göre kazanılmış hak aylık derece ve kademesi bulunur. Giriş derecesi, bu dereceye iki derece eklenerek belirlenir. Araştırma görevlisinin 33/a veya 50/d kadrosunda bulunması ise istihdamın süresini ve güvencesini etkileyen ayrı bir konudur.
Görev Aylığı Kazanılmış Hak Teşkil Etmez
Kanunun 4. maddesi açık bir sınır çizer. 3. maddeye göre tespit edilen görev aylıkları kazanılmış hak oluşturmaz ve yalnızca aylık ödemelerine esas alınır. Öğretim elemanı Kanun kapsamından çıkarsa bu derece dikkate alınmaz.
Üniversite Ödeneği Kadro Şartına Bağlı Olarak Ödenir
Üniversite ödeneği 12. maddede düzenlenir ve en yüksek Devlet memuru brüt aylığı üzerinden oranlanır. Ek gösterge de bu tutara dahildir.
Akademisyen maaşları içinde oranlar unvana göre ayrışır. Rektör, rektör yardımcısı, dekan, dekan yardımcısı veya yüksekokul müdürü olan profesörler ile profesör kadrosunda üç yılını tamamlayanlara %245 uygulanır. Diğer profesör kadrosundakilere %215, doçent kadrosundakilere %175, doktor öğretim üyesi kadrosundakilere %175 oranı ödenir.
Diğer öğretim elemanlarında ölçüt unvan değil derecedir. Birinci dereceden aylık alanlara %130, ikinci dereceye %117, üçüncü dereceye %110 uygulanır. Dördüncü ve beşinci derecede oran %104, diğer derecelerde %98'dir.
Maddenin son fıkrası akademisyen maaşları için iki sınır getirir. Bu ödenek damga vergisi dışında hiçbir vergiye tabi tutulmaz. Kısmi statüde görev yapanlara ise ödenmez. Ödemenin kadroya bağlı olması, akademik kadro ilanı ve atama sürecinin mali sonuç doğuran bir aşama olduğunu gösterir.
Yükseköğretim Tazminatında Araştırma Görevlisi Oranı Daha Yüksektir
Kanunun ek 3. maddesi yükseköğretim tazminatını düzenler. Madde 5/11/2014 tarihli 6564 sayılı Kanunla eklenmiştir.
Tazminat yine en yüksek Devlet memuru brüt aylığı üzerinden hesaplanır. Profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi kadrosunda bulunanlara %100 oranı uygulanır. Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrosundakilere ise %115 ödenir.
Oranın alt kadrolarda daha yüksek olması, üniversite ödeneğindeki farkın bir bölümünü dengeler. Madde ayrıca bu tazminatın döner sermaye ek ödemesi, ikramiye ve benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmayacağını belirtir.
Eğitim Öğretim Ödeneği Bütün Öğretim Elemanlarına Ödenir
Ek 1. maddeye göre yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim elemanlarına, en yüksek Devlet memuru aylığının brüt tutarının on ikide biri her ay aylıkla birlikte ödenir. Ek gösterge bu tutara dahildir.
Maddede akademisyen maaşları bakımından iki istisna sayılır. 2547 sayılı Kanunun 33. maddesi ve 39. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yurt dışına gönderilenler bu ödeneği alamaz. 38. maddeye göre başka kurumlarda görevlendirilenlerden yükseköğretim kurumundaki kadro görevini yapmayanlar da kapsam dışındadır.
Makam Tazminatı Yalnızca Cetvelde Sayılan Unvanlara Ödenir
Ek 2. madde makam tazminatını Kanuna ekli cetvele bağlar. Cetvelde rektörler için 7.000, kadroda üç yılını tamamlamış profesörler için 6.000, diğer profesörler için 4.500 gösterge rakamı yer alır. Doçentler için 2.000 rakamı öngörülmüştür. Bunun şartı, kazanılmış hak aylığının birinci derecede olmasıdır.
Ek Ders Ücreti Fiilen Yapılan Ders Karşılığında Doğar
11. madde ek ders ücretini zorunlu ders yükünün dışında kalan dersler için öngörür. Ödemenin şartı, dersin haftalık ders programında yer alması ve fiilen yapılmasıdır. Sınır, örgün öğretimde en çok yirmi saat, ikinci öğretimde en çok on saattir.
Ücret, unvana göre belirlenen gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur. Göstergeler profesörde 300, doçentte 250, doktor öğretim üyesinde 200, öğretim görevlisinde 160'tır.
Maddede akademisyen maaşları için bir zam hükmü de vardır. Gece öğretiminde ek ders ücretleri %60 zamlı ödenir. Zam, normal çalışma günlerinde saat 17.00'den sonra başlayan öğretim için geçerlidir. Hafta tatili, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılan öğretimde de aynı zam uygulanır.
Sınav Ücreti Öğrenci Sayısına Göre Hesaplanır
Dersi veren öğretim elemanına, yarıyıl ve yıl sonu dönemlerinde her ders için ayrı sınav ücreti ödenir. Hesap, her 50 öğrenci için 300 gösterge rakamının katsayıyla çarpımı üzerinden yapılır. Öğrenci sayısında 500'den fazlası dikkate alınmaz. Ara sınavlar ve bütünleme sınavları için sınav ücreti ödenmez.
Akademik Teşvik Ödeneği Yıllık Puana Göre Hesaplanır
Akademik teşvik ödeneğinin dayanağı 2914 sayılı Kanunun ek 4. maddesidir. Bu kalem sıkça 2547 sayılı Kanuna dayandırılarak anlatılır, oysa hüküm 2914 sayılı Kanunda yer alır.
Hesap iki aşamalıdır. Önce bir önceki yılın çalışmaları esas alınır. Proje, araştırma, yayın, tasarım, sergi ve patent bu kapsamdadır. Atıflar, uluslararası toplantılardaki tebliğler ve akademik ödüller de sayılır. Bunlar üzerinden yüz puan üzerinden yıllık akademik teşvik puanı hesaplanır. Puanı otuz ve üzerinde olanlar ödemeye hak kazanır.
Akademisyen maaşları hesabının ikinci aşamasında unvan oranı devreye girer. En yüksek Devlet memuru brüt aylığının profesörde %100'ü, doçentte %90'ı, doktor öğretim üyesinde %80'i esas alınır. Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisinde oran %70'tir. Bulunan tutar, akademik teşvik puanının yüze bölünmesiyle elde edilen oranla çarpılır.
Akademisyen maaşları ödeme takvimi de maddede yazılıdır. Ödeme, şubat ayının on beşinden itibaren on iki ay süreyle her ayın on beşinde yapılır.
Bazı Ödenekler Göreve ve Görev Yerine Bağlı Olarak Doğar
Akademisyen maaşları içinde buraya kadar sayılan kalemler kadroya, dereceye veya akademik üretime bağlıydı. Akademisyen maaşını etkileyen iki ödenek ise doğrudan nerede ve hangi görevde çalışıldığına bakar.
Geliştirme Ödeneği Sosyoekonomik Ölçüte Göre Ödenir
14. madde geliştirme ödeneğini, diğer yükseköğretim kurumlarına göre sosyoekonomik açıdan daha az gelişmiş yerlerde öğretim yapan kurumlar için öngörür. Yeterli sayıda öğretim elemanı sağlanamayan kurumlar da kapsamdadır.
Akademisyen maaşları bakımından üst sınır maddede bellidir. Aylık gösterge ile ek gösterge toplamının aylık katsayıyla çarpımı sonucu bulunacak miktarın beş katına kadar ödeme yapılabilir.
Hangi kurumlara ödeme yapılacağı Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir. Karar; usul ve esasları, oranları ve yararlanma süresini de gösterir. Bu yüzden ödeneğin varlığı kurumdan kuruma değişir. Görev yeri değişikliği bu kalemi doğrudan etkilediğinden, eş durumundan tayin talebinde mali sonuç da hesaba katılır.
İdari Görev Ödeneği Yürütülen Göreve Göre Değişir
13. madde idari görev ödeneğini, almakta olunan aylık gösterge ve ek gösterge brüt tutarı üzerinden oranlar. Rektörlere %70, rektör yardımcıları ve dekanlara %30 uygulanır. Dekan yardımcıları, enstitü ve yüksekokul müdürleri, konservatuvar müdürleri ile bölüm başkanlarına %20 ödenir. Enstitü, yüksekokul ve konservatuvar müdür yardımcılarında oran %15'tir.
Akademisyen maaşları bakımından maddede tek bir kısıt vardır. Birden fazla idari görevi bulunanlara bu ödenekten yalnızca en yüksek olanı verilir. İdari görev ödeneği ile geliştirme ödeneğinin uygulanmasına ilişkin Sayıştay kararları, ödemenin sınırlarını somut olaylar üzerinden göstermektedir.
Döner Sermaye Ek Ödemesi Tıp ve Diş Hekimliği Birimlerinde Ayrı Hesaplanır
Akademisyen maaşlarının en değişken kalemi döner sermaye ek ödemesidir. Bu ödeme 2547 sayılı Kanunun 58. maddesinde düzenlenir ve diğer kalemlerden farklı işler. Ödeme kurumun kendi geliri üzerinden yapılır ve her öğretim elemanına verilmez.
Maddenin (c) fıkrası tavan oranları gösterir. Bu fıkra tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezleri için uygulanır. Gelir getiren görevlerde çalışan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerinde tavan, ek ödeme matrahının %950'sidir. Araştırma görevlilerinde bu oran %650 olarak uygulanır. Tıpta uzmanlık mevzuatına göre yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyelerinde tavan %1150'ye çıkar.
Akademisyen maaşları içinde gelire katkısı olmayanlar için oranlar düşer. Bu durumdaki öğretim üyesi ve öğretim görevlilerinde tavan %750, araştırma görevlilerinde %375'tir.
Ek ödeme matrahının içeriği de maddede tanımlanmıştır. Matrah; aylık, yan ödeme, ödenek ve her türlü tazminat toplamından oluşur. Geliştirme ödeneği ile makam, temsil, görev ve yabancı dil tazminatı matraha dahil edilmez.
Aynı hükümler başka birimlerde de geçerlidir. Ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu ve atölye veya laboratuvarı olan kurumlar bu kapsamdadır. Üniversite ve sanayi işbirliği kapsamındaki projelerde ise öğretim elemanına ödenecek gelirin %85'i, vergi kesintisi yapılmaksızın ilgiliye ödenir.
Unvanı Almak ile Kadroya Atanmak Aynı Sonucu Doğurmaz
Akademisyen maaşlarına ilişkin uyuşmazlıkların önemli bir bölümü bu ayrımdan doğar. Danıştay 8. Dairesi, 5.2.2013 tarihli ve E. 2010/2254, K. 2013/642 sayılı kararında ayrımı kalem kalem ele almıştır.
Karara konu olayda, tıp fakültesinde uzman kadrosunda görev yapan kişi doçent unvanını almış, ancak doçent kadrosuna atanmamıştır. Daire, hangi ödemenin unvanla hangisinin kadroyla doğduğunu ayırmıştır.
Karara göre ek ders ücreti için doçent unvanını almış olmak ve fiilen ders vermek yeterlidir. Üçüncü derecede bulunma şartı aranmamıştır. Buna karşılık üniversite ödeneği kadro şartına bağlanmış, doçent kadrosuna atanma gerekli görülmüştür. Makam tazminatı da cetveldeki kadro ve görev unvanına atanmaya bağlıdır. 2547 sayılı Kanunun 58. maddesindeki döner sermaye katkı payı bakımından ise doçent unvanını almış olmak yeterli sayılmıştır.
Eğitim öğretim ödeneği ile geliştirme ödeneği ek göstergeye bağlı olduğundan farklı değerlendirilmiştir. Kadroya atanmamış kişide bu iki kalem için üçüncü derecede bulunma şartı aranmıştır. Kararın tamamına Danıştay karar arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Bu karar tek bir uyuşmazlığa ilişkindir. Yine de gösterdiği yöntem geneldir. Her ödeme kendi maddesindeki şarta göre incelenir. Doçent unvanının sağladığı mali hakların ödenmesi konusundaki değerlendirme bu yöntemi ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.
Eksik Ödenen Mali Hak İçin İdari Başvuru ve Dava Yolu İzlenir
Akademisyen maaşının bir kalemi hiç ödenmemişse veya eksik ödenmişse uyuşmazlık idari yargıda çözülür. İlk adım genellikle kadronun bulunduğu yükseköğretim kurumuna yazılı başvuru yapmaktır.
Başvurunun reddi üzerine ya da idarenin cevap vermemesi hâlinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Talep her kalem için ayrı kurulur. Dayanak madde ve istenen tutar ayrı ayrı gösterilir.
Akademisyen maaşları davalarında süre belirleyicidir. Yukarıda anılan Danıştay kararında, yoksun kalınan mali haklara ilişkin istemin başvurudan önceki bir döneme ait kısmı süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir. Geçmişe dönük talebin hangi tarihten itibaren karşılanabileceği, başvurunun yapıldığı tarihe göre değişir. Ödemelerin kesilmesi görev süresinin uzatılmaması gibi ayrı bir işlemden kaynaklanıyorsa, o işleme karşı da süresinde dava açılması gündeme gelir.
Akademisyen Maaşları Konusunda Avukat Desteği
Akademisyen maaşları bakımından uygulanacak hukuki yol; ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, dosyadaki belgelere ve varsa idari ya da yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Ödemenin dayandığı madde, kadro durumu ve başvuru tarihi birlikte incelenmeden sonuç öngörülemez. Uyuşmazlık bir atama işleminden kaynaklanıyorsa akademik kadro iptal davası süreci de ayrıca değerlendirilir.
Bu konuda, istediğiniz tarih ve saatte, canlı ve görüntülü hukuki destek almak için Online Danışmanlık Sistemimizden randevu oluşturabilirsiniz. Sorularınızın cevaplarını aldıktan sonra karar vermek için "Avukata Sor" formuna da yazabilirsiniz. Bu durumda ilgili avukat sizi "Avukata Sor" formuna bıraktığınız telefon numarası üzerinden arayacaktır.
Sorularınızı gün içinde dönüş yapılan Avukata Sor formuna yazabilir ya da hızlı görüntülü veya telefonla görüşme için online danışmanlık sisteminden randevu alabilirsiniz. Online danışmanlıkta gün ve saati seçebildiğiniz gibi görüşme tipini de seçebilirsiniz. Zoom, Teams, WhatsApp veya telefon üzerinden görüşme yapılabilir. Ödemenin ardından randevunun oluşturulduğuna dair bilgilendirme e-postası gönderilir. Sistemde bir sorun yaşanırsa iletişim numaraları üzerinden bağlantı kurulduğunda görüşme elle planlanabilir. Konunun genel çerçevesi için yükseköğretim hukuku ve akademik davalar sayfası da incelenebilir.
Akademik teşvik ödeneği için kaç puan gerekir
Eşik otuz puandır. 2914 sayılı Kanunun ek 4. maddesine göre yıllık akademik teşvik puanı yüz üzerinden hesaplanır ve otuz puanın altında kalanlara ödeme yapılmaz. Ödenecek tutar, unvana göre belirlenen oranın puanla çarpılmasıyla bulunur. Bu nedenle puan yükseldikçe ödeme de artar.
Doçent unvanı alındığı hâlde kadroya atanmayan akademisyen hangi ödemeleri alabilir
Bu durumda unvana bağlı ödemeler alınabilir, kadroya bağlı olanlar alınamaz. Danıştay 8. Dairesinin E. 2010/2254, K. 2013/642 sayılı kararında ek ders ücreti ve döner sermaye katkı payı için unvanın yeterli olduğu belirtilmiştir. Buna karşılık üniversite ödeneği ile makam tazminatı kadroya atanma şartına bağlanmıştır.
Ek ders ücreti en fazla kaç saat için ödenir
Örgün öğretimde en çok yirmi saat, ikinci öğretimde en çok on saat için ödenir. 2914 sayılı Kanunun 11. maddesi bu sınırı zorunlu ders yükünün dışında kalan dersler için koyar. Dersin haftalık ders programında yer alması ve fiilen yapılmış olması da aranır.
Geliştirme ödeneği her yükseköğretim kurumunda ödenir mi
Hayır, yalnızca belirlenen kurumlarda ödenir. 2914 sayılı Kanunun 14. maddesi bu ödeneği sosyoekonomik açıdan daha az gelişmiş yerlerdeki kurumlar ile yeterli sayıda öğretim elemanı bulunmayan birimler için öngörür. Hangi kurumların kapsama gireceği, oranlar ve yararlanma süresi Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir.
Eksik ödenen akademisyen maaşı için nereye başvurulur
İlk başvuru kadronun bulunduğu yükseköğretim kurumuna yazılı olarak yapılır. Başvuru reddedilirse veya idare cevap vermezse idare mahkemesinde dava açılabilir. Geçmişe dönük talepte süre belirleyicidir, çünkü başvuru tarihinden önceki döneme ilişkin istem süre aşımı gerekçesiyle reddedilebilir.
Akademik Kadro
Öğretim Elemanı Naklen Atama ve Kurumlar Arası Geçiş
Öğretim elemanının başka bir üniversiteye geçişi ilan, muvafakat ve mecburi hizmet kurallarına bağlıdır. Naklen atama ile ilana başvurarak geçiş arasındaki fark bu yazıda ayrılır.
