Vakıf Üniversitesinde Güvenlik Soruşturması Yapılır mı
Vakıf Üniversitesinde Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması
Vakıf yükseköğretim kurumuna atanacak akademik personele hangi hâlde arşiv araştırması, hangi hâlde güvenlik soruşturması yapılabileceği 7315 sayılı Kanunun kapsam maddesine göre açıklanıyor.
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması yapılıp yapılamayacağı, kurumun isteğine değil kanunun kapsam maddesine bağlıdır. 7315 sayılı Kanun, hakkında araştırma yapılacak kişileri tek tek sayar. Öğretim elemanları bu sayımda yer almaz. Arşiv araştırması ise daha geniş bir alanı kapsar. İlk defa veya yeniden kamu görevine atanacaklar bu kapsamdadır.
Kanunun çıkış sebebi bir iptal kararıdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesine bir bent eklenmişti. Bent memuriyete girişte güvenlik soruşturması şartı arıyordu. Anayasa Mahkemesi bu bendi 24/7/2019 tarihinde iptal etti (E. 2018/73, K. 2019/65). Konu iptalden sonra ayrı bir kanunla düzenlendi.
Üçüncü metin Anayasa'nın 130. maddesidir. Maddenin son fıkrası şöyledir: "Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilen hükümlere tabidir."
Fıkradaki "güvenlik yönlerinden" ibaresi tek başına bir soruşturma yetkisi vermez. Aynı maddenin beşinci fıkrası üniversitelerin güvenlik hizmetlerinin Devletçe sağlanacağını söyler. İki hüküm kampüs güvenliğini ve devlet gözetimini anlatır. Kişi hakkında veri toplanmasının dayanağı ise ayrı bir kanunda aranır.
Vakıf Yükseköğretim Kurumu 7315 Sayılı Kanunun Kapsamında mıdır
Sık Sorulan Sorular
Vakıf üniversitesine atanacak akademisyene güvenlik soruşturması yapılır mı?
Kural olarak hayır. 7315 sayılı Kanunun 3. maddesi güvenlik soruşturması yapılacak kişileri tek tek sayar ve bu sayımda öğretim elemanları yer almaz. Kişi gizlilik dereceli bir birimde ya da milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz bir proje veya hizmette görevlendirilecekse durum değişir.
Arşiv araştırmasında hangi kayıtlar incelenir?
Adli sicil kaydı, kolluk tarafından aranıp aranmadığı, hakkında tahdit bulunup bulunmadığı ve kesinleşmiş mahkeme kararları incelenir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171/5 ve 231/13 maddeleri kapsamındaki kararlar ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular da kapsamdadır. Dayanak 7315 sayılı Kanunun 4. maddesidir.
Kanunun 2. maddesi kurum ve kuruluşu tanımlar. Tanım iki grubu içerir. Birincisi kamu kurum ve kuruluşlarıdır. İkincisi diğer kurum ve kuruluşlardır. Bunlar milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetleri yerine getirir.
Vakıf yükseköğretim kurumu bu tanımın neresinde durur? Kurum kanunla kurulur ve bir kamu hizmeti yürütür. Buna karşılık personeliyle ilişkisi iş sözleşmesine dayanır. Kadro, derece ve kademe kavramları burada işlemez.
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması tartışması tam bu ikili yapıdan doğar. Bir görüş, yürütülen hizmetin kamusal niteliğine bakarak kurumu kapsam içinde sayar. Diğer görüş kanunun sayım yöntemini esas alır. Bu görüşe göre kapsam kıyas yoluyla genişletilemez.
Kanunun 3. maddesi ikinci görüşü destekleyen bir metne sahiptir. Madde, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılacağı kişileri tek tek sayar. Listenin başında gizlilik dereceli birimlerde çalıştırılacak kamu personeli vardır. Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatı personeli de sayılıdır. Liste ceza infaz kurumu personeliyle sürer. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler ile üst kademe kamu yöneticileri de metinde yazılıdır.
Öğretim elemanları bu listede geçmez. Vakıf yükseköğretim kurumu da ayrıca anılmaz.
Sayım biçimi önemlidir. Kanun kimleri kastettiğini tek tek yazar. Böyle bir listeye yorum yoluyla yeni ad eklenmesi güçtür. Bu yüzden vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması talebiyle karşılaşan kişi ilk olarak dayanağı sorar. Talep yazısında hangi bendin gösterildiği belirleyici olur.
Öğretim Elemanı Ataması İçin Arşiv Araştırması Yapılabilir mi
Arşiv araştırması ayrı bir fıkrada düzenlenir. Ölçüyü 7315 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrası koyar. Araştırma, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın yapılır. Kapsamda ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar vardır.
Fıkra iki bakımdan geniştir. Statü ve çalıştırma şekli önemli değildir. Memuriyetin yanında "kamu görevi" de metne girmiştir. Uygulamada vakıf yükseköğretim kurumları bu fıkraya dayanır. Atama öncesinde arşiv araştırması talep edilmektedir.
Talebin sınırı da aynı fıkradadır. Araştırma ilk defa veya yeniden atamaya bağlanmıştır. Sözleşmesi yenilenen öğretim üyesinde durum farklıdır. Görev sürerken yapılacak dönemsel araştırmaya bu fıkra dayanak olmaz.
Arşiv araştırmasının içeriği Kanunun 4. maddesinde sayılıdır. Kişinin adli sicil kaydı, kolluk tarafından aranıp aranmadığı ve hakkında tahdit bulunup bulunmadığı incelenir. Kesinleşmiş mahkeme kararları da kapsamdadır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171/5 ve 231/13 maddeleri uyarınca alınan kararlar buna dahildir. Devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular incelenir. Kamu görevinden çıkarma kaydı da aranır. Bu kalemlerin genel işleyişi güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yazısında ele alınıyor.
Talep yazısının içeriği de Yönetmelikte belirlidir. Arşiv araştırması istenirken kişinin adı, soyadı ve kimlik numarası bildirilir. Güvenlik soruşturmasında liste genişler. Adres, iletişim bilgisi, mezun olunan okul, son işyeri ve unvan da eklenir. Gelen sonuç, işlemi yapan kurumun dosyasında en az "gizli" gizlilik derecesiyle saklanır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının etkisi ayrı bir tartışmadır. Kararın memuriyete etkisi HAGB kararı ve memuriyet yazısında değerlendiriliyor.
Hangi Görevlerde Güvenlik Soruşturması Gündeme Gelebilir
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması yalnız Kanunun saydığı hâllerde gündeme gelir. Akademik unvan tek başına ölçüt değildir. Ölçüt görevin niteliğidir.
İki ihtimal öne çıkar. Birincisi, kişinin gizlilik dereceli bir birimde çalıştırılacak olmasıdır. İkincisi, milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerde istihdam edilmesidir. İkinci hâlde statü ve çalıştırma şekli aranmaz. Savunma sanayii projeleri yürüten bir araştırma merkezinde görevlendirme bu ihtimale örnek gösterilebilir.
Bu iki başlığın kendi usulü vardır. Yönetmeliğin 6. maddesine göre gizlilik dereceli birim ve kısımları kamu kurum ve kuruluşları belirler. Belirlenen birimler Cumhurbaşkanlığına bildirilir. Yönetmeliğin 11. maddesi bildirimde bulunmayan kurumların taleplerinin yerine getirilmeyeceğini söyler. Stratejik önem gerekçesi de talep yazısında açıkça gösterilir.
Kurumun adaydan belge istemesi ayrı bir konudur. Başvuruda adli sicil belgesi istenmesi sık görülür. Bu belgeyi kişi kendisi alır ve kendisi verir. Böyle bir istem, kanunda düzenlenen resmî araştırma anlamına gelmez. İkisinin dayanağı ve sonucu farklıdır.
Süreler Yönetmelikte bellidir. Arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü içinde bildirilir. Güvenlik soruşturmasında bu süre 60 iş günüdür. Bildirim, talep eden kuruma yapılır. Araştırmayı Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yürütür. Kurumun kendisi araştırma yapamaz.
Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanında İzlenen Yol
Yabancı uyruklu öğretim elemanı için mevzuat farklı bir zincir kurar. Ölçü 2547 sayılı Kanunun 34. maddesidir. Sözleşme, Yükseköğretim Kurulunun ön izniyle başlar. Çalışma izni ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından alınır. Sözleşme örneğinin vizesi ve süre uzatımı da Yükseköğretim Kurulunca yürütülür. Sürecin ayrıntısı yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni yazısındadır.
Değerlendirme Komisyonu Vakıf Üniversitesinde Nasıl Çalışır
Sonucu değerlendiren organ Değerlendirme Komisyonudur. Kanunun 7. maddesi komisyonun kuruluşunu düzenler. Üniversitelerde komisyona rektör yardımcısı başkanlık eder. Komisyona teftiş, personel ve hukuk birimlerinden birer üye katılır. Kurul, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur.
Komisyona iletilecek verinin niteliği sınırlıdır. Kanun, yorum içermeyen olgusal verilerin iletileceğini söyler. Yönetmeliğin 12. maddesi bu sınırı sertleştirir. Somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen bilgiler komisyona iletilmez. İftira olduğu yahut kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan beyanlar da dikkate alınmaz.
Araştırmayı yapan birimlerde de sıkı kurallar vardır. Yetkili personel hukuka aykırı sorgulama yapamaz. Kayıtları değiştiremez veya silemez. Öğrendiği bilgiyi yetkisiz kişiyle paylaşamaz. Basına veya başka iletişim kanallarına veremez.
Komisyon gerekli görürse ilgiliden açıklama isteyebilir. Bu istem sırasında bilginin kaynağı açıklanmaz. Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve kararını oy çokluğuyla alır. Değerlendirme nesnel ve gerekçeli olarak, yazılı biçimde atamaya yetkili amire sunulur.
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması sonucunun kime sunulacağı burada pratik bir soru doğurur. Atamayı 2547 sayılı Kanunun ek 5. maddesi uyarınca mütevelli heyet onaylar. Değerlendirme yazısının muhatabı da bu yetkiye göre belirlenir.
Olumsuz Sonucun Sözleşmeye ve Atamaya Etkisi
Olumsuz değerlendirme kendiliğinden bir yasak doğurmaz. Kanun, komisyonun görüşünü atamaya yetkili amire sunmakla yetinir. Sonuç, atama işleminin sebep unsurunu oluşturan bir veri hâline gelir.
Kesin bir engel ise başka maddededir. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesi şunu söyler: "Devlet yükseköğretim kurumlarında çalışmaları yasaklanmış veya disiplin yoluyla bu kurumlardan çıkarılmış kişiler, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev alamazlar." Bu hüküm bir soruşturma sonucuna değil, kesinleşmiş bir yasağa veya disiplin cezasına bağlıdır.
Bir başka ölçüt niteliklerdedir. Aynı ek madde nitelikleri eşitler. Vakıf kurumundaki öğretim elemanının nitelikleri devlet kurumundakiyle aynıdır. Atama ölçütleri bu yüzden ortaktır. Kanunun aramadığı bir şart ise sözleşmeyle eklenemez.
Aday bakımından sonuç değişir. Sözleşme kurulmadan verilen olumsuz karar, işe alınmama sonucunu doğurur. Kadro ilanına başvurmuş adayın durumu ayrıca incelenir. Çerçeve için akademik kadroya atanmama davası yazısına bakılabilir.
Görevdeki personel bakımından durum ayrıdır. Yürürlükteki bir iş sözleşmesi, atama şartlarına ilişkin bir değerlendirmeyle kendiliğinden sona ermez. Feshin geçerliliği kendi kuralları içinde incelenir. Suçun memuriyete etkisine ilişkin ölçütler için memurluğa engel suçlar yazısı karşılaştırma imkânı verir.
Olumsuz Değerlendirmeye Karşı Dava Yolu
Dava konusu edilecek şey değerlendirme yazısının kendisi değildir. Dava, o yazıya dayanılarak kurulan işlemdir. Atamanın yapılmaması veya başvurunun reddi bu işleme örnektir. İşlemin gerekçesi istenir ve dosya bu gerekçe üzerinden kurulur.
İşlemin denetimi sebep unsuru üzerinde yoğunlaşır. Olgusal verinin gerçekten var olup olmadığı, kişiyle ilgisi ve göreve etkisi ayrı ayrı incelenir. Beraatle sonuçlanan dosya da tartışma yaratır. Böyle bir dosyanın tek başına olumsuz sonuca dayanak yapılması denetimde incelenir. Genel dava çerçevesi olumsuz güvenlik soruşturması iptal davası yazısında anlatılıyor.
Süre bakımından ölçü, işlemin tebliğ tarihidir. İdari yargıda genel dava açma süresi altmış gündür. Sürenin başlangıcı somut işleme göre değişebilir. Bu yüzden dilekçe öncesinde ayrıca kontrol edilmelidir. Yürütmenin durdurulması talebi de dilekçeye eklenebilir; kavramın şartları yürütmenin durdurulması yazısındadır.
Görevli yargı yeri konusunda tek bir cevap yoktur. Bir görüş iş mahkemesini görevli sayar. Dayanağı, kurumla personel arasındaki ilişkinin sözleşmeye dayanmasıdır. Diğer görüş idari yargıyı görevli görür. Bu görüşün dayanağı yürütülen kamu hizmeti ve işlemin idari niteliğidir. Sonuç, uyuşmazlığın konusuna göre değişebilir.
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması sonucuna dayanan işlemlerde belge toplamak önem taşır. İlan metni, başvuru yazısı ve kurumun cevabı bir arada tutulur. Sözlü bildirim tek başına ispat aracı olmaz. Yazılı cevap istemek bu boşluğu kapatır.
Delil bakımından kanun bir kapı bırakır. 7315 sayılı Kanunun 10. maddesi verilerin iki yılın sonunda silineceğini söyler. Aynı maddede bir istisna vardır. İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez. Davanın açılmış olması dosyadaki verinin korunmasını sağlar.
Kişisel Verilerin Korunması Bakımından Kurumun Sorumluluğu
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sürecinde toplanan bilgiler kişisel veridir. Adli sicil ve ceza mahkûmiyeti kayıtları ayrı bir hassasiyet taşır. Ölçü 6698 sayılı Kanundur.
7315 sayılı Kanunun 8. maddesi genel ilkeleri belirler. Veriler doğru ve güncel olmalıdır. İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü kullanılır. 6698 sayılı Kanunun 4. maddesindeki genel ilkelere aykırı hareket edilemez.
Kişinin kendi verisine erişme hakkı da tanınmıştır. Tedbirler, istihbari faaliyete konu olmayan veriler için alınır. Kişi bilgilendirilme, erişim, düzeltme ve silme talebinde bulunabilir. Milli güvenlik ve kamu düzeniyle ilgili istihbarat faaliyetlerinden elde edilen bilgiler ise kişiye verilmez.
Süreçte gizlilik esastır. Kanunun 9. maddesine göre bilgi ve belgeler yasal olarak bilmesi gerekenlerden başkasına verilmez. Görevlilerin kişisel verilerle ilgili suç işlemesi hâlinde 6698 sayılı Kanunun 17. maddesi uygulanır. Kabahat söz konusuysa aynı Kanunun 18. maddesine gidilir.
Kanunun bazı kuralları anayasal denetimden geçti. Anayasa Mahkemesi 4/12/2024 tarihinde E.2021/60 sayılı dosyayı karara bağladı. Mahkeme, Kanunun bazı kurallarını Anayasa'ya aykırı görmedi. İptal talepleri bu gerekçeyle reddedildi.
Öğretim Elemanlarını Kapsama Alma Girişiminin Akıbeti
Konu 2026 yazında yeniden gündeme geldi. Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun teklifinde, 7315 sayılı Kanunun 3. maddesine "yükseköğretim kurumlarında çalışacak öğretim elemanları" ibaresinin eklenmesi öngörülüyordu. Teklif kabul edilseydi kapsam genişleyecekti. Devlet ve vakıf ayrımı olmaksızın bütün öğretim elemanları kapsama girecekti.
Hüküm kanunlaşmadı. Teklif 30/7/2026 tarihinde kanunlaştı. Metin, 7592 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun adını aldı. Kanun 9 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Yayımlanan metinde 7315 sayılı Kanunu değiştiren bir madde yer almaz. Kanunun resmî metnindeki değişiklik tablosu da öğretim elemanlarına ilişkin bir ekleme göstermez.
Uygulamada bu ayrım kolayca karışır. Haberlerde teklif metni ile kabul edilen metin çoğu kez birlikte anılır. İkisi aynı şey değildir. Ölçü, Resmî Gazete'de yayımlanan metindir.
Yürürlükteki durum bu nedenle değişmedi. Öğretim elemanı olarak atanacak kişi bu unvanı taşır. Yalnız bu unvan nedeniyle güvenlik soruşturmasına tabi tutulamaz. Arşiv araştırması ise ilk defa veya yeniden atama hâlinde gündeme gelmeye devam eder. Kanun teklifleri yeniden gelebilir. Bu nedenle başvuru öncesinde güncel metin kontrol edilmelidir.
Vakıf Üniversitesinde Güvenlik Soruşturması Konusunda Avukat Desteği
Vakıf üniversitesinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Başvuru belgeleri, kuruma verilen yazılar ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Atamanızla ilgili dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Arşiv araştırması ne kadar sürede sonuçlanır?
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 11. maddesine göre arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Güvenlik soruşturması için bu süre 60 iş günüdür. Süre, talebin ilgili birime ulaşmasıyla işlemeye başlar.
Görevi süren bir öğretim üyesi hakkında yeniden araştırma yapılabilir mi?
Kanun arşiv araştırmasını ilk defa veya yeniden atamaya bağlamıştır. Görev sürerken dönemsel araştırma yapılmasına 7315 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrası dayanak oluşturmaz. Böyle bir uygulamayla karşılaşan kişi, işlemin dayanağını yazılı olarak isteyebilir.
Beraat eden kişi hakkındaki ceza kaydı atamaya engel midir?
Beraat kararı tek başına engel değildir. Değerlendirme Komisyonuna yalnız yorum içermeyen olgusal veriler iletilir; somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen bilgiler dikkate alınmaz. Kararın atamaya etkisi, görevin niteliği ve olgunun göreve yansıması üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Olumsuz sonuca karşı dava açma süresi ne zaman başlar?
Süre, kişiye tebliğ edilen işlemin tarihinden itibaren işler. Dava konusu, değerlendirme yazısı değil ona dayanılarak kurulan atamama veya ret işlemidir. İdari yargıda genel dava açma süresi altmış gün olmakla birlikte, sürenin başlangıcı somut işleme göre değişebileceğinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Güvenlik soruşturmasında toplanan veriler ne zaman silinir?
7315 sayılı Kanunun 10. maddesine göre veriler, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda silinir ve yok edilir. İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez. Kişi, istihbari faaliyete konu olmayan verileri bakımından bilgi, düzeltme ve silme talebinde bulunabilir.
Vakıf Üniversiteleri
Kapatılan Vakıf Üniversitesinde Akademik Personel Hakları ve Tazminat
Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinde çalışan akademisyenin sözleşmesi hangi tarihte sona erer, alacağını kimden ister ve hangi mahkemeye başvurur.
