Vakıf Üniversitesi Sözleşme Yenilenmemesi ve İptal Davası
Vakıf Üniversitesi Sözleşme Yenilenmemesi ve İptal Davası
Vakıf üniversitesinde sözleşmesi yenilenmeyen öğretim elemanı hangi yola başvurur? Yenilememe ile fesih arasındaki fark, gerekçe denetimi, altmış günlük dava süresi ve görevli mahkeme tartışması anlatılıyor.
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi, öğretim elemanının belirli süreli sözleşmesinin süre bitiminde uzatılmamasıdır. Üniversite bunu çoğu zaman fesih saymaz ve gerekçe de açıklamaz. Oysa karar görevi sona erdirir, bu yüzden dayanağı yargı önünde tartışılabilir. Başvuru yolu kural olarak altmış gün içinde açılacak iptal davasıdır.
Vakıf Üniversitesinde Öğretim Elemanı Sözleşmeleri Nasıl Kurulur
Vakıf üniversiteleri Anayasa'nın 130. maddesinin ikinci fıkrasına dayanır. Aynı maddenin son fıkrası bir sınır koyar. Bu kurumlar, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları ve öğretim elemanlarının sağlanması yönünden, devlet üniversiteleri için Anayasada belirtilen hükümlere tabidir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun ek 2. maddesi aynı şartı tekrarlar. Ek 8. madde ise öğretim elemanlarının niteliklerini devlet üniversitelerindekiyle aynı sayar. Bu maddeye 2020'de eklenen fıkra ücrete de güvence getirdi. Öğretim elemanına, unvanına göre devlet üniversitesinde ödenen tutardan az ücret verilemez.
Sözleşmeyi kim yapar? Ek 5. maddenin ikinci fıkrasına göre mütevelli heyet. Heyet, öğretim elemanlarının sözleşmelerini yapar. Atamaları ve görevden alınmaları da onaylar. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 23. maddesi ise seçimi ve değerlendirmeyi kurumun yetkili akademik organlarına bırakır.
Sözleşmeler belirli sürelidir. Süreler 2547 sayılı Kanundaki karşılıklarına bakılarak kurulur. Doktor öğretim üyesi en çok dört yıl için atanır. Öğretim üyesi kadrosundaki öğretim görevlisi için üst sınır iki yıl, araştırma görevlisi için üç yıldır. Vakıf üniversitesinde bu süreler sözleşmenin süresi olarak yazılır.
Sözleşme metni tek başına belirleyici olmaz. Yine de dosyanın ilk belgesi odur. Metinde süre, unvan, birim, ders yükü ve ücret yazar. Bazı sözleşmeler yenileme için ayrı bir usul de kurar. Örneğin belli bir tarihe kadar yazılı bildirim şartı konur. Böyle bir şart varsa idare kendi kuralına da uymak zorundadır.
Sık Sorulan Sorular
Sözleşmesi yenilenmeyen öğretim elemanı hangi davayı açmalıdır?
İşlemin iptali istenir. Talep, sözleşmenin uzatılmaması kararının hukuka aykırılığının tespiti ve ortadan kaldırılmasıdır. Görevden uzak kalınan sürede yoksun kalınan parasal haklar için tam yargı davası da aynı dilekçeyle ya da iptal kararından sonra açılabilir. Görevli yargı kolu tartışmalı olduğu için dilekçe verilmeden önce güncel karar taraması yapılması yerinde olur.
Sözleşme yenilenmemesine karşı dava açma süresi ne kadardır?
Süre altmış gündür. 2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre bu süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Aynı Kanunun 11. maddesi uyarınca süre içinde üniversiteye başvurulursa süre durur. Otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır ve kalan süre yeniden işler.
Vakıf Üniversitesi Sözleşme Yenilenmemesi Ne Anlama Gelir
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi tek bir olguya karşılık gelmez. Birinci olgu sürenin dolmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 430. maddesi bunu açık yazar. Belirli süreli sözleşme, aksi kararlaştırılmadıkça fesih bildirimine gerek olmaksızın sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer.
2547 sayılı Kanun da aynı mantığı kurar. 23. maddenin (a) bendi, 31. madde ve 33. maddenin (a) bendi ortak bir cümle taşır. Atama süresi sonunda görev kendiliğinden sona erer, ilgili aynı usulle yeniden atanabilir.
İkinci olgu ise yeniden atama talebinin karşılanmamasıdır. Üniversiteler çoğu kez "fesih yok, süre doldu" der. Ayrım hukuken doğrudur ama sonucu değiştirmez. Süre dolduğunda idare bir tercih yapar ve bu tercih ayrı bir karardır. Kişi görevini kaybeder, karar da denetim dışı kalmaz.
Fark asıl şurada belli olur. Fesihte bir sebep gösterilir ve tartışma o sebep üstünde yürür. Yenilememede ise sebep çoğu kez hiç yazılmaz. Davacı bu kez sebebin varlığını değil, yokluğunu ortaya koymaya çalışır.
Üçüncü bir sorun zincirleme sözleşmelerde çıkar. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesi, esaslı neden olmadıkça üst üste belirli süreli sözleşme yapılmasını yasaklar. Aksi hâlde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Belirli süreli iş sözleşmesinin hangi hâlde geçerli kaldığı bu noktada belirleyici olur. Devlet üniversitelerindeki benzer durum ise akademisyenin görev süresinin uzatılmaması yazısında ele alınıyor.
Sözleşmenin Yenilenmemesi Bir İdari İşlem midir
Tartışmanın kaynağı yönetmelikteki ikili rejimdir. Yönetmeliğin 23. maddesinin son fıkrası iki cümleden oluşur. Akademik ve idari personelin çalışma esasları, 2547 sayılı Kanunda devlet üniversiteleri için öngörülen hükümlere tabidir. Aylık ve diğer özlük hakları bakımından ise 4857 sayılı Kanun uygulanır.
Bu ikinci cümle bugün yazıldığı gibi yürürlükte değildir. Danıştay 8. Daire, 29 Nisan 2011 tarihli kararıyla fıkradaki "özlük hakları" ibaresini iptal etmiştir (E. 2008/8234, K. 2011/2452). İptal kaydı, mevzuat bilgi sistemindeki güncel yönetmelik metninin dipnotunda yer alır. İş Kanunu'na yapılan atıf böylece aylıkla sınırlandı. Göreve ilişkin esaslar 2547 sayılı Kanunda kaldı.
Yenilememe kararı ücrete değil göreve ilişkindir. Öğretim elemanının atanması, görev süresi ve görevinin sona ermesi ilk cümlenin alanına girer. Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi tartışmasının hukuki çekirdeği budur.
Kurumun özel hukuk tüzel kişisi olması tek başına sonucu belirlemez. Yükseköğretim bir kamu hizmetidir ve bu kurumlar Devletin gözetimi ile denetimine tabidir. Üniversite organlarının kararlarının denetimi üniversite senatosu ve yönetim kurulu kararı iptal davası yazısında ayrıca anlatılıyor.
Yenilememe Kararında Gerekçe Zorunluluğu
Mevzuat üniversiteye sözleşmeyi yenileme zorunluluğu yüklemez. Yeniden atama bir hak da değildir. Buna karşılık takdir yetkisi sınırsız sayılmaz. Yetki, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı ile bağlıdır.
Uygulamada karar çoğu zaman tek cümleyle bildirilir. "Sözleşmeniz yenilenmeyecektir" yazısı gerekçe içermez. Bu boşluk davada idarenin lehine değil aleyhine işleyebilir. Mahkeme, işlemin hangi sebebe dayandığını dosyadan anlamak zorundadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi mahkemeye kendiliğinden inceleme yetkisi verir. Mahkeme, gerekli gördüğü evrakın gönderilmesini ilgili yerlerden isteyebilir. Bu kararların süresi içinde yerine getirilmesi zorunludur. Ara kararının gereği yapılmazsa, bunun karara etkisini mahkeme önceden takdir eder.
Dilekçede istenecek belgeler bellidir. Mütevelli heyetin veya yetkili organın kararı, karara esas alınan değerlendirme dosyası, varsa performans raporları ve bölüm görüşü dosyaya girmelidir. Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi dosyalarında asıl mücadele bu belgeler üzerinde yürür.
Belge toplamaya bildirimden önce başlanır. Kurum içi yazışmalar, faaliyet raporları, ders programları ve öğrenci anketleri işe yarar. Aynı dönemde alınan teşekkür yazısı veya proje kabulü de dosyaya konur. Bunlar, gösterilen sebebin gerçek olmadığını anlatmak için kullanılır.
Sözleşme Yenilenmemesine Karşı İptal Davası
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi hâlinde açılacak dava iptal davasıdır. 2577 sayılı Kanunun 2. maddesinin birinci fıkrası bu davayı tanımlar. Bir idari işlem; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırıysa, menfaati ihlal edilen kişi iptalini isteyebilir.
Dava Açma Süresi
Süre altmış gündür. Dayanak 2577 sayılı Kanunun 7. maddesidir. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Yazılı bildirim yoksa öğrenme tarihi esas alınır ve bu tarihin ispatı davacıya düşer.
Aynı Kanunun 11. maddesi bir ara yol açar. Dava süresi içinde idareye başvurulup işlemin geri alınması istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Süre yeniden işler ve başvuruya kadar geçen günler hesaba katılır. Başvuru süreyi uzatmaz, yalnızca ikiye böler.
Sürenin başlangıcı için basit bir örnek yardımcı olur. Sözleşme 31 Ağustos'ta sona eriyor olsun. Üniversite 10 Temmuz'da yazı gönderip sözleşmeyi yenilemeyeceğini bildirsin. Altmış gün 11 Temmuz'da işlemeye başlar. Yazılı bildirim hiç yapılmazsa tarih belirsizleşir. O zaman maaşın kesilmesi ya da sistemden çıkarılma gibi somut bir olay öğrenme tarihi sayılır. Ekran görüntüsü ve yazışma bu yüzden saklanır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görev konusu bu alanın en tartışmalı başlığıdır. Kimi kararlar uyuşmazlığı idari yargıya, kimi kararlar iş mahkemesine bırakır. İdari yargı kabul edildiğinde yetki, 2577 sayılı Kanunun 32. ve 33. maddelerine göre belirlenir. 33. madde uygulanırsa yetkili mahkeme, ilgilinin son görev yaptığı yer idare mahkemesi olur. 32. madde uygulanırsa işlemi yapan merciin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Yanlış yargı koluna gidilirse yol tamamen kapanmaz. 9. madde, görev ret kararının kesinleşmesini izleyen otuz gün içinde idari yargıda dava açılmasına izin verir ve ilk başvuru tarihini korur. İşe iade davasının kendi şartları ise ayrıca değerlendirilir.
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi kararına karşı iddialar beş unsur üzerinden kurulur. Yetki yönünden, kararı alan organın buna yetkili olup olmadığı incelenir. Anayasa'nın 130. maddesinin yedinci fıkrası burada dayanak olur. Öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalan makamlarca görevlerinden uzaklaştırılamaz.
Şekil yönünden bildirimin yazılı yapılıp yapılmadığına ve sözleşmedeki bildirim süresine bakılır. Sebep yönünden dayanılan olguların gerçekliği araştırılır. Yayın sayısının yetersiz sayılması gibi bir sebep, sayılabilir bir olguya dayanmalıdır.
Konu yönünden işlemin ağırlığı tartışılır. Maksat yönünden ise kararın kamu yararı dışında bir amaç taşıyıp taşımadığı incelenir. Disiplin soruşturmasıyla sonuç alınamayan bir olayın yenilememeye dönüştürülmesi bu başlığa girer. Yönetime yöneltilen eleştiri, sendikal faaliyet veya kişisel husumet iddiaları da burada ileri sürülür.
Eşitlik ayrı bir dayanaktır. Aynı birimde benzer akademik verime sahip öğretim elemanlarının sözleşmesi yenilenmişse, farklı işlemin sebebi açıklanmalıdır. Akademik kadro iptal davalarında kullanılan karşılaştırma yöntemi burada da işe yarar.
Davanın kime yöneltileceği de baştan netleşmelidir. Davalı taraf üniversitenin tüzel kişiliğidir. 2547 sayılı Kanunun ek 6. maddesi, kurulan yükseköğretim kurumunu vakıf tüzel kişiliğinden ayrı sayar. Karar mütevelli heyetten çıkmış olsa da davalı üniversitedir.
Akademik Değerlendirme Ölçütlerinin Yargısal Denetimi
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi gerekçesi olarak gösterilen ölçütler de denetlenir. Yayın sayısı, proje, ders yükü ve öğrenci değerlendirmeleri sık kullanılır. Ölçütün denetlenebilmesi için önceden duyurulmuş ve ölçülebilir olması beklenir. 2547 sayılı Kanunun 23. maddesinin (c) bendi, doktor öğretim üyesi atamalarındaki ek koşullar için objektif ve denetlenebilir nitelik arar. Bu ölçü doğrudan yenileme kararları için yazılmamıştır. Yine de idarenin kendi ölçütünü nasıl kurması gerektiğini gösterir.
Mahkemenin sınırı da bellidir. 2577 sayılı Kanunun 2. maddesinin ikinci fıkrasına göre idari yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır. İdari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz. Mahkeme "bu akademisyen daha iyiydi" demez. Ölçütün gerçekten uygulanıp uygulanmadığını ve sonucun belgeye dayanıp dayanmadığını denetler.
Öğrenci anketleri tek başına yeterli sayılmaz. Anket sonucu bir veridir, gerekçenin kendisi değildir. Kaç öğrencinin katıldığı ve hangi soruların sorulduğu da önem taşır. Aynı ölçüt bütün öğretim elemanlarına uygulanmış mıdır? Bu soru dosyada sorulur.
Bilimsel içerik ayrı bir korumadadır. Anayasa'nın 27. maddesi bilimi serbestçe öğretme, açıklama ve araştırma hakkını tanır. 130. maddenin dördüncü fıkrası da öğretim üyelerinin serbestçe araştırma ve yayın yapabileceğini söyler. Bir çalışmanın konusu veya vardığı sonuç, tek başına yenilememe sebebi yapılamaz.
Davanın Kazanılması Halinde Göreve Dönüş ve Parasal Haklar
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi işlemi iptal edilirse, işlem baştan itibaren ortadan kalkar. 2577 sayılı Kanunun 28. maddesi idareye uygulama yükümlülüğü getirir. Kararın gereği gecikmeksizin yerine getirilir ve bu süre tebliğden itibaren otuz günü aşamaz.
Göreve dönüş kendiliğinden ve süresiz olmaz. İdare, hukuka aykırı bulunan noktayı düzelterek süreci yeniler. Yeni değerlendirme yine olumsuz sonuçlanabilir. Bu ikinci karara karşı da yeniden dava açılır.
Parasal haklar ayrı bir davanın konusudur. 12. madde iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılmasına izin verir. İptal davası önce açılmışsa, kararın tebliğinden sonra dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir. Talep, görevden uzak kalınan sürede yoksun kalınan parasal haklara yönelir.
Kıdem ve ihbar tazminatı bu davanın konusu değildir. Bu alacaklar iş mahkemesinde istenir. İki yolun süreleri de birbirinden ayrıdır. Birinin seçilmesi ötekini kendiliğinden kapatmaz. Buna karşılık aynı zarar iki kez istenemez.
Süreci hızlandıran araç yürütmenin durdurulmasıdır. 27. maddenin ikinci fıkrası iki şartı birlikte arar. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç zararın doğması gerekir. Karar, davalının savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir. Yürütmenin durdurulması kararına itiraz usulü ayrı bir konudur.
Bu alanda tek yönlü ve yerleşik bir içtihat yoktur. Doğrulanabilir en somut veri, yönetmelik metnindeki iptal kaydıdır. Danıştay 8. Dairenin 29 Nisan 2011 tarihli kararı, vakıf yükseköğretim kurumu personelinin özlük hakları bakımından İş Kanunu'na tabi tutulmasını hukuka aykırı bulmuştur (E. 2008/8234, K. 2011/2452).
Kararın pratik etkisi görev tartışmasında görülür. Göreve ilişkin uyuşmazlığı idari işlem sayan yaklaşım dayanağını buradan alır. Buna karşılık ücret, kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı gibi talepler iş mahkemesinde görülmeye devam eder.
Karar taramasında iki başlık ayrı aranır. Biri görev, öteki esas. Görev kararları hangi yargı kolunun bakacağını gösterir. Esasa ilişkin kararlar ise gerekçe denetiminin nasıl yapıldığını anlatır.
Aynı olayda iki yargı kolunun farklı sonuca varması mümkündür. Böyle bir durumda görev uyuşmazlığı, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun uyarınca çözülür. Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi uyuşmazlıklarında bu ihtimal baştan hesaba katılmalıdır.
Karar örneklerine dayanırken tarih kontrolü şarttır. İnternette dolaşan bazı listeler mülga maddelere ve 2018 öncesi kadro düzenine gönderme yapar. Dilekçeye girecek her künye, resmî karar arama sistemlerinden doğrulanmalıdır.
Vakıf Üniversitesi Sözleşme Yenilenmemesi Konusunda Avukat Desteği
Vakıf üniversitesi sözleşme yenilenmemesi bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Sözleşme metni, bildirim yazısı ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Sözleşmenizin yenilenmemesi hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
İşe iade davası mı iptal davası mı açılır?
Uygulamada bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Sözleşmenin yenilenmemesini idari işlem sayan yaklaşım idare mahkemesinde iptal davasını, iş ilişkisini esas alan yaklaşım ise iş mahkemesini gösterir. Yanlış yargı koluna gidilmesi tek başına hakkı düşürmez: 2577 sayılı Kanunun 9. maddesi, görev ret kararının kesinleşmesini izleyen otuz gün içinde idari yargıda dava açılmasına izin verir ve ilk başvuru tarihini korur.
Üniversite yenilememe kararında gerekçe göstermek zorunda mıdır?
Mevzuatta yenileme kararı için ayrı bir gerekçe yazma usulü öngörülmüş değildir. Buna karşılık takdir yetkisi kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı ile sınırlıdır. Dava açıldığında mahkeme, 2577 sayılı Kanunun 20. maddesine dayanarak karara esas alınan belgelerin gönderilmesini isteyebilir. Sebebi belgeyle desteklenemeyen işlem bu aşamada zayıflar.
Dava kazanılırsa geçmiş maaşlar geri alınabilir mi?
Parasal haklar tam yargı davasıyla istenir. 2577 sayılı Kanunun 12. maddesi iptal ve tam yargı davasının birlikte açılmasına izin verir; iptal davası önce açılmışsa kararın tebliğinden sonra dava süresi içinde de açılabilir. Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı ise bu davanın konusu değildir, iş mahkemesinde istenir.
Vakıf üniversitesinde öğretim elemanı sözleşmesi kaç yıllık yapılır?
Süreler 2547 sayılı Kanundaki karşılıklarına göre kurulur. Doktor öğretim üyesi en çok dört yıl, öğretim üyesi kadrosundaki öğretim görevlisi en çok iki yıl, araştırma görevlisi en çok üç yıl için atanır. Sözleşme metnindeki süre bu üst sınırların altında da belirlenebilir.
Üst üste yenilenen sözleşme belirsiz süreliye dönüşür mü?
4857 sayılı Kanunun 11. maddesi, esaslı bir neden olmadıkça zincirleme belirli süreli sözleşme yapılmasını yasaklar. Böyle bir neden yoksa sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Akademik sözleşmelerde sürenin doğrudan 2547 sayılı Kanundan gelmesi, esaslı nedenin bulunup bulunmadığı tartışmasını doğurur. Sonuç sözleşme metnine ve fiilî çalışma düzenine göre değişir.
Vakıf Üniversiteleri
Kapatılan Vakıf Üniversitesinde Akademik Personel Hakları ve Tazminat
Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinde çalışan akademisyenin sözleşmesi hangi tarihte sona erer, alacağını kimden ister ve hangi mahkemeye başvurur.
