Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı Çalışma İzni Süreci
Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı Çalışma İzni ve Sözleşme Süreci
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni; Yükseköğretim Kurulunun ön izni, Bakanlığın vereceği çalışma izni ve üniversiteyle yapılan süreli sözleşme ile kurulur.
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni, üniversitenin tek başına vereceği bir karara bağlı değildir. Süreç Yükseköğretim Kurulunun ön izniyle başlar. Ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından çalışma izni alınır, en son üniversite ile sözleşme imzalanır. Bu sıra 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 34. maddesinde yazılıdır.
Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı Hangi Statüde Çalışır
Yabancı uyruklu öğretim elemanı kadroya atanmaz; üniversite ile arasında süreli bir hizmet sözleşmesi kurulur. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 34. maddesi bu istihdamın çerçevesini çizer.
Kapsam yalnızca öğretim üyeleriyle sınırlı değildir. 83/7148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 2. maddesi kapsamı ayrı ayrı sayar. Öğretim üyesi, öğretim görevlisi, okutman, uzman, çevirici, eğitim öğretim planlamacısı ve araştırma görevlisi olarak çalıştırılacak yabancılar bu Karara tabidir.
Maddenin ilk fıkrasına göre atama üç aşamada tamamlanır. Öneri ilgili fakülte, enstitü veya yüksekokul yönetim kurulundan gelir. Üniversite yönetim kurulu bu öneri için uygun görüş verir. Atamayı ise rektör yapar.
Aynı fıkra öğretim görevleri yönünden bir eşitlik kurar. Sözleşmeli yabancı öğretim elemanı, aylıklı öğretim elemanları için konulmuş hükümlere tabidir. Ders yükü ve öğretim görevi bakımından ayrı bir rejim uygulanmaz. Mali haklar ise başka bir kanunda düzenlenmiştir.
Kadrolu atamada izlenen akademik kadro ilanı ve atama süreci burada işlemez. İlan, jüri ve puan değerlendirmesinin yerini yönetim kurulu önerisi ile rektör ataması alır.
Çalışma İzni Başvurusu Hangi Sırayla Yapılır
2547 sayılı Kanunun 34. maddesinin ikinci fıkrası bu sırayı açıkça gösterir:
"Yabancı uyruklu öğretim elemanlarının bu şekilde atanmaları veya görevlendirilmeleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Cumhurbaşkanı kararını gerektiren hükümlerine tabi olmadan, Yükseköğretim Kurulunca verilecek ön izni müteakip Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından alınacak çalışma izni neticesinde ilgili üniversitesi ile sözleşmesi yapılır."
Sık Sorulan Sorular
Yabancı uyruklu öğretim elemanı için önce hangi izin alınır
İlk adım Yükseköğretim Kurulunun ön iznidir. 2547 sayılı Kanunun 34. maddesi ile 6735 sayılı Kanunun 8. maddesi, çalışma izninin bu ön izne dayanılarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verileceğini öngörür. Ön izin alınmadan yapılan çalışma izni başvurusu sonuçlandırılamaz.
Yabancı uyruklu öğretim elemanının sözleşmesi en fazla kaç yıl yapılabilir
83/7148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 10. maddesi sözleşmeli süreleri iki yılla sınırlar. Süre bitiminde her defasında iki yıl olmak üzere uzatma yapılabilir. Çalışma izni tarafında ise 6735 sayılı Kanunun 10. maddesi ilk başvuruda en çok bir yıl, ilk uzatmada en çok iki yıl süre öngörür.
Hüküm üç adımı birbirine bağlar. Önce Yükseköğretim Kurulu ön izin verir. Sonra Bakanlık çalışma iznini düzenler. En sonunda üniversite sözleşmeyi imzalar. Adımlardan biri atlanırsa işlem yetki yönünden sakatlanabilir.
İdari aşamalar Bakanlar Kurulu Kararında ayrıca gösterilmiştir. Kararın 8. maddesine göre önce Yükseköğretim Kurulu ücret konusunda karar alır. Ardından İçişleri Bakanlığının görüşü istenir. Olumlu görüş alınınca rektörlükçe imzalanacak sözleşme vize için gönderilir.
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu eğitim hizmetleri için ön izin şartı getirir. Kanunun 8. maddesinin dördüncü fıkrası yükseköğretime özel bir kural içerir. 2547 sayılı Kanunun 34. maddesi uyarınca çalışacak yabancı öğretim elemanına çalışma izni, Yükseköğretim Kurulunun ön iznine dayanılarak Bakanlıkça verilir.
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni bakımından bu özel kuralın somut bir sonucu vardır. Ön izne dayanan başvurularda Kanunun 9. maddesinin birinci fıkrasındaki ret sebepleri kural olarak uygulanmaz. Kamu düzeni, kamu güvenliği ve kamu sağlığı gibi bentler ise saklı tutulmuştur.
Çalışma İzni ile İkamet İzni Aynı Şey midir
Çalışma izni ile ikamet izni aynı belge değildir, ancak çalışma izni ikamet hakkını da kapsar. 6735 sayılı Kanunun 12. maddesine göre çalışma izni, 6458 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer.
6735 sayılı Kanunun 3. maddesi çalışma iznini tanımlar. Tanıma göre çalışma izni, geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye'de çalışma ve ikamet hakkı veren bir izindir.
Aynı maddeye göre bunun tersi geçerli değildir ve ikamet izni bulunması yabancıya çalışma hakkı vermez. Öğrenci veya aile ikamet izniyle Türkiye'de bulunan bir akademisyen, ayrıca izin almadan ders veremez.
Ayrım idari para cezası riskini de doğurur. Çalışma izni olmadan çalıştırma hâlinde hem yabancıya hem işverene ceza uygulanır. Genel süreç için çalışma izni nasıl alınır sayfası, ret kararları için ikamet izni başvurusunun reddi sayfası incelenebilir.
Çalışma İzninin Süresi Ne Kadar Olur
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni süresiz verilmez. 6735 sayılı Kanunun 10. maddesine göre ilk başvuruda en çok bir yıllık izin düzenlenir. Verilen süre hizmet sözleşmesinin süresini aşamaz. İzin belirli bir işyerinde ve belirli bir işte çalışma şartını taşır.
Uzatma başvurusunda süreler değişir ve aynı işverene bağlı ilk uzatmada en çok iki yıl verilebilir. Sonraki uzatma başvurularında süre en çok üç yıla çıkabilir. Farklı bir üniversiteye geçilirse başvuru yeniden ilk başvuru gibi değerlendirilir.
Sözleşme tarafında ayrı bir sınır bulunur. 83/7148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 10. maddesi sözleşmeli süreleri iki yıl ile sınırlar. Karar, sürenin bitiminde her defasında iki yıl olmak üzere uzatma yapılabileceğini öngörür.
Uzatma Başvurusu Nasıl Değerlendirilir
Uzatma kendiliğinden gerçekleşmediği için 6735 sayılı Kanunun 8. maddesinin beşinci fıkrası uzatma başvurularını da ön izne bağlar. Yükseköğretim Kurulu ön izin vermezse Bakanlık uzatma talebini sonuçlandıramaz.
Kararın 8. maddesi uzatmayı rektörlüğe bırakır. Ancak 2547 sayılı Kanunun 34. maddesine 2025 yılında eklenen fıkra, uzatma ve sona erdirmeyi Yükseköğretim Kuruluna vermiştir. Sonraki tarihli kanun hükmü bu konuda önceliklidir.
Üniversitenin görev süresi uzatma talebinde bulunmaması da aynı kapıya çıkar. Talep yoksa çalışma izni süre sonunda geçerliliğini yitirir. Bu nedenle sözleşme bitiş tarihinin takibi yabancı için doğrudan sonuç doğurur.
Sözleşme Ücreti Hangi Sınırlar İçinde Belirlenir
Sözleşme ücretini üniversite serbestçe belirleyemez, çünkü 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu'nun 16. maddesi yetkiyi Yükseköğretim Kuruluna verir. Ücret, Cumhurbaşkanınca belirlenecek esaslar içinde Kurulca tespit edilir.
Esasları gösteren düzenleme 83/7148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıdır. Kararın 4. maddesi aylık brüt sözleşme ücretine üst sınır koyar. Sınır, aynı kurumda görevli emsal kadrolu öğretim elemanına ödenen aylık ve diğer ödemeler toplamı üzerinden hesaplanır.
Üst sınır unvana göre ayrışır ve öğretim üyeleri ile öğretim görevlilerinde bu toplamın altı katı esas alınır. Uzman, okutman, çevirici ve eğitim öğretim planlamacılarında oran dört kattır. Araştırma görevlilerinde ise iki katı geçemez.
Karar bir de ödeme yasağı içerir. Yabancı uyruklu personele döner sermayeden ödeme yapılmaz. Buna karşılık üniversite, sözleşme esasları içinde lojman veya çevre rayicine göre kiralanacak konut tahsis edebilir.
Tutar belirlenirken Kararın 5. maddesindeki ölçütler esas alınır. Madde öğretim durumunu, uzmanlık alanını, hizmet sürelerini ve öğretim yükünü sayar. Yabancının burs alıp almadığı ve Türkiye'deki kalış süresi de dikkate alınır. Eğitim öğretimle doğrudan ilgili olmayan hizmet süreleri hesaba katılmaz.
Yüzde İki Sınırı Hangi Düzenlemeye Dayanır
Çalıştırılacak kişi sayısı sınırsız değildir; 2547 sayılı Kanunun 34. maddesine 2018 yılında eklenen fıkra bir kontenjan getirmişti. Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı 7/12/2023 tarihli ve E: 2018/117, K: 2023/212 sayılı kararıyla iptal etti.
Yeni fıkra iki başlık taşır. Sözleşme ile görevlendirilecek yabancı uyruklu öğretim elemanı sayısı, dolu öğretim elemanı kadrosu sayısının yüzde ikisini geçemez. Ayrıca dağılım, isim, ücret ve sözleşme örneğinin vizesi Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır.
Asıl sonuç fıkranın son cümlesindedir. Sözleşme süresinin uzatılması ve sona erdirilmesi de Kurula bırakılmıştır. Üniversitenin tek başına aldığı karar bu yetkinin yerine geçmez.
Sözleşmede Görev ve Görev Yeri Nasıl Belirlenir
83/7148 sayılı Kararın 9. maddesi, sözleşmede personelin görevinin ve görev yerinin belirtilmesini ister. İlgili kişi, kanunda sayılan istisnalar dışında belirtilen görevden başka bir işte çalıştırılamaz. Görev yeri dışında çalıştırma da aynı sınıra tabidir.
Geçici görevlendirmede gider ödemesi sözleşmede yazılır. Gündelik ve yol giderleri 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre saptanan süreyi aşamaz. Ödeme, birinci derece Devlet memurlarına ödenen harcırah tutarını da geçemez.
Ek iş konusunda ayrı bir yasak bulunur. Kararın 7. maddesi öğretim yükü ve ek ders görevleri için 2547 sayılı Kanunun 36. ve 40. maddelerine yollama yapar. İlgili personel bu hizmetler dışında gelir getirici başka bir iş yapamaz.
Sözleşme Süresi Dolmadan Feshedilebilir mi
Süresi dolmadan fesih mümkündür, ancak Kararın 13. maddesi bunu bir şarta bağlar. Sözleşme koşullarını yerine getirmeyen personelin durumu kendisine yazı ile bildirilir. Tutumunu değiştirmeyen personelin sözleşmesi rektör tarafından feshedilir.
Yazılı bildirim bu yönüyle bir usul şartıdır. Bildirim yapılmadan doğrudan fesih uygulanması, işlemin şekil yönünden tartışılmasına yol açabilir. Fesih işlemine karşı da iptal davası açılabilir.
Sözleşmenin Yenilenmemesi Hangi Sonuçları Doğurur
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni sözleşmesi süreli olduğu için süre bitiminde sona erer. Yenileme ise ayrı bir işlemdir ve kendiliğinden gerçekleşmez. Sona erdirme kararının usulüne uygun alınması gerekir.
Sona erdirmede yetki unsuru belirleyici olduğu için Ankara 16. İdare Mahkemesinin 09/09/2020 tarihli ve E: 2019/2002, K: 2020/1295 sayılı kararı bu yönden dikkat çeker. Karara göre görev süresinin sonlandırılmasına ilişkin nihai karar Yükseköğretim Kurulu tarafından alınmalıdır. Kararın aktarıldığı sayfa için yabancı uyruklu öğretim elemanının görevinin sonlandırılması yazısına bakılabilir.
Sözleşme Bitince Çalışma İzni Ne Olur
Çalışma izni sözleşmeye bağlı olduğundan 6735 sayılı Kanunun 15. maddesi iznin geçerliliğini yitirmesi ve iptali hâllerini ayrıca sayar. Yabancının çalışmasının herhangi bir nedenle sona ermesi bu sebepler arasındadır.
İşverenin bildirim yükümlülüğü de doğar. Kanunun 22. maddesine göre çalışmanın başlaması ve sona ermesi on beş gün içinde Bakanlığa bildirilir. Bildirim, ikamet hakkının devamı bakımından da sonuç doğurur.
Sözleşmenin Yenilenmemesine Karşı Hangi Yollar Vardır
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni konusunda birbirinden ayrı iki işlem ve iki ayrı başvuru yolu vardır. Sözleşmenin yenilenmemesi üniversitenin ve Yükseköğretim Kurulunun işlemidir. Çalışma izninin reddi veya iptali ise Bakanlığın işlemidir.
İdari işleme karşı iptal davası açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür. Süre, işlemin yazılı bildirim tarihinden itibaren işler. Aynı Kanunun 11. maddesi, dava açma süresi içinde idareye başvurma imkânı tanır.
Bakanlık kararları için özel bir itiraz yolu vardır. 6735 sayılı Kanunun 21. maddesine göre ret ve iptal kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna gidilebilir.
Dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir. Talep, telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarına bağlıdır. Çalışma izni süreye bağlı olduğu için bu talebin zamanında ileri sürülmesi gerekir.
İş Sonu Tazminatı Talep Edilebilir mi
İş sonu tazminatı uzun süre tartışıldı, çünkü 83/7148 sayılı Karar bu ödemeyi düzenlemez. Kararın 6. maddesi, sözleşme ücreti ile ülkeden gelme ve gitme masrafları dışında ödeme yapılmasını engeller.
Anayasa Mahkemesi konuyu 2022 yılında inceledi. Nazila Adıgozalzade ve Ferid Adıgozalzade başvurusunda (B. No: 2019/8334, 16/3/2022) ihlal kararı verildi. Mahkeme, mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini tespit etti.
Uyuşmazlıkta bölge idare mahkemesi, ödemeyi öngören açık bir hüküm bulunmadığını belirtmekle yetinmişti. Anayasa Mahkemesine göre uyruk temelli farklı muamelenin nesnel ve haklı bir sebebi ortaya konulamamıştır. Kararın özeti Anayasa Mahkemesinin basın duyurusunda yer alır.
Karar tek bir başvuruya ilişkindir. Her dosyada aynı sonucun çıkacağı anlamına gelmez. Yine de benzer taleplerde dayanak olarak ileri sürülebilir.
İzin ve Sosyal Güvenlik Hakları Nasıl Belirlenir
83/7148 sayılı Kararın 11. maddesine göre yıllık izin süresi, emsali kadrolu öğretim elemanının izin süresi kadardır. Aynı madde doğum iznini de düzenler. Doğum öncesi sekiz, doğum sonrası sekiz hafta olmak üzere toplam on altı hafta izin verilir.
Süt izni ders programına yansır. Doğum izninin bitiminden başlayarak bir yıl süreyle günde bir buçuk saat süt izni kullanılacak şekilde program yapılır.
Sosyal güvenlik yönünden Kararın 12. maddesi tüm sigorta kollarına prim ödenmesini öngörür. Madde 506 sayılı Kanuna atıf yapar, ancak bu Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Sigortalılık bugün 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülür. Türkiye'nin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmelerinin hükümleri ise saklıdır.
Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanı Çalışma İzni Konusunda Avukat Desteği
Yabancı uyruklu öğretim elemanı çalışma izni bakımından izlenecek hukuki yol, mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değişir. Sözleşme metni, ön izin yazışmaları, çalışma izni kararı ve varsa Yükseköğretim Kurulu kararı birlikte incelenir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Kadro ve atama uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için akademik kadro iptal davaları yazısı da incelenebilir.
Bu konuda, istediğiniz tarih ve saatte, canlı ve görüntülü hukuki destek almak için Online Danışmanlık Sistemimizden randevu oluşturabilirsiniz. Sorularınızın cevaplarını aldıktan sonra karar vermek için "Avukata Sor" formuna da yazabilirsiniz. Bu durumda ilgili avukat sizi "Avukata Sor" formuna bıraktığınız telefon numarası üzerinden arayacaktır.
Sorularınızı gün içinde dönüş yapılan Avukata Sor formuna yazabilir ya da hızlı görüntülü veya telefonla görüşme için online danışmanlık sisteminden randevu alabilirsiniz. Online danışmanlıkta gün ve saati seçebildiğiniz gibi görüşme tipini de seçebilirsiniz. Zoom, Teams, WhatsApp veya telefon üzerinden görüşme yapılabilir. Ödemenin ardından randevunun oluşturulduğuna dair bilgilendirme e-postası gönderilir. Çalışma alanının genel çerçevesi için yükseköğretim hukuku ve akademik davalar sayfası da incelenebilir.
Sözleşmesi yenilenmeyen yabancı öğretim elemanı dava açabilir mi
Yenilememe işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. 2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre dava açma süresi altmış gündür ve süre yazılı bildirimle işlemeye başlar. Aynı Kanunun 11. maddesi, bu süre içinde idareye başvurma imkânı da tanır.
Çalışma izni başvurusu reddedilirse ne kadar sürede itiraz edilir
6735 sayılı Kanunun 21. maddesine göre süre otuz gündür. İtiraz, kararın tebliğ tarihinden itibaren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılır. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.
Yabancı uyruklu öğretim elemanına döner sermayeden ödeme yapılır mı
Yapılmaz. 83/7148 sayılı Kararın 4. maddesi yabancı uyruklu personele döner sermayeden ödeme yapılmasını engeller. Aynı madde, üniversitenin sözleşme esasları içinde lojman veya çevre rayicine göre kiralanacak konut tahsis edebileceğini belirtir.
Yabancı uyruklu öğretim elemanı iş sonu tazminatı isteyebilir mi
Talep hukuken tartışılabilir bir taleptir. Anayasa Mahkemesi 16/3/2022 tarihli ve B. No: 2019/8334 sayılı kararında, iş sonu tazminatı ödenmemesini mülkiyet hakkıyla bağlantılı ayrımcılık yasağının ihlali olarak değerlendirmiştir. Karar tek bir başvuruya ilişkin olduğundan her dosyada aynı sonucun doğacağı söylenemez.
Çalışma izni olan akademisyen ayrıca ikamet izni almak zorunda mıdır
Kural olarak zorunda değildir. 6735 sayılı Kanunun 12. maddesine göre çalışma izni, 6458 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Buna karşılık ikamet izni bulunması tek başına çalışma hakkı vermez.
Akademik Kadro
Öğretim Elemanı Naklen Atama ve Kurumlar Arası Geçiş
Öğretim elemanının başka bir üniversiteye geçişi ilan, muvafakat ve mecburi hizmet kurallarına bağlıdır. Naklen atama ile ilana başvurarak geçiş arasındaki fark bu yazıda ayrılır.
