375 sayılı KHK geçici 35. madde, olağanüstü halin bitiminden sonra kamu görevinden çıkarma yetkisi tanıyan süreli bir düzenlemedir. Yetki 31 Temmuz 2022 tarihinde sona erdi ve uzatılmadı. Bu tarihten önce kurulan ihraç işlemleri idari yargı denetimine tabidir. Anayasa Mahkemesi maddenin bazı fıkra ve ibarelerini iptal etmiştir.
Geçici 35. Madde Hangi Kanunla Getirildi
Madde, 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle eklendi. Kanun metni 31 Temmuz 2018 tarihli ve 30495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Düzenleme, olağanüstü halin sona ermesinin hemen ardından yürürlüğe girdi.
Amaç, kararname yoluyla kullanılan yetkinin yerine süreli bir idari yetki kurmaktı. Bu yetki kamu görevinden çıkarma kararını doğrudan idareye bıraktı. Karar için mahkûmiyet hükmü aranmadı. Ölçüt olarak terör örgütleriyle iltisak veya irtibat kabul edildi.
375 sayılı KHK geçici 35. madde bu yönüyle olağan disiplin hukukundan ayrılır. Disiplin hukukunda fiil ve ceza mevzuatta ayrı ayrı gösterilir. Burada ise değerlendirme ölçütü çok daha geniş tutulmuştur. Bu genişlik, işlemin yargısal denetimini de zorlaştırmıştır.
Yetki Süresi Ne Zaman Sona Erdi
Madde ilk hâlinde üç yıllık bir süre öngörüyordu. Bu süre 7333 sayılı Kanun ile değiştirildi. Kanun 28 Temmuz 2021 tarihli ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Kanun'un 23. maddesi, maddenin (A), (B), (C), (Ç), (D) ve (G) fıkralarındaki "üç yıl" ibarelerini "dört yıl" biçiminde değiştirdi.
Sürenin başlangıcı, maddenin yürürlüğe girdiği 31 Temmuz 2018 tarihidir. Dört yıllık süre 31 Temmuz 2022 tarihinde doldu. Süre bir daha uzatılmadı. Bu nedenle 375 sayılı KHK geçici 35. madde uyarınca yeni bir ihraç kararı kurulamaz.
Sürenin dolması geçmişte kurulan işlemleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu işlemler yürürlükteki hukuka göre denetlenir. Dava hakkı da varlığını sürdürür. Süre bitiminden hemen önceki günlerde çok sayıda karar alınmıştı.
Bu yoğunlukta soruşturması devam eden kişiler de ihraç edildi. Hakkında beraat kararı veya takipsizlik kararı bulunanlar aynı listelerde yer aldı. Hakkında dava bile açılmayan şüpheliler de görevden çıkarıldı. Emniyet teşkilatında görevli çok sayıda polis memuru bu son dalgada kadro dışında kaldı.
Sık Sorulan Sorular
Geçici 35. madde uyarınca hâlâ ihraç kararı verilebilir mi?
Hayır. Maddede öngörülen dört yıllık yetki süresi 31 Temmuz 2022 tarihinde sona erdi ve uzatılmadı. Bu tarihten sonra aynı hükme dayanılarak yeni bir kamu görevinden çıkarma kararı kurulamaz.
İhraç kararına karşı dava açma süresi kaç gündür?
İdari yargıda dava açma süresi kural olarak altmış gündür. Süre, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca süresi içinde yapılan idari başvuru bu süreyi durdurur.
Ceza mahkemesinden beraat almak ihraç işlemini kendiliğinden kaldırır mı?
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Süre bitiminin yaklaşması işlemlerin hazırlık kalitesini de etkilemiştir. Dosyaya konulan bilgi notları çoğu kez kısa tutulmuştur. Bu nedenle gerekçenin somutluğu davada ilk tartışılan başlıklardan biridir.
Hangi Makam Hangi Personel İçin Karar Verir
Maddenin (B) fıkrası karar makamlarını tek tek saydı. Türk Silahlı Kuvvetleri personeli Millî Savunma Bakanının onayı ile çıkarılır. Uzman erbaşlar, sözleşmeli subay ve astsubaylar ile sözleşmeli erbaş ve erler için de aynı onay aranır.
Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü personeli için yetki İçişleri Bakanındadır. Mahallî idare personelinde teklif valinin başkanlığındaki kuruldan gelir, onay yine İçişleri Bakanınındır. Diğer kamu görevlilerinde kurul teklifi ve ilgili bakan onayı usulü uygulanır.
Yargı mensupları bakımından ayrı bir usul kuruldu. Bu kişiler için karar mesleklerinin kendi kurullarınca verilir. Anayasa Mahkemesi üyeleri, Yargıtay ve Danıştay daire başkanları ile üyeleri bu kapsamdadır. Hâkim ve savcılar hakkında karar Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunca alınır. Askerî hâkimler ve Sayıştay meslek mensupları için ayrı komisyonlar öngörülmüştür.
Karar makamının doğru belirlenmesi bir yetki sorunudur. Yetkisiz makamın kurduğu işlem yetki unsuru yönünden sakat olur. Bu sakatlık dava dilekçesinin ilk başlıklarından biridir. 375 sayılı KHK geçici 35. madde uygulamasında yetki tartışması sıklıkla gündeme gelmiştir.
Yükseköğretim Personelinde Usul Nasıl İşler
Fıkra, akademik personel için ayrı bir bent öngördü. 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa tabi personel bu bende girer. Bu kişiler hakkında karar, Yükseköğretim Kurulu Başkanının teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulunca verilir.
Üniversitelerde çalışan 657 sayılı Kanuna tabi personel için usul farklıdır. Teklif kurumun en üst yöneticisinden gelir. Karar, yükseköğretim kurumlarında üniversite yönetim kurulunca alınır. Yükseköğretim üst kuruluşlarında ise karar mercii Yükseköğretim Kurulu'dur.
Bu ayrım dava dilekçesinde önem taşır. İşlemi kuran organ yanlış gösterilirse husumet sorunu doğabilir. Bu nedenle karar organı ve teklif makamı dosyadan doğrulanır. Öğretim elemanının kadro türü de ayrıca kontrol edilir.
Vakıf yükseköğretim kurumlarında durum ayrıca değerlendirilir. Bu kurumların personeli 2914 sayılı Kanuna tabi değildir. Bu nedenle uygulanacak bent ve karar organı dosyaya göre belirlenir.
Anayasa Mahkemesi Hangi Hükümleri İptal Etti
Anayasa Mahkemesi maddeyi 30/6/2022 tarihinde inceledi. E.2018/137, K.2022/86 sayılı karar 12 Ocak 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Karar, maddenin bazı fıkralarını bütünüyle iptal etti.
İptal edilen fıkralar (C), (Ç), (D) ve (F) fıkralarıdır. (G) fıkrasının (a) bendi de iptal edildi. (A) ve (B) fıkralarında ise bazı cümle ve ibareler iptal kapsamına girdi. Bu iptaller 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname metnine şerh olarak işlenmiştir.
İptal kararları maddenin uygulama alanını daralttı. Fıkraların bir kısmı yürürlükten kalktığı için o hükümlere dayanılamaz. Buna karşılık kamu görevinden çıkarmaya ilişkin (B) fıkrasının çekirdeği ayakta kaldı. Bu nedenle mevcut davalarda esas tartışma yine sebep unsurunda toplanır.
Anayasa Mahkemesi ayrıca göreve iade edilenlere ilişkin bazı cümleleri iptal etti. Bu nedenle güncel metin ile 2018 tarihli ilk metin aynı değildir. Eski metne dayanan dilekçeler eksik kalır. Dava dosyasında hangi hükmün işlem tarihinde yürürlükte olduğu ayrıca gösterilir.
İrtibat ve İltisak Kavramları Ne Anlama Gelir
Anayasa Mahkemesi bu iki kavramı ayrıntılı biçimde değerlendirmiştir. Mahkeme, kavramların bir ceza isnadı olmadığını belirtmiştir. Bu değerlendirmede Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Pişkin/Türkiye kararına atıf yapılmıştır. Anılan karar 33399/18 başvuru numaralıdır ve 15 Aralık 2020 tarihlidir.
Anayasa Mahkemesi, kamu görevine son verilenlerin etkili başvuru hakkı bulunduğunu kabul etmiştir. Dayanak Anayasa'nın 40. maddesidir. Başvuruda bireyselleştirme yapılacağı ve idari yargı sürecinin işletileceği belirtilmiştir. Son sözü yargı mercilerinin söyleyeceği vurgulanmıştır.
Sözlük anlamıyla iltisak kavuşma, bitişme ve birleşmeyi anlatır. İrtibat ise bağlantılı olma anlamına gelir. Her iki kavram için doğrudan suça konu bir eylem aranmaz. Bağlantının varlığı işlem için yeterli sayılır.
Bu nedenle adli soruşturma dava açmaya yetmese bile ihraç kararı verilebilmektedir. Delil yetersizliği tek başına idari işlemi ortadan kaldırmaz. Ancak bu, idarenin denetimsiz olduğu anlamına gelmez.
Her İddia İrtibat ve İltisak İçin Yeterli Değildir
İrtibat ve iltisak değerlendirmesinde bağlayıcı bir kanuni ölçüt listesi yoktur. Kararlar büyük ölçüde içtihat üzerinden şekillenmiştir. Bu durum hâkime geniş bir takdir alanı bırakır. Aynı konuda farklı kararlar çıkmasının bir sebebi budur.
Öğretide iltisak kavramının kanunilik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Bu görüşe göre kavram örgüt suçunun kapsamını genişletmektedir. Buna karşılık iltisak, bitişme ve kaynaşma anlamı taşır. Bu anlamıyla irtibat kavramından daha dardır ve gerçekleşmesi daha zordur.
İdare mahkemeleri, ceza mahkemesinin beraat kararına rağmen işlemi ayrıca inceleyebileceğini kabul etmiştir. İnceleme irtibat ve iltisak unsurları yönünden yapılır. Yine de isnat somut olmalıdır. Şüphe ve ihtimal üzerine kurulan bir değerlendirme kamu görevlisi için ağır sonuç doğurur.
Ceza Yargısındaki Karar İdari Yargıyı Nasıl Etkiler
Ceza yargısı ile idari yargı farklı ölçütlerle çalışır. Beraat kararı idari yargıyı doğrudan bağlamaz. Buna karşılık ceza dosyasındaki deliller idari yargıda da tartışılır. İdare mahkemesinin başlıca dayanağı çoğu kez bu delillerdir.
Bu nedenle beraat veya takipsizlik kararının gerekçesi ayrıntılı biçimde incelenir. Gerekçede hangi verinin neden yetersiz bulunduğu yazar. Aynı veri idari işlemin temelini oluşturuyorsa bu tespit dava için değerlidir. Ankesör kayıtlarına dayanan dosyalarda bu ilişki sık kurulur.
İdari işlemin beş unsuru vardır. Bunlar yetki, şekil, sebep, konu ve amaçtır. Herhangi birindeki hukuka aykırılık iptal sebebi oluşturabilir. İhraç işlemlerinde tartışma çoğunlukla sebep unsurunda toplanır.
Sebep unsuru, işlemi kurmaya iten maddi ve hukuki olgudur. Burada olgu, iltisak veya irtibat değerlendirmesidir. Bu değerlendirmenin dayandığı veriler dosyaya konulmuş olmalıdır. Mahkeme bu verilerin işlemi taşıyıp taşımadığını denetler.
Uygulamada dayanak olarak sıklıkla dört veri türü gösterilir. Bunlar iletişim kayıtları, tanık veya itirafçı beyanları, kurum içi bilgi notları ve mali hareketlerdir. Her veri türünün ayrı bir güvenilirlik sorunu vardır. Bu nedenle dilekçede veriler tek tek karşılanır.
Savunma Hakkı Nasıl Kullanılır
Madde, işlem kurulmadan önce savunma alınmasını zorunlu tutar. Süre yedi günden az olamaz. Savunma isteği ilgili kurum tarafından uygun vasıtalarla bildirilir. Verilen süre içinde savunma yapılmazsa bu haktan vazgeçilmiş sayılır.
Savunma dilekçesi dava dosyasının çekirdeğini oluşturur. İdarenin dayandığı somut olgular burada karşılanır. Tarih ve dönem itirazları da bu aşamada ileri sürülür. Örneğin 17-25 Aralık 2013 sürecinden önceki iddialar tek başına yeterli sayılmaz.
İdarenin savunma dilekçesi de ayrıca değerlendirilir. İşlemin hangi gerekçeyle kurulduğu bu dilekçede açığa çıkar. Bu tarihten sonraya ilişkin somut bir tespitin bulunup bulunmadığı mahkemeden sorulabilir. Emsal idare mahkemesi kararları da aynı dilekçeye eklenebilir.
Savunma alınmadan kurulan işlem şekil yönünden sakattır. Bu eksiklik tek başına iptal sebebi olarak ileri sürülebilir. Savunma istenmiş ancak süre yedi günün altında tutulmuşsa sonuç değişmez. Tebligatın usulüne uygunluğu da bu aşamada denetlenir.
İşleme Karşı Hangi Yollar Açıktır
Geçici madde, kamu görevinden çıkarılanlar için bir idari itiraz yolu öngördü. İtiraz üzerine yapılan değerlendirme sonucunda göreve iade kararı verilebilir. İade işlemi, çıkarma işlemiyle aynı usule tabidir. Göreve iade edilenlere çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadarki mali ve sosyal hakları ödenir.
İtiraz yolu dava hakkını ortadan kaldırmaz. İki yol birbirinin alternatifi değildir. İtirazın reddi hâlinde de iptal davası açılabilir. Ancak sürelerin kaçırılmaması için başvuru tarihleri dikkatle izlenir.
İkinci yol iptal davasıdır. Dava genel hükümlere göre idari yargıda açılır. 2577 sayılı Kanun uyarınca dava açma süresi kural olarak altmış gündür. Süre, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı günü izleyen günden başlar.
Aynı Kanun'un 11. maddesi dava öncesi idari başvuru imkânı tanır. Süresi içinde yapılan başvuru dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Bu durumda dava süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Madde, görevine son verilenler için ek sonuçlar öngörmüştür. Bu kişiler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez. Uhdelerindeki kurul, komisyon ve yönetim kurulu üyelikleri de sona ermiş sayılır.
Silahlı Kuvvetler, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet teşkilatından çıkarılanlar için ayrıca rütbe ve memuriyetin geri alınması öngörülmüştür. Bu sonuç için mahkeme kararı aranmaz. Silah ruhsatı, gemi adamlığı belgesi ve pilot lisansı da iptal edilir. İlgililer özel güvenlik şirketlerinde kurucu, ortak veya çalışan olamaz.
Maddenin (E) fıkrası unvan kullanımını da sınırlar. Vali, büyükelçi, hâkim, savcı ve benzeri meslek adları kullanılamaz. Bu unvanlara bağlı haklardan da yararlanılamaz. Emeklilik yönünden doğan sorunlar KHK ile ihraç edilenlerin emekli ikramiyesi yazısında ele alınmıştır.
Dosya Hazırlığında Hangi Noktalara Bakılır
İlk bakılacak nokta işlemin dayanağı ve tarihidir. Yetki süresi dolduktan sonra kurulan bir işlem yetki yönünden sakat olur. İkinci nokta karar organının doğru olup olmadığıdır. Üçüncü nokta savunma hakkının usulüne uygun kullandırılıp kullandırılmadığıdır.
Dördüncü nokta gerekçenin somutluğudur. Genel ifadeler yerine tarih, belge ve olgu aranır. Beşinci nokta ceza dosyasındaki kararların gerekçesidir. Altıncı nokta ise dönem itirazıdır. Bu itiraz, iddiaların hangi yıllara ilişkin olduğunu görünür kılar.
Yedinci nokta işlem tarihinde yürürlükte olan metindir. 375 sayılı KHK geçici 35. madde 2018'den bu yana iki kez değişmiştir. Bu nedenle dilekçede kullanılan metnin tarihi ayrıca belirtilir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin sonraki içtihadı da dosyaya etki edebilir. Bu etkinin kapsamı AİHM Yalçınkaya kararının ihraçlara etkisi yazısında incelenmiştir. İlk derece kararından sonra izlenecek yol için idari yargıda istinaf yazısına bakılabilir.
375 Sayılı KHK Geçici 35. Madde Konusunda Avukat Desteği
375 sayılı KHK geçici 35. madde bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Kamu görevinden çıkarma işlemi hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya ücretsiz soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Kaldırmaz. İdare mahkemeleri, beraat kararına rağmen işlemi irtibat ve iltisak yönünden ayrıca inceler. Buna karşılık beraat gerekçesindeki delil değerlendirmesi idari davada güçlü bir dayanak oluşturabilir.
İşlem kurulmadan önce savunma alınması zorunlu mudur?
Evet. Maddenin son fıkrası, (A) ve (B) fıkraları kapsamındaki kişilere yedi günden az olmamak üzere savunma hakkı verilmesini öngörür. Verilen süre içinde savunma yapılmazsa bu haktan vazgeçilmiş sayılır.
Anayasa Mahkemesi maddeyi tümüyle iptal etti mi?
Hayır. Mahkeme 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararıyla (C), (Ç), (D) ve (F) fıkraları ile bazı cümle ve ibareleri iptal etti. (A), (B), (E) ve (G) fıkralarının kalan bölümleri yürürlüktedir.
Öğretim üyeleri hakkında kararı hangi organ verir?
2914 sayılı Kanuna tabi personel hakkında karar, Yükseköğretim Kurulu Başkanının teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulunca verilir. Üniversitede görevli 657 sayılı Kanuna tabi personelde karar mercii üniversite yönetim kuruludur.
Göreve iade hâlinde geçmiş dönem ödemeleri yapılır mı?
Madde, göreve iade edilenlere kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye karşılık gelen mali ve sosyal hakların ödenmesini öngörür. Ödemenin kapsamı iade kararının dayanağına göre değişebilir.
Ceza Hukuku
BAHİS SİTESİ DOLANDIRICILIĞI
Bahis sitesi dolandırıcılığı, gelişen teknolojinin ve sosyal medya kullanımının getirdiği reklamlar ve benzeri birtakım metodlar ile kişilerin dolandırılmasını ifade eder. Yasa dışı bahis sitesi dolandırıcılığı konusunda avukatlarımızı arayabilirsiniz.
