Araştırma Görevlisi Kınama Disiplin Cezası Davası

Davacı araştırma görevlisi kınama disiplin cezası davasında mahkeme kararının hukuka uygun olduğunu ileri sürmüştür. Bu nedenle istinaf başvurusunun reddi gerektiğini savunmuştur.

Araştırma Görevlisi Kınama Disiplin Cezası Davası Süreci

Kararı İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Yedinci İdare Dava Dairesi vermiştir. Daire dava dosyasını inceleyerek gereğini görüşmüştür.

İnceleme önce usul kuralına dayanır. Dayanak İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45 inci maddesidir. Maddenin üçüncü fıkrası şu kuralı getirir. Bölge idare mahkemesi ilk derece kararını hukuka uygun bulursa başvuruyu reddeder. Karardaki maddi yanlışlık düzeltilebiliyorsa düzeltme yapılır. Bu halde aynı karar verilir. Maddenin altıncı fıkrası ise kesinliği düzenler. Temyize açık olmayan kararlar kesindir.

İstinaf istemi şu işleme dayanır. Makine Mühendisliği Bölümünde çalışan araştırma görevlisi hakkında soruşturma yürütülmüştür. Soruşturma sonunda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uygulanmıştır. Kullanılan hüküm 125 inci maddenin (C) bendinin (a) alt bendidir. Bu hüküm aylıktan kesme cezasını gerektirir. İdare bir alt ceza uygulamıştır. Böylece araştırma görevlisi kınama disiplin cezası verilmiştir. İşlem 14/03/2019 tarihli ve E.1903140107 sayılıdır. İşlemin iptali istemiyle dava açılmıştır. İstanbul 13. İdare Mahkemesi iptale karar vermiştir. Kararın tarihi 23/03/2020 olarak geçmektedir. Esas numarası 2019/1211, karar numarası 2020/561'dir. Davalı idare kararın kaldırılmasını istemiştir. Davanın reddine karar verilmesini de talep etmiştir.

Olayda Uygulanan Mevzuat Hangisiydi?

Olayda, işlem tarihinde yürürlükte olan 2547 sayılı Kanun'un 53 üncü maddesinin (b) fıkrası ile 657 sayılı Kanun'un 125/C-a maddesi birlikte uygulanmıştır. Bu fıkra, 7243 sayılı Kanun'la değiştirilmeden önceki hâliyle uygulanmıştır. Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 53. maddesinin (b) fıkrasında, Devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanları, memur ve diğer personeline uygulanabilecek disiplin cezalarının, uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezası olduğu hükme bağlanmış ve anılan cezaları gerektiren fiiller Kanun’da sayma suretiyle belirtilmiştir. Anılan maddenin (b) fıkrasının (3) numaralı bendinde, “657 sayılı Kanundaki fiillere ilave olarak…” denilerek aylıktan veya ücretten kesme cezasını gerektiren fiiller sayılmış, 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin 1.fıkrasının (C) bendinin (a) alt bendinde ise, “Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak,”fiilinin, Devlet memurunun aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasını gerektirdiği hükme bağlanmıştır.

Anayasa Mahkemesi Kararı Neyi İptal Etti?

Anayasa Mahkemesi, 10/04/2019 tarihli E.2017/33, K.2019/20 sayılı kararıyla 53 üncü maddenin (b) fıkrasının beş bendinde geçen '657 sayılı Kanundaki fiillere ilave olarak' ibaresini iptal etmiştir. Gerekçe, öğretim elemanlarına hangi memur disiplin fiillerinin uygulanacağının belirsiz kalmasıdır; iptalin yürürlüğü 9 ay ertelenmiştir. Uyuşmazlığın merkezinde bir Anayasa Mahkemesi kararı bulunur. İptal konusu ibare 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nda yer alıyordu. İbare, 53 üncü maddenin (b) fıkrasındaydı. Metin şöyleydi: 657 sayılı Kanundaki fiillere ilave olarak. İbare bu fıkranın beş ayrı bendinde geçiyordu. Bunlar (1), (2), (3), (4) ve (6) numaralı bentlerdir. Anayasa Mahkemesi 10/04/2019 tarihinde ibareleri iptal etmiştir. Kararın esas numarası 2017/33'tür. Karar numarası ise 2019/20'dir.

İptal gerekçesi görev farkına dayanır. Öğretim elemanları ile memurlar aynı kurallara tabi kılınmıştı. Oysa Anayasa iki grup için farklı güvenceler öngörür. İptal edilen ibare kapsamı genişletiyordu. Böylece 657 sayılı Kanun'daki bütün fiiller öğretim elemanına da uygulanıyordu. Mahkeme bunu Anayasa'ya aykırı bulmuştur. Dayanak Anayasa'nın 2 nci, 27 nci ve 130 uncu maddeleridir. Kural ayrıca belirsizlik doğuruyordu. Belirsizlik hem uygulayıcıyı hem muhatabı etkiliyordu.

İptal hükmü hemen yürürlüğe girmemiştir. Karar, yayımdan başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti. Karar 17/07/2019 tarihli ve 30834 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun koyucu bu süre içinde harekete geçmiştir. Çıkarılan metin 7243 sayılı Kanun'dur. Adı, Yükseköğretim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'dur. Kanun 17/04/2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Gazetenin sayısı 31102'dir. İptal kararının kapsamını AYM'nin yükseköğretim disiplin maddelerini iptal kararı yazımızda inceledik.

Daire buradan iki sonuç çıkarır. Birincisi, ortada yasal bir boşluk yoktur. İkincisi, iptal edilen kurallara göre uyuşmazlık çözülmez. Uyuşmazlık, verilen süre içinde çıkarılan kanun hükümlerine göre çözülür. Aksi yorum yürürlükteki cezaların uygulanmaması sonucunu doğurur. Bu da eğitim öğretim hizmetlerinin aksamasına yol açar.

Lehe Olan Hüküm İlkesi Nasıl Uygulanır?

Daire ardından lehe hüküm ilkesini ele alır. İlke ceza hukuku kökenlidir. İşlendiği anda suç sayılan fiil sonradan suç olmaktan çıkabilir. Yeni düzenleme failin lehine de olabilir. Bu hallerde sonraki norm önceki fiillere uygulanır. Kural olarak idari işlemler tesis tarihindeki mevzuata göre denetlenir. Disiplin yaptırımları için de aynı kural geçerlidir. Yine de lehe norm ilkesi disiplin cezalarında kabul edilir. Fiil tarihindeki mevzuat ile sonraki mevzuat farklı olabilir. Bu halde lehe olan hüküm gözetilir.

Somut olayda karşılaştırma yapılmıştır. İptal kararından sonra ilgili bent yeniden yazılmıştır. Değişiklik 7243 sayılı Kanun'un 7 nci maddesiyle yapılmıştır. Yeni metin 53 üncü maddenin (b) fıkrasının (3) numaralı bendindedir. Bent, aylıktan veya ücretten kesme cezasını tanımlar. Ceza, brüt aylıktan yapılan bir kesintidir. Kesinti bir defaya mahsustur. Oranı 1/30 ila 1/8 arasındadır. Bendin (l) alt bendi ise bir fiili sayar. Fiil şudur: kasıtlı olarak görevi tam ve zamanında yapmamak. Aynı bent görev mahallinde belirlenen usul ve esasları yerine getirmemeyi de kapsar.

Sonuç bu karşılaştırmadan çıkar. İşlemin sebebini oluşturan fiil hâlâ yürürlüktedir. Araştırma görevlisi kınama disiplin cezası bakımından aynı hukuki durum sürmektedir. İdare 657 sayılı Kanun'un 125/C-a maddesine göre değerlendirme yapmıştır. Daire bunu sonucu itibarıyla hukuka aykırı görmemiştir. Buna karşılık ilk derece gerekçesi kabul edilmemiştir. O gerekçe, dayanağın Anayasa'ya aykırılığına dayanıyordu.

Savunma Hakkı Hangi Güvencelere Dayanır?

Karar bundan sonra savunma hakkına geçer. Dayanak Anayasa'nın 129 uncu maddesinin ikinci fıkrasıdır. Kurala göre savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Kural memurları ve araştırma görevlisi gibi kamu görevlilerini kapsar. Maddenin gerekçesi güvencenin içeriğini de gösterir. Gerekçeye göre isnat olunan husus ilgiliye bildirilir. İlgili dinlenir. Savunma yapma imkânı tanınır.

Savunma hakkının anayasal dayanağı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası md. 129/2'de şöyle yer alır:

“Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.”

Aynı güvence kanunda da düzenlenmiştir. Kanunun 53/A maddesi soruşturma esaslarını sayar. Maddede yer alan kurallar şunlardır. (a) Savunma imkânı tanınmadan disiplin cezası verilemez. (b) Soruşturmayı yapanın verdiği süre yedi günden az olamaz. (c) Süresinde savunma yapmayan kişi bu haktan vazgeçmiş sayılır. (d) Geçerli mazeret varsa bu sonuç doğmaz. (e) Davet yazısında isnat edilen fiil bildirilir. (f) Savunma yapılmazsa haktan vazgeçilmiş sayılacağı da yazılır. (g) Yetkili makam gerektiğinde yeniden savunma isteyebilir. Ağır cezalarda ek haklar da vardır. Öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma istenen kişi evrakı inceleyebilir. Aynı kişi tanık dinletebilir. Kurulda kendisi veya vekili savunma yapabilir.

Savunma İstemi Neyi İçermelidir?

Daire savunmanın niteliğini de tarif eder. Savunma istenirken disiplin suçunu oluşturan eylem açıkça belirlenmelidir. Eylemin hangi kuralı ihlal ettiği de ortaya konulmalıdır. Bunun için tüm hukuki delillerin toplanması gerekir. Soruşturmanın tamamlanmış olması da şarttır. Aksi halde araştırma görevlisi kınama disiplin cezası dosyasında hangi suçu ne zaman işlediğini bilemez. Bu durum savunma hakkını kısıtlar. Savunması istenen kişiye suçlama konusunun açıkça bildirilmesi ilk şarttır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ne Diyor?

Karar uluslararası ölçütlere de yer verir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6 ncı maddesi adil yargılanma hakkını düzenler. Maddenin üçüncü fıkrası asgari hakları sayar.

Bir suçla itham edilen herkes şu haklara sahiptir.

(a) Suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede haberdar edilmek. Bilgilendirme, kişinin anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak yapılır.

(b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak.

(c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanmak. Avukat tutacak maddi imkândan yoksun kişi için ek güvence vardır. Adaletin yerine gelmesi gerekli görülürse resen avukat atanır. Bu yardımdan ücretsiz yararlanılır.

Daire bu bentlerin işlevini açıklar. Bilgilendirme hakkı savunmanın hazırlanması için getirilmiştir. Hak, hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ışığında yorumlanır. Bu yoruma göre ilgiliye ayrıntılı bilgi verilmesi ön koşuldur.

Karar bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına da atıf yapar. Pélissier ve Sassi/Fransa kararı örnek gösterilir. Kararda iki bent arasındaki bağ kurulmuştur. Suçlamanın nedeni ve niteliği hakkında bilgilendirilme bir haktır. Bu hak, savunmayı hazırlama hakkı kapsamında değerlendirilir.

Dava dosyasının incelenmesinden, X1 Üniversitesi, Makine Fakültesi, Makine Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak görev yapan davacı hakkında, görevini ısrarla yerine getirmediğinden bahisle disiplin soruşturmasının başlatıldığı; yapılan soruşturma neticesinde hazırlanan soruşturma raporunda, davacının Bölüm Başkanı tarafından verilen görevi, belirtilen şekilde yerine getirmediği, yapılan uyarı niteliğindeki bildirimlere rağmen tutumunu bilinçli olarak değiştirmediği, eyleminin ” “Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak,”fiiline uyduğu, bu kapsamda davacının 657 sayılı Kanunun 125/C-a maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası iletecziye edilmesinin önerildiği,

Soruşturma Raporu Neden Savunmadan Önce Gelmelidir?

Teklif bu yönde olmuştur. İdare aylıktan kesme yerine bir alt ceza uygulamıştır. Böylece araştırma görevlisi kınama disiplin cezası ile cezalandırılmıştır. İşleme karşı yapılan itiraz reddedilmiştir. Bunun üzerine iptal istemiyle dava açılmıştır.

Daire buradan usul kuralını çıkarır. Savunma istenirken isnat edilen eylem açıkça bildirilmelidir. Bu ise ancak soruşturma raporunun düzenlenmesiyle mümkündür. Rapor, toplanan delilleri ve hukuki değerlendirmeyi içerir. Disiplin amirleri nitelemeyi bu rapora göre yapar. Amirlerin dayanabileceği başka bir kaynak yoktur. Muhakkikin yürüttüğü soruşturma da ancak raporla tamamlanmış sayılır. Bu nedenle araştırma görevlisi savunması rapor düzenlendikten sonra istenmelidir. Aksi halde istenen savunma güvenceye hizmet etmez.

2547 sayılı Kanun md. 53/A'nın 7592 sayılı Kanun'la (30/7/2026) değişen ikinci fıkrasının (a) bendi, ifadeye davet ve teklif aşamasını bugün şöyle düzenler:

“Soruşturmacı tarafından soruşturulana gönderilecek ifadeye davet yazısında hakkındaki iddiaların neler olduğu açıkça belirtilerek yedi günden az olmamak üzere verilecek süre içerisinde ifadesinin alınacağı ve bu süre içerisinde sözlü veya yazılı ifade verilmediği takdirde dosyadaki mevcut deliller kapsamında işlem tesis edileceği bildirilir. Soruşturmacı toplanan deliller kapsamında teklifte bulunur.”

İlgili hesaplama aracı: Memur Disiplin Süreleri Aracı sayfasındadır. Araç disiplin zamanaşımı sürelerini gösterir. İtiraz için yedi günlük süreyi de hesaplar. Dava için altmış günlük süre yine buradan kontrol edilir.

Araştırma Görevlisi Hakkında Verilen Kınama Disiplin Cezası Davası Gerekçe

Somut olayda sıra tersine dönmüştür. Soruşturmacı önce delilleri toplamalıydı. Tanıkları da dinlemesi gerekirdi. Ardından eylemi ve ihlal edilen kuralı saptamalıydı. Sonra lehe ve aleyhe tüm delilleri toplamalıydı. Bunun üzerine raporu hazırlaması gerekirdi. Rapor davacıya tebliğ edilerek savunması alınmalıydı. Oysa soruşturma raporu 04/03/2019 tarihinde düzenlenmiştir. Savunma istem yazısı ise 29/01/2019 tarihlidir. Yani savunma, soruşturma bitmeden istenmiştir. Alınan beyan bilgi alma ve ifade niteliğindedir. Karar verilene kadar ayrıca savunma da istenmemiştir. Araştırma görevlisi bu nedenle etkili savunma yapamamıştır.

Sonuç bu tespitten çıkar. Anayasal güvence gereği isnat edilen eylem açıkça belirlenmelidir. Eylemin hangi kuralı ihlal ettiği de gösterilmelidir. Lehe ve aleyhe deliller toplandıktan sonra yazılı savunma istenmelidir. Somut olayda araştırma görevlisi kınama disiplin cezası sürecinde bu usul izlenmemiştir. Bu nedenle dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamıştır. İlk derece kararı ise sonucu itibarıyla hukuka uygun görülmüştür.

Daire bu gerekçeyle istinaf başvurusunu reddetmiştir. İstinaf yargılama gideri başvuran üzerinde bırakılmıştır. Artan posta avansının davalı idareye iadesine karar verilmiştir. Karar 29/12/2020 tarihinde oybirliğiyle verilmiştir. Kararda temyiz yolu kapalı olduğu için hüküm kesindir. Böylece araştırma görevlisi lehine verilen iptal kararı kesinleşmiştir.

Karar Araştırma Görevlisi Bakımından Bugün Ne İfade Ediyor?

Kararın verildiği tarihten sonra mevzuat yerine oturmuştur. Öğretim elemanlarının disiplin fiilleri artık doğrudan 2547 sayılı Kanun'da sayılır. Araştırma görevlisi de öğretim elemanı sayılır. Bu nedenle aynı hükümlere tabidir. Uygulanacak cezalar uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesmedir. Listede kademe ilerlemesinin durdurulması da yer alır. Öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezaları da sayılır.

Kınama, öğretim elemanına kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Ceza kadroyu ve maaşı doğrudan etkilemez. Buna karşılık özlük dosyasına işlenir. Bu kayıt sonraki soruşturmalarda tekerrür değerlendirmesinde kullanılır. Araştırma görevlisi kınama disiplin cezası sonuçlarını kadro türleri de etkiler. Farkı 33/a ve 50/d araştırma görevlisi kadroları yazımızda karşılaştırdık.

Savunma Ne Zaman ve Nasıl İstenmelidir?

Kural iki aşamalıdır. Önce soruşturmacı ifadeye davet yazısı gönderir. Yazıda iddiaların neler olduğu açıkça belirtilir. Verilecek süre yedi günden az olamaz. Ardından ceza vermeye yetkili makam savunmaya davet yazısı gönderir. Bu yazıda teklife esas alınan eylem gösterilir. Eyleme karşılık gelen ceza da yazılır. Süre yine yedi günden az olamaz. Araştırma görevlisi savunmadan önce soruşturma evrakını inceleyebilir. Bu imkân davet yazısında ayrıca bildirilir. Sürecin sonuçlarını savunma alınmadan disiplin soruşturması yazımızda ele aldık.

İtiraz ve Dava Süreleri Nasıl İşler?

Araştırma görevlisi kınama disiplin cezası kararına karşı önce idari itiraz yolu vardır. İtiraz, ilgilinin görevli olduğu birimin disiplin kuruluna yapılır. Süre, cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür. İtiraz mercii altmış gün içinde karar verir. İtirazın kabulü halinde ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. İtiraz reddedilirse araştırma görevlisi iptal davası açar. Dava süresi altmış gündür. Süre, ret kararının tebliğini izleyen günden başlar.

Zamanaşımı süreleri de ayrı hesaplanır. Kınama cezasında soruşturmaya başlama süresi bir aydır. Süre, fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten işler. Ceza verme süresi ise iki yıldır. Bu süre fiilin işlendiği tarihten başlar. Süreler dolmuşsa ceza verilemez. Araştırma görevlisi dosyasında bu tarihler ilk sırada kontrol edilir.

Dava Dilekçesinde Hangi Noktalar Öne Çıkar?

İlk nokta savunmanın sırasıdır. Savunma istem yazısının tarihi ile rapor tarihi karşılaştırılır. Rapor sonraki tarihliyse savunma hakkı ihlal edilmiş olur. İkinci nokta isnadın açıklığıdır. Yazıda eylemin neden ibaret olduğu yazılmamışsa işlem sakattır. Üçüncü nokta ceza türüdür. Verilen ceza kanunda sayılan fiile karşılık gelmelidir. Dördüncü nokta alt ceza gerekçesidir. Bir alt ceza uygulanmışsa dayanağı kararda gösterilmelidir. Aşamaları akademisyen disiplin soruşturması aşamaları yazımızda sıraladık.

Beşinci nokta usul eksikliklerinin sonucudur. Savunma hakkı ihlali tek başına iptal sebebidir. Mahkeme bu durumda fiilin sabit olup olmadığını tartışmaz. İptal kararı idarenin yeniden işlem kurmasına engel değildir. Yeni işlem ancak zamanaşımı süreleri içinde kurulabilir. Araştırma görevlisi kınama disiplin cezası yönünden bu ayrım dava stratejisini belirler.

Araştırma Görevlisi Disiplin Cezası Konusunda Avukat Desteği

Disiplin uyuşmazlığında izlenecek yol yalnız mevzuatla belirlenmez. Soruşturma evrakı, savunma yazışmaları ve işlem tarihleri de rol oynar. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü incelemenin yerine geçmez.

Dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi ücretsiz soru formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.