Doktora Denklikte ÜAK'ın Gün Sayısı Düzenlemesi

Sosyal Bilimlerde en az 200, Mühendislik, Temel Bilimler ve diğer bilimlerde en az 300, Sağlık Bilimlerinde en az 400 gün aranır. Yürürlükteki usul ve esaslar alanlara göre farklı eşikler koyar. Hüküm şöyledir:

"Doktora öğreniminin Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim/öğretim yöntemiyle tamamlanmış olması gerekir. Bunun için doktora öğrenimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede Sosyal Bilimler için en az 200 gün, Mühendislik, Temel Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ve diğer bilimler için en az 300 gün, Sağlık Bilimleri için en az 400 gün bulunması şarttır. Gün şartını sağlamayanların başvuruları değerlendirilmeye alınmadan reddedilir."

Eşikler üç gruba ayrılmıştır. Sosyal Bilimler için iki yüz gün aranır. Mühendislik, Temel Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ile diğer bilimlerde üç yüz gün istenir. Sağlık Bilimlerinde eşik dört yüz gündür.

Alanlara göre aranan gün sayısı şöyledir:

Son cümle sonucu ağırlaştırır. Şartı sağlamayan dosya değerlendirmeye bile alınmaz. Bu ifade, ret kararının gerekçesini tek satıra indirir. Doktora denklikte ÜAK'ın gün sayısı düzenlemesi bu yönüyle diğer ölçütlerden ayrılır.

Gün Sayısı Hangi Süreleri Kapsar

Metin süreyi doktora öğrenimi süresi üzerinden tanımlar. Ölçü, üniversitenin bulunduğu ülkede bulunmaktır. Tatil ve ara dönemler için açık bir ayrım yapılmamıştır.

Bu belirsizlik uyuşmazlık doğurur. Bazı dosyalarda tüm giriş çıkış kayıtları toplanır. Bazılarında ise dönem takvimi esas alınır. İdarenin hangi yöntemi kullandığı kararda gösterilmelidir.

Ders dönemi ile tez dönemi de ayrı değerlendirilebilir. Doktorada tez aşaması uzun sürer. Bu aşamada ülkede bulunma yoğunluğu düşebilir. Metin böyle bir ayrım yapmadığı için tartışma sürer.

Aday kendi hesabını da sunabilir. Hesap tablosu tarih tarih hazırlanır. Her giriş ve çıkış kaydı eşleştirilir. Toplam gün sayısı sonda gösterilir. Tabloya kaynak belge adı da yazılır. Böylece her satır bir belgeyle eşleşir.

Gün Şartı Sanatta Yeterlikte Nasıl Uygulanır

Aynı mantık sanatta yeterlik için de geçerlidir. Bu başvurularda eşik alanlara göre bölünmez. Ülkede bulunma süresi en az üç yüz gündür.

Sonuç da aynıdır. Şartı sağlamayan başvurular değerlendirmeye alınmadan reddedilir. Sanatta yeterlik dosyasında ayrıca eser ve çalışma örnekleri istenir. Bu örnekler ikişer nüsha hâlinde teslim edilir. Taşınır bellek gibi ortamlar kullanılabilir. Teslim, belgelerin asıllarıyla birlikte yapılır.

Gün Sayısı Hangi Belgelerle İspatlanır

İspat yükü başvuru sahibindedir. Türk vatandaşları için pasaport sayfaları esas alınır. Kimlik bilgisinin bulunduğu sayfa ile işlem gören sayfaların okunaklı fotokopisi sunulur.

İkamet izin belgesi ve oturum kartı da istenir. İkameti sağlayan vize belgesi bunların yerine geçebilir. Başvuru sistemi doğrulama yapamazsa ıslak imzalı yurda giriş çıkış belgesi aranır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yapılan doktoralarda ayrı bir belge istenir. Bu belge Muhaceret Müdürlüğünden alınır ve aslı sunulur.

Yabancılar ile birden çok vatandaşlığı bulunanlar için ek bir belge öngörülmüştür. Bu kişiler, doktora yapılan ülkede öngörülen süre kadar bulunduklarını gösteren belgeyi sunar. Belgenin aslı, onaylı sureti ve onaylı Türkçe tercümesi istenir.

Belgeler Arasındaki Çelişki Nasıl Sonuç Doğurur

Uygulamada en sık sorun kayıt uyuşmazlığıdır. Pasaport kayıtları ile emniyet kayıtları farklı çıkabilir. Kayıp pasaport da eksiklik doğurur.

Kayıtların hangi kuruma ait olduğu da önemlidir. Emniyet kayıtları yalnız Türkiye giriş çıkışını gösterir. Üçüncü bir ülkeye yapılan seyahatler bu kayıtta görünmez. Bu boşluk hesaplamayı bozabilir.

Böyle bir durumda ek belge sunulmalıdır. Üniversiteden alınan kayıt ve devam yazıları destekleyici olabilir. Kira sözleşmesi, banka hareketi ve sigorta kaydı da ileri sürülebilir. Doktora denklikte ÜAK'ın gün sayısı düzenlemesi tartışmasında bu belgeler karara etki edebilir.

Eksik Belge Bildirimi Nasıl Yapılır

Belge eksikliği tespit edilirse bildirim yapılır. Bildirim en geç otuz gün içinde gönderilir. Adres, başvuruda beyan edilen elektronik posta adresidir.

Sürenin başlangıcı bildirimin tarihidir. Eksiklik otuz gün içinde giderilmelidir. Giderilmezse başvuru yapılmamış sayılır. Bu sonuç ret kararından farklıdır.

Fark pratikte önemlidir. Yapılmamış sayılan başvuruda esas hakkında karar yoktur. Bu nedenle yeni bir başvuru yapılması gerekebilir. Ücret de yeniden yatırılır. Bu nedenle bildirim tarihinin kaydedilmesi gerekir. Elektronik posta kutusu düzenli kontrol edilmelidir.

Bu Şart Yükseköğretim Kurulunun Kuralından Nasıl Ayrılır

Lisans ve yüksek lisans diplomalarının denkliğine Yükseköğretim Kurulu, doktora ve sanatta yeterlik denkliğine ve buradaki gün sayısı ölçütüne ise Üniversitelerarası Kurul karar verir. İki farklı düzenlemenin karıştırılması sık görülür. Lisans ve yüksek lisans diplomalarının denkliği Yükseköğretim Kuruluna aittir. O sürecin kendi ülkede bulunma kuralı vardır ve dönem esaslıdır.

Doktora denklikte ÜAK'ın gün sayısı düzenlemesi ise Üniversitelerarası Kurul tarafından uygulanır. Ölçüt gün sayısıdır ve alanlara göre değişir. İki kural farklı metinlerde yer alır. Yetkili idare de farklıdır.

Bu ayrım dava dilekçesinde önem taşır. Yanlış mevzuata dayanan bir iddia sonuç doğurmaz. Lisans dosyalarındaki ülkede bulunma uygulaması denklikte kalış süresi başlığında ayrıca ele alınmaktadır.

Özel Durumlarda Gün Şartı Aranmaya Devam Eder mi

Üç özel hâl ayrıca düzenlenmiştir: ortak doktora programı, TÜBİTAK 2232-A/B programı ve olağanüstü ülke koşulları. Onaylı ortak protokolle diplomalardan biri Türkiye'den alınmışsa yurt dışı diploma denklik işlemine girmez; diğer iki hâlde gün şartı için ayrı bir muafiyet öngörülmemiştir. Metinde bazı özel hâller düzenlenmiştir. Bunlardan biri ortak doktora programlarıdır. Yükseköğretim Kurulunca onaylı protokol kapsamında yapılan doktoralarda iki diploma verilebilir. Diplomalardan biri Türkiye'den alınmışsa yurt dışı diploma ayrıca denklik işlemine tabi tutulmaz.

İkinci hâl araştırmacı programlarıdır. Metin, 2232-A ve 2232-B programları için alt derece şartını kaldırır. Kolaylık sıralama ölçütüne bağlıdır. Bunun dışında usul ve esaslardaki hükümler saklı tutulur.

TÜBİTAK 2232-A ve 2232-B programları için usul ve esaslar özel bir kolaylık tanır:

“TÜBİTAK tarafından yürütülen 2232-A Uluslararası Lider Araştırmacılar ve 2232-B Uluslararası Genç Araştırmacılar Programları ile sınırlı kalmak ve bu durumu belgelemek kaydıyla denklik başvurusunun yapıldığı yıl itibarıyla Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş olan en az üç sıralama kuruluşunun müştereken herhangi üçünde, dünya üniversite sıralamasında ilk beş yüzlük dilim içerisinde (…) bir üniversiteden doktora/sanatta yeterlik derecesine sahip adayların denklikleri, alt derece denklik şartları aranmaksızın verilir. Bu husus dışında Usul ve Esaslardaki hükümler saklıdır.”

Bu saklı tutma ifadesi önemlidir. Kolaylık yalnızca alt derece şartına ilişkindir. Doktora denklikte gün şartı bakımından ayrı bir muafiyet öngörülmemiştir.

Üçüncü hâl olağanüstü koşullardaki ülkelerdir. Savaş, işgal ve ilhak durumlarında belge teyidi yapılamayabilir. Bu dosyalarda alan ve derece tespiti için sınav yapılabilir. Metin, bu hâlde de diğer denklik işlemlerinin devam edeceğini öngörür.

Sınavda başarılı bulunanlar için de mevzuat, gün şartı dâhil öteki denklik işlemlerinin süreceğini açıkça belirtir:

“Bu komisyonlar tarafından başarılı bulunan başvuru sahipleri için bu Usul ve Esaslarda belirtilen diğer denklik işlemleri devam eder, ilgili alan ve dereceye sahip olmadığı anlaşılan başvuru sahiplerinin denklik başvuruları reddedilir.”

Düzenleme Geçmişe Uygulanınca Hangi Sorun Doğdu

Doktora denklikte ÜAK'ın gün sayısı düzenlemesi 2019 yılında eklendi. Buna karşılık daha önce eğitime başlamış kişilere de uygulandı. Bu kişiler öğrenime başlarken böyle bir eşik bilmiyordu.

Ortaya çıkan tablo hukuki güvenlik tartışmasını doğurdu. Kimseden gelecekte yürürlüğe girecek kurallara uygun davranış beklenemez. İdari işlemler kural olarak geçmişe etkili olmaz. İdare geçmişi değil geleceği düzenler.

Somut bir örnek bu tabloyu göstermektedir. Azerbaycan Ekonomi Üniversitesine bağlı bir araştırma enstitüsünde tamamlanan doktora için başvuru yapılmıştır. Talep, unvanın Türkiye'de yapılan doktoraya eşdeğer sayılmasıdır. Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu başvuruyu reddetmiştir. Karara karşı önce yürütmenin durdurulması, ardından iptal istemiyle dava açılmıştır.

Davada üç iddia öne sürülmüştür. Birincisi, sonradan yürürlüğe giren mevzuatın geriye yürümeyeceğidir. İkincisi, bu durumun belirlilik ve hukuki güvenlik ilkelerine aykırı olduğudur. Üçüncüsü, eğitimin bir kısmının Türkiye'de yapıldığı ve gerekli inceleme ile raporlamanın yapılmadığıdır.

Ankara 14. İdare Mahkemesi Kararı Ne Dedi

Mahkeme işlemin yürütmesini durdurmuştur. Karar 11.11.2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. Gerekçede şu tespite yer verilmiştir:

"davacının doktora eğitimine başladığı 01.01.2013 tarihinden ve hatta tamamladığı 20.01.2019 tarihinden sonra kabul edilen aynı Usul ve Esaslarda doktora eğitiminde yurt dışında kalış süresini yeniden düzenleyen hükmüne binaen reddedilmesinin hukuk güvenliği ilkesine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır."

Kararın iki sonucu vardır. Birincisi, düzenlemenin yürürlüğünden önce eğitime başlayanlara uygulanamayacağıdır. İkincisi, telafisi güç zarar doğması hâlinde yürütmenin durdurulabileceğidir.

Kararda dikkat çeken bir ayrıntı vardır. Mahkeme yalnız eğitime başlama tarihine bakmamıştır. Doktoranın tamamlandığı tarihi de anmıştır. Her iki tarih de düzenlemeden öncedir.

Bu vurgu dilekçe kurgusunu etkiler. Eğitime başlama ve mezuniyet tarihleri ayrı ayrı gösterilir. Düzenlemenin yürürlük tarihi karşısına konur. Zaman çizelgesi böylece görünür hâle gelir.

Karar tek bir uyuşmazlığa ilişkindir. Genel bir kural gibi sunulamaz. Buna karşılık gerekçesi benzer dosyalarda ileri sürülebilir. Süre azlığı gerekçesiyle verilen kararlar süre azlığı doktora denklik kararı başlığında ayrıca incelenmektedir.

Başvuru Tarihindeki Mevzuat Neden Esas Alınır

Yürürlükteki metinde bir geçiş hükmü bulunmaktadır. Hüküm şöyledir: "Üniversitelerarası Kurulun 29.4.2025 tarih ve 261 sayılı oturumunda alınan karar ile yapılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten önce denklik başvurusunda bulunan ve işlemleri devam edenler hakkında, başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat hükümleri uygulanır."

Koruma sınırlıdır. Yalnızca anılan oturumda yapılan değişiklikleri kapsar. Daha eski değişiklikler bakımından koruma sağlamaz.

Bu nedenle her dosyada iki tarih ayrı ayrı belirlenmelidir. Birincisi eğitime başlama tarihidir. İkincisi denklik başvurusunun yapıldığı tarihtir. Doktora denklikte ÜAK'ın gün sayısı düzenlemesi bakımından hangi metnin uygulanacağı bu iki tarihe göre tartışılır. Usul ve esasların geçirdiği değişiklikler doktora denklik usul ve esasları başlığında ele alınmaktadır.

Yeniden İnceleme Talebi Hangi Aşamada Verilir

Ret kararından sonra ilk yol yeniden incelemedir. Talep gerekçeli bir dilekçeyle yapılır. Dilekçeye ücret dekontu eklenir.

Bu aşamada yeni belge sunulabilir. Eksik kalan giriş çıkış kaydı tamamlanabilir. Üniversiteden alınan devam yazısı eklenebilir.

Talep tek başına dava süresini durdurmaz. Süreyi durduran başvuru ayrı bir başvurudur. Bu nedenle iki yol birlikte planlanmalıdır.

Gün Eksikliği Nedeniyle Ret Kararına Karşı Dava Nasıl Açılır

Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu kararı bir idari işlemdir. Karara karşı iptal davası açılabilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Dava açmadan önce idareye başvurulabilir. İşlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi istenebilir. Bu başvuru dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Dilekçede sayımın nasıl yapıldığı sorgulanmalıdır. İdarenin hangi kayıtları esas aldığı açıklanmalıdır. Hesaplama tablosunun dosyaya getirilmesi istenebilir. Mahkeme, gerekli gördüğü bilgi ve belgeleri ilgili yerlerden isteyebilir. Kurul kararlarının kapsamı Üniversitelerarası Kurul denklik kararları başlığında ayrıca ele alınmaktadır.

Ret Kararının Gerekçesi Nasıl Denetlenir

Ret kararı çoğu zaman kısa yazılır. Kararda yalnızca gün eksikliği belirtilir. Hangi tarih aralığının eksik sayıldığı gösterilmez.

Bu eksiklik denetimi zorlaştırır. İdari işlemin sebep unsuru somut olmalıdır. Sebep gösterilmezse yargısal denetim yapılamaz.

Dilekçede bu nokta ayrıca ileri sürülür. İdareden hesaplama tablosu istenir. Hangi kaydın esas alındığı sorulur. Cevapsız kalan ara kararının etkisi mahkemece değerlendirilir.

Kısmi Eksiklik Hâlinde Sonuç Değişir mi

Bazı dosyalarda eksiklik birkaç gündür. Metin böyle bir esneklik öngörmez. Eşik sayısal olarak belirlenmiştir.

Buna karşılık kayıt hataları sık görülür. Bir giriş kaydının eksik işlenmesi sonucu değiştirebilir. Bu nedenle ham kayıtlar tek tek kontrol edilmelidir. Konsolosluk ve üniversite yazıları farkı kapatabilir.

Yürütmenin Durdurulması Hangi Şartlarda İstenir

Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Karar için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. İşlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğurmalıdır. Ayrıca işlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır.

Yürütmenin durdurulması için aranan şartlar İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda düzenlenmiştir:

“Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler.”

Karar kural olarak savunma alındıktan sonra verilir. Savunma süresi geçmişse de karar verilebilir. Mahkeme gerekçe göstermek zorundadır. Gerekçede zararın ne olduğu ve aykırılığın nedeni açıklanır.

Denklik dosyalarında zarar somutlaştırılmalıdır. Kadro ilanına başvuru süresi geçebilir. Görevde yükselme takvimi kaçırılabilir. Yurt dışındaki iş sözleşmesi sona erebilir. Bu tür somut veriler dilekçeye eklenmelidir.

Delil listesi de dilekçeye konur. Pasaport sayfaları ve giriş çıkış kayıtları sayılır. Üniversiteden alınan kayıt ve devam yazıları eklenir. Tez savunma tutanağı da sunulabilir.

Karşılaştırmalı hesap tablosu ayrıca hazırlanır. Tabloda idarenin bulduğu gün sayısı gösterilir. Yanına adayın hesabı yazılır. Fark hangi kayıttan doğuyorsa işaret edilir. Bu yöntem gerekçe eksikliğini görünür kılar. Dava sürecinin genel akışı doktora denklik davaları ve itirazları başlığında anlatılmaktadır.

Doktora Denklikte Gün Şartı Konusunda Avukat Desteği

Doktora denklikte gün şartı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Doktora denklikte gün şartı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya avukata soru sayfamız üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.