Başvuru Dönemi : Mart 2020 Komisyon : Sağlık ve Spor Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu Adayın Bilim Alanı : Hematoloji İddiaya Konu İhlal : Haksız Yazarlık (m.4/1-e), İddianın…
Haksız yazarlık, doçentlik başvurularında en sık ileri sürülen etik ihlal iddialarından biridir. İddia, bir esere katkısı olmayan kişinin yazarlar arasında yer alması ya da katkı sunan kişinin listeden çıkması esasına oturur. Aşağıda, haksız yazarlık iddiasıyla açılan bir etik inceleme dosyasının künyesi ve sonucu yer alır. Sağlık ve Spor Bilimleri Etiği Komisyonu, savunmamız üzerine etik ihlal bulunmadığına oybirliğiyle karar vermiştir.
Komisyon Kararının Künyesi
Başvuru Dönemi : Mart 2020
Komisyon : Sağlık ve Spor Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu
Adayın Bilim Alanı : Hematoloji
İddiaya Konu İhlal : Haksız Yazarlık (m.4/1-e),
İddianın özeti : * A1 ve B3 numaralı eserlerin haksız yazarlık açısından şüphe oluşturduğu iddia edilerek incelenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
* D3 numaralı makalenin çalıştığım il dışında yapılmış olan bir anket çalışması olması ve tek isimli bir makale olması nedeni ile etik açıdan şüpheli olabileceğini belirtmiştir.
* D1-D6 nolu makalelerin tümünde, makalelerde yer alan son ismin makalelerin yayınlandığı dergi olan XXX dergisinin yayın kurulunda olduğunu iddia etmiştir ve bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkanları ve cihazları amaç dışı kullanmak nezdinde değerlendirilmesinin önem arz etmekte olduğunu ifade etmiştir.
Savunma İstenme Tarihi: 30.11.2020
Komisyon Tarihi : 15.01.2021
Komisyon Kararı : İddialar, savunma ve uzman görüşleri birlikte değerlendirildiğinde adayın iddiaya konu yayınlarında Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında etik ihlalde bulunmadığına oybirliği ile karar verildi.
Değerlendirme : Yukarıda özet halinde sunulmuş olan iddialar çerçevesinde tarafımızca yapılan savunma sonucu etik ihlal olmadığı kararı verilmiş ve iddia sahibi jüri, jürilikten çıkarılarak, adayın askıya alınan doçentlik süreci devam etmiştir.
Haksız Yazarlık Hangi Davranışları Kapsar
Haksız yazarlık, Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 4. maddesinde ayrı bir bent olarak yer alır. Bent dört ayrı davranışı kapsar. Aktif katkısı olmayan kişiyi yazarlar arasına eklemek, katkısı olanı listeden çıkarmak, yazar sıralamasını gerekçesiz değiştirmek ve nüfuz kullanarak isim eklettirmek bu kapsama girer.
Sık Sorulan Sorular
Haksız yazarlık hangi davranışları kapsar?
Yönerge dört davranışı sayar. Katkısı olmayan kişiyi yazarlar arasına eklemek, katkı sunanı listeden çıkarmak, sıralamayı gerekçesiz değiştirmek ve nüfuz kullanarak isim eklettirmek bu kapsamdadır. Aynı fiiller 2547 sayılı Kanun m.53 hükmünde aylıktan kesme cezasına bağlanmıştır.
Yazar sıralamasının değiştirilmesi tek başına ihlal midir?
Hayır. Yönerge, sıralamanın gerekçe gösterilmeden ve uygun olmayan biçimde değiştirilmesini şart koşar. Bütün yazarların yazılı onayı varsa sıralama değiştirilebilir. Onay yoksa tartışma başlar.
Aynı fiiller disiplin hukukunda da karşılık bulur. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 53. maddesi bu davranışları aylıktan kesme cezasını gerektiren fiiller arasında sayar. Haksız yazarlık etik ihlali bu yönüyle hem başvuru sürecini hem personel statüsünü etkiler.
Katkı Kavramı Nasıl Belirlenir
Yazarlık, esere yapılan gerçek katkıdan doğar. Araştırmanın tasarımı, veri toplama, analiz ve metnin yazımı bu katkının başlıca biçimleridir. Yalnızca bölüm başkanı olmak ya da laboratuvar imkanı sağlamak tek başına yazarlık doğurmaz. Haksız yazarlık iddiası çoğu kez tam bu ayrımdan doğar.
Uluslararası dergiler katkı beyanını ayrı bir alanda ister. Yazarlar hangi aşamada ne yaptıklarını burada tek tek gösterir. Bu beyan, sonraki bir yazarlık tartışmasında en güçlü belgedir. Türkiye'deki dergilerde de aynı uygulama giderek yaygınlaşır.
Yazar Sıralamasının Değişmesi Etik İhlal Sayılır mı
Sıralama değişikliği tek başına ihlal oluşturmaz. Yönerge, değişikliğin gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde yapılmasını arar. Tüm yazarların yazılı onayı varsa sıralama değişir. Onay yoksa haksız yazarlık tartışması başlar.
Uygulamada en sık görülen örnek, hakem sürecinde eklenen isimlerdir. Revizyon aşamasında katkı sunan kişi yazar listesine girer. Bu ekleme diğer yazarların bilgisi dışında yapılırsa sorun doğar. Hediye yazarlık ve hayalet yazarlık kavramları da bu başlık altında yer alır.
Tek İsimli Çalışma Neden Şüphe Konusu Olur
Dosyadaki iddialardan biri tek isimli bir anket çalışmasına yönelir. İddia sahibi, çalışmanın adayın görev yaptığı il dışında yapılmasını şüphe sebebi saymıştır. Oysa çalışmanın başka bir ilde yürümesi tek başına haksız yazarlık göstergesi sayılmaz. Belirleyici olan, veriyi kimin topladığı ve analizi kimin yaptığıdır.
Aday bu soruların cevabını belgeyle verir. Etik kurul izni, anket formları, veri dosyaları ve saha kayıtları dosyaya girer. Etik kurul izninin alınmaması ayrı bir ihlal başlığıdır ve iki konu birbirine karıştırılmamalıdır. Aday, çalışmanın her aşamasını tarih sırasıyla anlatır.
Yayın Kurulu Üyeliği Tek Başına İhlal Oluşturur mu
Dosyadaki bir başka iddia, makalelerin son yazarının derginin yayın kurulunda bulunmasıdır. Yayın kurulu üyeliği tek başına etik ihlal sayılmaz. Önemli olan, üyenin kendi makalesinin değerlendirme sürecine katılıp katılmadığıdır. Dergiler bu durumda çıkar çatışması kuralını işletir.
Uygulamada yazar, kendi makalesinin hakem sürecinden tamamen uzak durur. Dergi bunu editör notu ya da beyan formuyla kayda geçirir. Bu kayıt dosyaya girdiğinde iddia dayanaksız kalır. Komisyon da kararını bu belgeler üzerinden kurar.
Etik İnceleme Süreci Nasıl İşler
İddia Üniversitelerarası Kurul'a ulaştığında ilgili komisyona gider. Komisyon önce iddianın kapsamını belirler. Ardından adaydan yazılı savunma ister. Dosyamızda savunma istenme tarihi 30.11.2020, komisyon tarihi ise 15.01.2021 olarak geçer.
Komisyon gerekli gördüğünde alan uzmanından görüş alır. Komisyon, savunmayı ve uzman görüşünü ÜAK etik inceleme süreci çerçevesinde birlikte tartışır. Karar oybirliği ya da oy çokluğuyla çıkar. Komisyon kararın gerekçesini adaya yazılı olarak gönderir.
İnceleme Sırasında Doçentlik Süreci Ne Olur
Etik ihlal iddiası, adayın başvuru sürecini fiilen durdurur. Eser inceleme ve sözlü sınav aşamaları bu sürede ilerlemez. Aday, komisyon kararını beklemek zorunda kalır. Haksız yazarlık iddiası böylece bir başvuru dönemini tümüyle götürür.
Dosyamızda komisyon etik ihlal bulunmadığına karar vermiştir. Bu karardan sonra adayın askıya alınan doçentlik süreci kaldığı yerden devam etmiştir. ÜAK ayrıca iddiayı ileri süren jüri üyesini jürilikten çıkarmıştır. Aday, kaybettiği süreyi ise geri kazanamaz.
Dayanaksız İsnat Karşısında Aday Ne Yapar
Etik ihlal isnadı akademik itibarı doğrudan etkiler. Bu nedenle iddia sahibi somut belge göstermek zorundadır. Duyuma ya da kanaate dayanan başvuru inceleme konusu yapılmaz. Dayanaksız etik ihlal isnadı ayrı bir hukuki sorumluluk doğurur.
Haksız yazarlık iddiası aynı jüri üyesinden tekrar tekrar gelirse tarafsızlık tartışma konusu olur. Aday, jüri üyesinin değiştirilmesini talep eder. Doçentlik jürisine karşı dava ve hukuki yollar bu talebin çerçevesini gösterir. Kişilik haklarına saldırı varsa ayrıca hukuk ve ceza yolları açık kalır.
Savunmada Hangi Belgeler Sunulur
Savunma dilekçesi iddiayı eser eser karşılar. Aday her eser için ayrı bir katkı tablosu hazırlar. Tablo; araştırma sorusunu, veri toplamayı, analizi ve yazım aşamasını ayrı ayrı anlatır. Dilekçe, haksız yazarlık iddiasının hangi eser bakımından ileri sürüldüğünü de netleştirir.
Aday ayrıca dergi yazışmalarını, hakem raporlarını ve yazar onay formlarını verir. Ortak yazarların yazılı beyanı da güçlü bir delil oluşturur. Tekrar yayım, haksız yazarlık ve dilimleme iddiaları bir arada geldiğinde her biri için ayrı bir ek hazırlamak gerekir.
Etik İhlal Kararı Verilirse Sonuçları Nelerdir
Komisyon ihlal kararı verirse ÜAK başvuruyu iptal eder. Aday ilgili dönem için doçentlik hakkını kaybeder. Kurul kararı ayrıca adayın kurumuna gönderir. Etik ihlal cezaları bakımından üniversitede ayrı bir disiplin süreci başlar.
Disiplin tarafında dayanak yine 2547 sayılı Kanun'un 53. maddesidir. Madde, haksız yazarlık kapsamındaki fiilleri aylıktan kesme cezası içinde sayar. Üniversite, soruşturmacı atayarak süreci yürütür. Aday bu aşamada da ayrı bir savunma verir.
Karara Karşı İtiraz ve Dava Yolu Nasıl İşler
Etik ihlal kararı kesin ve icrai bir idari işlemdir. Aday önce ÜAK etik ihlal kararına itiraz yoluna başvurur. İtiraz sonucu değiştirmezse iptal davası açar. Davayı 2577 sayılı Kanun'daki altmış günlük süre içinde açmak gerekir.
Görevli yargı yeri idare mahkemesidir. Etik ihlal davalarında yetkili mahkeme sorusu dava dilekçesinden önce netleşir. Dilekçe, yürütmeyi durdurma talebini de içerir. Mahkeme, komisyon dosyasını ara kararla ister.
Etik İncelemede Zamanaşımı Nasıl Değerlendirilir
Haksız yazarlık iddiası süresiz biçimde gündeme gelmez. Yayının tarihi, iddianın öğrenildiği an ve inceleme başlangıcı ayrı ayrı önem taşır. Etik ihlallerinin incelenmesinde zamanaşımı konusu bu üç tarihi birlikte ele alır.
Süre itirazını savunmanın başında ileri sürmek gerekir. İtiraz kabul görürse komisyon esasa girmeden karar verir. Ancak süre itirazı esasa ilişkin savunmanın yerine geçmez. Aday iki savunmayı birlikte verir.
Yayın Aşamasında Alınacak Basit Önlemler Nelerdir
Çalışma başlarken yazar listesini yazılı olarak belirlemek gerekir. Katkı dağılımı kısa bir metinle kayda geçer. Sıralama değişirse tüm yazarlar yeniden onay verir. Bu üç adım, sonraki haksız yazarlık iddialarının çoğunu baştan karşılar.
Haksız Yazarlık ile Çarpıtma İddiası Bir Arada Gelirse Ne Olur
Etik dosyalarında iddialar çoğu kez tek başına gelmez. Aynı eser hakkında hem yazarlık hem veri kullanımı tartışılır. Haksız yazarlık ve çarpıtma etik ihlali birlikte ileri sürüldüğünde savunmanın kapsamı genişler.
Bu durumda her iddia için ayrı bir başlık açmak gerekir. Yazarlık tartışması katkı belgeleriyle, çarpıtma tartışması ise ham veriyle karşılanır. İki başlığı tek bir metinde eritmek savunmayı zayıflatır. Komisyon da kararında iddiaları tek tek ele alır.
Benzer Dosyalarda Komisyon Ne Yönde Karar Verdi
Aynı bende dayanan başka dosyalarda da ihlal bulunmayan kararlar çıkmıştır. Haksız yazarlık etik ihlal komisyon kararı örneği bu sonucu gösterir. Kararların ortak yanı, adayın katkısını belgeyle ortaya koymasıdır.
Komisyon, iddia sahibinin gösterdiği somut delile bakar. Delil yoksa şüphe tek başına yeterli görülmez. İddianın kabulü için katkı eksikliğinin açıkça ortaya çıkması gerekir. Bu ölçüt, adayın savunma stratejisini de belirler.
Tezden Üretilen Yayınlarda Yazarlık Nasıl Belirlenir
Lisansüstü tezden üretilen makaleler ayrı bir tartışma başlığıdır. Tez sahibi öğrenci ile danışmanın katkısı çoğu kez iç içe geçer. Yerleşik uygulama, tezden üretilen yayında öğrencinin ilk yazar olmasıdır. Danışmanın katkısı ise sorumlu yazarlık ya da ikinci yazarlık biçiminde görünür.
Danışmanın hiç katkısı yokken isim eklemesi bu bendin kapsamına girer. Buna karşılık öğrencinin adını yayından çıkarmak da aynı bende girer. Tez savunması, jüri tutanağı ve tez metni bu tartışmada temel belgedir. Aday, tezin hangi bölümünden hangi makalenin çıktığını tablo halinde gösterir.
Etik İddia Kadro ve Atama Sürecini Nasıl Etkiler
Doçentlik unvanı, akademik kadro başvurularının ön şartıdır. Süreç askıya alınınca aday ilan edilen kadrolara giremez. Akademik kadro ilanına itiraz ve dava yolunda da unvan tarihi belirleyici olur.
Etik incelemenin uzaması bu yüzden ayrı bir zarar doğurur. Aday, ilan takvimini kaçırırsa sonraki dönemi bekler. Haksız yazarlık iddiası böylece yalnız bir başvuruyu değil, kariyer takvimini de etkiler. Savunmayı süresinde ve belgeli vermek bu zinciri kısaltır.
Uluslararası Yayın Ölçütleri Savunmada Nasıl Kullanılır
Tıp ve sağlık alanındaki dergiler yazarlık için dört ölçüt arar. Bu ölçütler; çalışmanın tasarımına ya da veri analizine katkı, metnin yazımı veya eleştirel gözden geçirilmesi, son metnin onayı ve sorumluluğun kabulüdür. Dergi bu ölçütleri kendi yazım kurallarında ilan eder.
Savunmada bu ölçütlerin her biri ayrı ayrı karşılanır. Aday, dört ölçüt bakımından hangi belgeyi sunduğunu gösterir. Dergi kuralları dosyaya ek olarak girer. Komisyon, alan uygulamasını bu kurallar üzerinden değerlendirir.
Savunma Süresini Kaçırmak Hangi Sonucu Doğurur
Komisyon savunma için belirli bir süre verir. Süre içinde cevap vermemek dosyanın mevcut belgelerle karara bağlanmasına yol açar. Aday, süre yetmezse gerekçesini yazarak ek süre ister. Talebi yazılı yapmak ve kayda geçirmek gerekir.
Savunmayı geç sunmak, sonraki aşamalarda da zorluk çıkarır. İptal davasında mahkeme, idari aşamada ileri sürülmeyen belgeleri de inceler. Ancak dosyanın idari aşamada eksik kalması gerekçeyi zayıflatır. Bu nedenle ilk savunmayı eksiksiz vermek en güvenli yoldur.
Uzman Görüşü Dosyada Nasıl Bir Rol Oynar
Komisyon, alan bilgisi gerektiren noktalarda uzmandan görüş ister. Uzman, eserleri ve savunmayı inceleyerek yazılı kanaat verir. Bu kanaat komisyonu bağlamaz, ancak karara güçlü biçimde etki eder. Aday, uzman görüşünün dosyaya girip girmediğini takip eder.
Görüşün gerekçesi eksikse aday buna karşı ayrıca beyanda bulunur. Ek beyan, dosyaya yeni belge sunmak için de fırsat verir. İptal davası açılırsa mahkeme bu görüşü de inceler. Gerekirse mahkeme kendi bilirkişisini görevlendirir ve iki değerlendirmeyi karşılaştırır.
Uzman raporunun tarafsızlığı da tartışma konusu olur. Aday, uzmanın aynı alanda rakip konumda bulunup bulunmadığını sorgular. Somut bir çıkar çatışması varsa bunu yazılı olarak bildirir. Komisyon bu itirazı değerlendirdikten sonra kararını verir. İtiraz kayda geçmezse sonraki aşamada ileri sürmek zorlaşır. Bu nedenle çıkar çatışması iddiasını dosyanın ilk aşamasında yazmak gerekir. Aday, itirazını somut bir olguya bağlar ve genel ifadelerden kaçınır. Aynı titizlik savunma dilekçesinin her başlığı için geçerlidir. Kısa, belgeli ve tarih sıralı bir metin komisyonun işini de kolaylaştırır.
Haksız Yazarlık Konusunda Avukat Desteği
Haksız yazarlık iddiası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Hayır. Yazarlık sıfatı, esere sunulan fiili katkıya bağlıdır. Çalışmanın kurgulanması, verinin toplanması, çözümleme ve metnin kaleme alınması bu katkıyı oluşturur. Yalnız idari konum ya da laboratuvar imkânı sağlamak yeterli görülmez.
Son yazarın dergi yayın kurulunda bulunması ihlal sayılır mı?
Tek başına ihlal sayılmaz. Belirleyici olan, o kişinin kendi makalesinin değerlendirme sürecine katılıp katılmadığıdır. Derginin çıkar çatışması kaydı veya editör notu dosyaya girdiğinde iddia dayanaksız kalır.
Katkının ispatı için savunmaya hangi belgeler eklenir?
Her eser için ayrı bir katkı tablosu hazırlanır. Tabloda araştırma sorusu, veri toplama, analiz ve yazım aşaması ayrı ayrı gösterilir. Dergi yazışmaları, hakem raporları, yazar onay formları ve ortak yazarların yazılı beyanı da eklenir.
Tezden üretilen makalede yazar sırası nasıl belirlenir?
Yerleşik uygulamada tez sahibi öğrenci ilk yazar olur. Danışmanın katkısı sorumlu yazarlık veya ikinci yazarlık biçiminde görünür. Katkısı olmayan danışmanın isim eklemesi de öğrencinin adını çıkarmak da aynı bende girer.
Dayanaksız etik isnatla karşılaşan aday ne yapabilir?
İddia sahibinin somut belge göstermesi gerekir; duyuma dayanan başvuru inceleme konusu yapılmaz. Aynı jüri üyesinden tekrarlayan isnat varsa aday tarafsızlık itirazıyla üyenin değiştirilmesini talep eder. Kişilik haklarına saldırı hâlinde hukuk ve ceza yolları da açıktır.
Doçentlik
Doçentlik Dil Puanı ve Geçerlilik Süresi
Doçentlik başvurusunda 55 puan eşiği, YDS ve YÖKDİL sonuçlarının süresiz geçerliliği, uluslararası sınavlarda beş yıl ve TOEFL'de iki yıl sınırı ile ret hâlinde dava yolu.
