Küçülme nedeniyle işten çıkarılan işçinin kıdem, ihbar, izin ücreti, işsizlik ödeneği ve işe iade hakları; işverenin ispat yükü, toplu çıkarma kuralları ve süreler.
Küçülme nedeniyle işten çıkarma, işverenin yaptığı bir fesihtir ve işçinin tazminat haklarını ortadan kaldırmaz. En az bir yıl çalışan işçi kıdem tazminatı alır. Bildirim süresi verilmediyse ihbar tazminatı, kullanılmayan izinler için de izin ücreti ödenir. Şartları taşıyan işçi işsizlik ödeneği alır, iş güvencesi varsa bir ay içinde arabulucuya başvurup işe iade isteyebilir.
İşverenin "küçülmeye gidiyoruz" demesi tek başına yeterli bir gerekçe değildir. Kanun, işverenden somut ve ispatlanabilir bir sebep bekler. Sebep ispatlanamazsa fesih geçersiz sayılabilir.
Küçülme Nedeniyle İşten Çıkarma Geçerli Bir Fesih Sebebi midir?
Evet, küçülme geçerli bir fesih sebebi olabilir. Ancak küçülmenin gerçek olması ve bu işçinin çıkarılmasını gerektirmesi şarttır. Dayanak, 4857 sayılı İş Kanunu madde 18'in birinci fıkrasıdır:
"Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır."
Hükümdeki "işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri" ifadesi küçülmeyi de kapsar. Bu yüzden küçülme nedeniyle işten çıkarma kararı kendi başına hukuka aykırı değildir. Asıl soru, işverenin bu sebebi ispat edip edemeyeceğidir.
Hangi Durumlar İşletme Gereği Sayılır
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, aşağıda künyesi verilen kararında bu sebepleri iki gruba ayırır. İşyeri dışından gelen sebepler arasında satış ve sipariş azalması, ekonomik kriz, piyasadaki durgunluk ve dış pazar kaybı sayılır. İşyeri içi sebepler ise yeni çalışma yöntemleri, işyerinin daraltılması ve bazı bölümlerin kapatılmasıdır.
İşverenin "küçülmeye gidiyoruz" açıklaması bu sebeplerden birine dayanmalıdır. Örneğin siparişi düşen bir fabrika bir üretim hattını kapatabilir. Bu durumda küçülme nedeniyle işten çıkarma, o hatta çalışan işçileri etkiler.
İşçi Hangi Tazminat ve Alacakları Alır?
Sık Sorulan Sorular
Küçülme nedeniyle işten çıkarılan işçi kıdem tazminatı alır mı?
Evet, en az bir yıl çalışmış işçi kıdem tazminatı alır. Küçülme işverenin feshidir ve 1475 sayılı Kanunun 14. maddesindeki ahlak ve iyi niyet istisnasına girmez. 1 Temmuz-31 Aralık 2026 arasında sona eren sözleşmelerde her yıl için ödenecek tutar 73.729,87 TL'yi aşamaz.
Küçülme gerekçesiyle çıkarılan işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Prim şartlarını taşıyorsa alabilir. 4447 sayılı Kanunun 51. maddesi işverenin feshini kapsar ve son 120 gün hizmet ile son üç yılda en az 600 gün prim aranır. Başvuru, fesihten sonraki 30 gün içinde İŞKUR'a yapılmalıdır.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Küçülme nedeniyle işten çıkarma durumunda işçi kıdem, ihbar ve izin alacaklarını birlikte isteyebilir. Fesih yazısında "küçülmeye gidiyoruz" yazması bu alacakları azaltmaz. Haklar ve şartları şöyledir:
Hak
Şart
Dayanak
Kıdem tazminatı
En az bir tam yıl çalışma
1475 sayılı Kanun m.14
İhbar tazminatı
Bildirim süresinin verilmemesi
4857 sayılı Kanun m.17
Yıllık izin ücreti
Hak edilip kullanılmamış izin
4857 sayılı Kanun m.59
İşsizlik ödeneği
Son üç yılda 600 gün prim ve son 120 gün hizmet
4447 sayılı Kanun m.50-51
İşe iade
30 işçi, altı ay kıdem, belirsiz süreli sözleşme
4857 sayılı Kanun m.18-21
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır
Kıdem tazminatında hâlâ 1475 sayılı İş Kanunu madde 14 uygulanır. İşveren feshinde her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir. Tek istisna, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış nedeniyle yapılan fesihtir. Küçülme bu istisnaya girmez.
Hesapta yalnız çıplak ücret kullanılmaz. Yol ve yemek gibi düzenli ödemeler de ücrete eklenir. Yıllık tutar ise tavanla sınırlıdır. 1 Temmuz-31 Aralık 2026 arasında sona eren sözleşmelerde tavan 73.729,87 TL'dir.
"Küçülmeye gidiyoruz" gerekçesi kıdem tazminatını ortadan kaldırmaz. Küçülme nedeniyle işten çıkarma tarihi bu dönemdeyse her yıl için ödenecek tutar bu tavanı geçemez. Yaklaşık tutarı kıdem tazminatı hesaplama aracı ile görebilirsiniz.
İhbar Süresi Çalışma Süresine Göre Değişir
Kanunun 17. maddesi önceden bildirim şartı koyar: "Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir." Asgari süreler şunlardır:
Çalışma Süresi
Bildirim Süresi
Altı aydan az
2 hafta
Altı ay ile bir buçuk yıl arası
4 hafta
Bir buçuk yıl ile üç yıl arası
6 hafta
Üç yıldan fazla
8 hafta
Aynı maddeye göre "Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır." İşveren "küçülmeye gidiyoruz" deyip işçiyi aynı gün çıkarırsa bu ücreti öder. Hesap ayrıntısı ihbar tazminatının nasıl hesaplandığını anlatan yazıda yer alır.
Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti
Madde 59 bu alacağı açıkça düzenler: "İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir."
Küçülme nedeniyle işten çıkarma da bu "herhangi bir neden" içindedir. İşveren "küçülmeye gidiyoruz" diyerek izin ücretini kesemez. Ayrıca bildirim süresi ile yıllık izin iç içe kullandırılamaz.
İşverenin "Küçülmeye Gidiyoruz" Demesi Yeterli midir?
Hayır, "küçülmeye gidiyoruz" cümlesi tek başına geçerli sebep sayılmaz. İşveren küçülmenin gerçek olduğunu belgelerle göstermek zorundadır. Madde 19 şöyle der: "İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır."
Yalnız "küçülmeye gidiyoruz" yazan bir bildirim bu şartı tartışmalı hâle getirir. Açık sebep, hangi birimin kapandığını ve hangi kadronun kaldırıldığını gösterir.
İspat yükü de işverendedir. Madde 20'ye göre "Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir." Küçülme nedeniyle işten çıkarma davasında işveren bilanço, sipariş kayıtları ve kadro şeması sunabilir.
Daire, kararın önce tutarlılık ve keyfilik yönünden incelenmesini istedi. Karardan bir cümle: "İşveren aldığı bu kararı tutarlı bir şekilde uyguladığını kanıtlamalıdır." Bu karara göre "küçülmeye gidiyoruz" savunması şu sorularla sınanır:
İşveren küçülme kararını gerçekten uyguladı mı?
İşçi seçimi keyfî mi, yoksa nesnel bir ölçüte mi dayanıyor?
İşçi başka bir birimde veya görevde çalıştırılabilir miydi?
Son soru "feshin son çare olması" ilkesidir. Daire, işçinin başka birimde değerlendirilme imkânı araştırılmadığı için yerel kararı bozdu. Başka bir işte çalıştırma imkânı varsa küçülme nedeniyle işten çıkarma geçerli sayılmayabilir.
Yerine Yeni İşçi Alınması Ne Gösterir
Aynı dosyada yerel mahkeme, çıkarılanların yerine yeni eleman alındığını tespit etmişti. Personel kayıtları "küçülmeye gidiyoruz" savunmasıyla çelişiyordu. Böyle bir tespit, küçülme nedeniyle işten çıkarma kararının tutarlı uygulanmadığına işaret edebilir. Ancak sonuç her dosyada delillere göre değişir.
İşveren "küçülmeye gidiyoruz" dedikten sonra aynı pozisyona ilan verirse bu kayıt altına alınmalıdır. İş ilanları, SGK işe giriş kayıtları ve tanık beyanları bu konuda delil olabilir.
Toplu İşçi Çıkarmada Hangi Kurallar Uygulanır?
Birçok işçiye aynı anda "küçülmeye gidiyoruz" deniyorsa önce toplu çıkarma eşiğine bakılır. Madde 29'un ilk cümlesi şöyledir: "İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir."
Bir ay içinde çıkarılan işçi sayısı şu eşikleri aşarsa toplu çıkarma sayılır:
20 ile 100 işçi arasında en az 10 işçi,
101 ile 300 işçi arasında en az yüzde on,
301 ve daha fazla işçide en az 30 işçi.
Fesih bildirimleri, bölge müdürlüğüne yapılan bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur. Toplu bir küçülme nedeniyle işten çıkarma planında işveren önce sendika temsilcileriyle görüşür.
İşveren altı ay içinde aynı nitelikte iş için işçi alacaksa, uygun olanları tercihen işe çağırır. Ayrıca son fıkra şöyledir: "İşveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi bu maddelere göre dava açabilir." Yani toplu çıkarma usulüne uyulması, küçülme nedeniyle işten çıkarma kararının işe iade davasında denetlenmesini engellemez.
İşe İade Davası Kimler İçin Açılabilir?
İşe iade davası yalnız iş güvencesi kapsamındaki işçiye açıktır. Madde 18'e göre şartlar şunlardır:
İşyerinde en az 30 işçi çalışması (aynı işkolundaki işyerleri birlikte sayılır),
Bu şartları taşıyan işçi, küçülme nedeniyle işten çıkarma kararının geçersizliğini isteyebilir. Fesih yazısında yalnız "küçülmeye gidiyoruz" yazıyorsa bu durum davada işçi lehine değerlendirilebilir. Davanın genel işleyişi işe iade davasının nasıl açıldığını anlatan yazıda yer alır.
Arabuluculuk Süresi Bir Aydır
Madde 20'nin ilk cümlesi süreyi belirler: "İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle, İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır."
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu madde 3'e göre arabulucuya başvuru dava şartıdır. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Küçülme nedeniyle işten çıkarma kararına karşı bu süre geçirilirse işe iade talebi süreden reddedilebilir. Süreç iş hukukunda arabuluculuk yazısında ayrıca anlatılır.
İşe İade Kararının Parasal Sonuçları
Madde 21 şöyle der: "İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur."
Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalışılmayan süre için en çok dört aylık ücret ve diğer haklar ödenir. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işverene başvurmalıdır. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır. Küçülme nedeniyle işten çıkarma davası kazanılsa bile bu süre kaçırılmamalıdır.
İş Güvencesi Dışındaki İşçi Hangi Korumaya Sahiptir?
Otuzdan az işçi çalışan yerde veya altı ay dolmadan yapılan küçülme nedeniyle işten çıkarma, işe iade davasına konu olamaz. Yine de kıdem, ihbar ve izin alacakları devam eder.
Fesih hakkı kötüye kullanılmışsa madde 17'ye göre bildirim süresinin üç katı tazminat ödenir. Bildirim süresi de verilmediyse ihbar tazminatı ayrıca ödenir. Örneğin işveren "küçülmeye gidiyoruz" deyip birkaç gün sonra aynı işe yeni birini alırsa kötüniyet tartışılabilir. Bu tazminatta küçülme nedeniyle işten çıkarma iddiasının gerçek olmadığını kural olarak işçi ispat eder.
İşsizlik Ödeneği Şartları Nelerdir?
Küçülme nedeniyle işten çıkarma, işverenin feshi olduğu için işsizlik ödeneğine engel değildir. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu madde 51, işverence sona erdirilen sözleşmeleri kapsar.
Prim şartı madde 50'dedir. Fesihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak gerekir. Son üç yılda 600 gün prim ödenmişse 180 gün ödenek alınır. Bu süre 900 günde 240, 1080 günde 300 güne çıkar.
Günlük ödenek, son dört aylık prime esas kazancın günlük ortalamasının yüzde kırkıdır. Brüt asgari ücretin yüzde seksenini geçemez. 2026 brüt asgari ücreti 33.030 TL olduğundan aylık üst sınır 26.424 TL'dir.
Başvuru, fesihten sonraki günden itibaren 30 gün içinde İŞKUR işsizlik ödeneği sayfası üzerinden yapılır. Gecikilen gün ödenek süresinden düşülür. İşveren "küçülmeye gidiyoruz" dediği hâlde istifa kodu bildirirse ödenek engellenebilir. Başvuru adımları işsizlik maaşı nasıl alınır yazısındadır.
İstifa Dilekçesi İmzalamak Hakları Nasıl Etkiler?
İstifa, işçinin kendi feshidir ve küçülme nedeniyle işten çıkarma hâlindeki hakların çoğunu düşürebilir. 1475 sayılı Kanun madde 14, işçinin kendi feshinde kıdemi haklı sebep, askerlik, emeklilik ve evlilik gibi sınırlı hâllere bağlar. İstifa eden işçi ihbar tazminatı alamaz. Madde 51'de sayılmadığı için işsizlik ödeneği de kural olarak doğmaz.
"Küçülmeye gidiyoruz, istifa yazarsan referans veririz" gibi bir teklif karşısında imzadan önce düşünmek gerekir. Konu istifa eden işçinin hakları yazısında ayrıca ele alınır.
İkale Sözleşmesi Ne Zaman Farklıdır
İkale, iş sözleşmesinin işçi ve işverenin anlaşmasıyla sona ermesidir. Ödenecek tutar sözleşmede yazana göre belirlenir. Fesih olmadığı için işe iade yolu da kural olarak kapanır.
Karşılıklı anlaşma madde 51'deki hâller arasında sayılmaz. Bu nedenle ikalede işsizlik ödeneği alınamayabilir. Teklifte "küçülmeye gidiyoruz" gerekçesi varsa tutarın kıdem ve ihbarı karşılayıp karşılamadığı hesaplanmalıdır.
Vakıf Üniversitesinde Küçülme Nedeniyle İşten Çıkarma Nasıl İşler?
Vakıf üniversitelerinde "küçülmeye gidiyoruz" gerekçesi bölüm kapatmaya veya öğrenci sayısındaki düşüşe dayandırılabilir. İzlenecek yol çalışanın statüsüne göre değişir.
Öğretim elemanları için görevli yargı yeri tartışmalıdır. Akademisyene "küçülmeye gidiyoruz" denerek sözleşmesinin yenilenmeyeceği bildirilirse dava süresi seçilecek yola göre değişir. Bu ayrım vakıf üniversitesi işten çıkarma davasında görevli mahkeme yazısında anlatılır.
İşveren "Küçülmeye Gidiyoruz" Dediğinde İşçi Ne Yapmalı?
İşveren "küçülmeye gidiyoruz" dediğinde ilk iş, sebebi yazılı olarak görmektir. Sözlü açıklama yeterli değildir. Şu adımlar hak kaybını azaltır:
Yazılı fesih bildirimini isteyin ve tebliğ tarihini not edin.
Bildirimde "küçülmeye gidiyoruz" dışında somut bir gerekçe olup olmadığına bakın.
İstifa dilekçesi, ibraname veya ikale metnini okumadan imzalamayın.
SGK işten ayrılış bildirgesindeki çıkış kodunu e-Devlet'ten kontrol edin.
Bordro, izin kayıtları ve yazışmaları saklayın.
Başka çalışanlara da "küçülmeye gidiyoruz" deniyorsa kimin çıkarıldığı ve kimin kaldığı kaydedilmelidir. Bu bilgi keyfilik denetiminde işe yarar.
Fesih Sonrası Hangi Süreler İşler?
Küçülme nedeniyle işten çıkarma sonrasında her hakkın süresi ayrıdır:
İşe iade için arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay,
Anlaşma olmazsa dava, son tutanaktan itibaren iki hafta,
İŞKUR başvurusu, fesihten sonraki günden itibaren 30 gün,
İşe başlamak için başvuru, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü,
Kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatı ve izin ücreti için zamanaşımı beş yıl.
Beş yıllık süre 4857 sayılı Kanun ek madde 3'tedir. Küçülme nedeniyle işten çıkarma alacaklarında da önce arabulucuya gidilir, çünkü bu başvuru dava şartıdır. İşveren "küçülmeye gidiyoruz" dese bile bu süreler uzamaz.
Küçülme Nedeniyle İşten Çıkarma Konusunda Avukat Desteği
Küçülme nedeniyle işten çıkarma bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Küçülme nedeniyle işten çıkarma hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
İşveren küçülme diyerek beni çıkarıp yerime yeni biri alırsa ne olur?
Bu durum, küçülme gerekçesinin gerçek olmadığına dair önemli bir delil olabilir. İş güvencesi olan işçi bunu işe iade sürecinde ileri sürebilir. Güvence dışındaki işçi için ise kötüniyet tazminatı gündeme gelebilir.
Küçülme nedeniyle işten çıkarmaya karşı ne kadar sürede başvurmak gerekir?
İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya gidilir. Anlaşma olmazsa son tutanaktan sonra iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Kıdem, ihbar ve izin ücreti alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.
Küçülme sebebiyle çıkarılırken istifa dilekçesi imzalamak zorunda mıyım?
Hayır, işçinin böyle bir yükümlülüğü yoktur. İstifa işçinin kendi feshi sayıldığı için kıdem, ihbar ve işsizlik ödeneği hakları kaybedilebilir. Önünüze konan belgenin istifa mı, ibraname mi, ikale mi olduğunu imzadan önce kontrol etmek gerekir.
Toplu işten çıkarmada işveren kime bildirim yapmak zorundadır?
4857 sayılı Kanunun 29. maddesine göre işveren en az otuz gün önce sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve İŞKUR'a yazılı bildirim yapar. Fesih bildirimleri bu bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur. Toplu çıkarma eşiği işyerindeki işçi sayısına göre değişir.
Küçülme nedeniyle çıkarılan işçiye ihbar süresi tanınmak zorunda mı?
İşveren ya bildirim süresi tanır ya da bu sürenin ücretini peşin öder. Süre, çalışma süresine göre iki ile sekiz hafta arasındadır. İkisi de yapılmazsa işçi ihbar tazminatı isteyebilir.
İş Hukuku
İBRANAME
İbraname, hukuki anlamda, kişiler arasında herhangi bir alacak veya verecek kalmadığını gösteren bir belgedir. Bu belge, taraflardan birinin, diğerine karşı ileri sürebileceği tüm hak ve taleplerinden feragat ettiğini ve herhangi bir borç ya da yükümlülüğün kalmadığını beyan eder. İBRANAME NEDİR İbra, borcu sona erdiren önemli bir hukuki işlemdir. Arapça kökenli bir kelime olan ibra, “temize…
