Tır, kamyon, servis ve kargo şoförünün çalışma süresi, fazla mesai, takograf, harcırah, ehliyet ve SRC belgesine ilişkin hakları; dayanak kanun ve yönetmelik maddeleriyle.
Şoförlerin hakları, İş Kanunu ile karayolu taşımasına özgü kuralların birlikte uygulanmasından doğar. Ağır vasıta veya profesyonel ehliyetle araç kullanan işçinin günlük çalışma süresi 9 saati geçemez. Bu süre haftada en fazla iki kez 10 saate çıkabilir. Aşan çalışma için fazla mesai ücreti ödenir, bekleme ve yükleme süreleri de çalışmadan sayılır.
Tır, kamyon, servis ve kargo şoförü için tablo aynı değildir. Takograf kayıtları, yurt dışı harcırahı, ehliyet ve SRC belgesi şoförü diğer işçilerden ayıran konulardır. Kıdem, ihbar ve yıllık izin gibi genel haklar ise her işçide olduğu gibi işler.
Şoför İşçi midir, Kendi Aracıyla Çalışan Taşımacı mı?
İlk soru, şoförün işçi olup olmadığıdır. 4857 sayılı İş Kanunu 2. maddesine göre iş sözleşmesiyle çalışan kişi işçidir. Şirketin aracını, şirketin talimatıyla ve belli bir ücret karşılığı süren kişi bu tanıma girer. Şoförlerin hakları da bu sözleşmeden doğar.
Kendi kamyonuyla sefer başına iş alan, yükü kendisi seçen ve faturayla ödeme alan kişi ise çoğu zaman işçi değildir. Onunla taşıyıcı arasındaki ilişki taşıma sözleşmesidir. Ancak araç şoförün adına kayıtlı olsa bile işi tek bir firmaya, onun saatine ve talimatına göre yapıyorsa işçilik ilişkisi tartışılabilir. Şoförlerin hakları bakımından bu ayrım, kâğıttaki unvana değil somut çalışma düzenine göre yapılır.
Kargo dağıtımında sık görülen bir yapı daha vardır. Kargo şirketi dağıtımı bir alt işverene verir, şoför de o firmada çalışır. İş Kanunu 2. madde, bu durumda asıl işverenin alt işverenle birlikte sorumlu olduğunu söyler. Ücreti ödenmeyen kargo şoförü iki firmaya birden başvurabilir. Taksi şoförünün durumu, plaka sahibiyle kurulan özel ilişki nedeniyle ayrıca değerlendirilir.
Şoförlerin Günlük Çalışma Süresi 9 Saati Geçemez
Taşıma işi haftanın günlerine eşit bölünemeyen bir iştir. Bu nedenle şoförlerin çalışma süresini Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliği düzenler. Yönetmeliğin 6. maddesi 27 Temmuz 2021'de Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle
Sık Sorulan Sorular
Tır şoförü günde kaç saat çalışabilir?
Ağır vasıta ehliyetiyle çalışan şoförün günlük çalışması 9 saati geçemez, haftada iki kez 10 saate çıkabilir. Bu sınır Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesindedir. Direksiyon dışındaki yükleme ve bekleme süreleri de bu hesaba girer.
Şoförün yükleme ve boşaltmada beklediği süre mesaiden sayılır mı?
Evet, şoför araç başında iş görmeye hazır biçimde bekliyorsa bu süre çalışma süresidir. İş Kanunu 66. madde iş bekleyerek boş geçen süreleri çalışmadan sayar. Gümrük ve depo beklemeleri de bu kapsamda değerlendirilir.
Takograf kaydı fazla mesai için tek başına yeterli midir?
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Değişiklikten sonra kural şöyledir. Günlük iş süresi 11 saati geçemez. Profesyonel ve ağır vasıta ehliyetiyle taşıt kullananların günlük çalışma süresi ise 9 saattir. Bu süre herhangi bir hafta içinde iki kez 10 saate çıkarılabilir.
Yönetmelik 2 ile 6 ay arasında bir çalışma dönemi kurulmasına izin verir. Bu dönemde bazı haftalar uzun, bazı haftalar kısa çalışılabilir. Ancak dönemin haftalık ortalaması 45 saati aşamaz. Şoförlerin hakları bakımından en çok tartışılan nokta bu ortalamanın gerçekten tutulup tutulmadığıdır.
Kural
Sınır
Dayanak
Ağır vasıta şoförünün günlük çalışması
9 saat, haftada iki kez 10 saat
Yönetmelik m. 6
Gece çalışması
En fazla 7,5 saat
Yönetmelik m. 6, İş K. m. 69
Günlük kesintisiz dinlenme
En az 11 saat
Yönetmelik m. 8
Hafta tatili
En az 24 saat kesintisiz
Yönetmelik m. 9
Yıllık fazla çalışma
En fazla 270 saat
Yönetmelik m. 11, İş K. m. 41
Tablodaki sınırlar asgari korumadır. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi şoförlerin hakları lehine daha kısa süreler öngörebilir.
Bekleme ve Yükleme Süreleri Çalışmadan Sayılır
Şoförün işi direksiyonda geçen süreden ibaret değildir. İş Kanunu 66. madde, işçinin her an iş görmeye hazır biçimde iş beklediği süreleri çalışmadan sayar. Yükleme sırası, gümrük kapısı ve müşteri deposu önündeki bekleme bu kapsamda değerlendirilir.
İşverenin işçiyi başka bir yere gönderdiği durumlarda yolda geçen süre de çalışmadan sayılır. Yönetmelik 7. madde ayrıca ara dinlenmesinin duraklama yerlerinde verileceğini söyler. Durak yoksa dinlenme taşıt içinde kullandırılır.
Gece Çalışması 7,5 Saatle Sınırlıdır
İş Kanunu 69. maddeye göre gece en geç 20.00'de başlar ve en erken 06.00'da biter. İşçilerin gece çalışması 7,5 saati geçemez. Kanun bu sınırı aşmaya turizm ve özel güvenlik gibi bazı işlerde izin verir, karayolu taşımasını saymaz. Kanunun 41. maddesine göre gece çalışmasında fazla çalışma da yaptırılamaz.
Takograf ve Sürüş Süresi Kuralları Kimi Bağlar?
Çalışma süresi iş hukukunun konusudur, sürüş süresi ise trafik hukukunun. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu 31. madde, azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı aşan yük taşıtlarında takografı zorunlu tutar. Sürücü dahil oturma yeri 17'den fazla olan ticari yolcu taşıtları da bu kapsamdadır.
Kanunun 49. maddesi 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değişti ve 27 Şubat 2026'da yürürlüğe girdi. Sürekli ve günlük sürüş süresiyle mola sürelerini yönetmelik belirler. Bu süreleri aşan sürücüye aşım miktarına göre 1.000 TL ile 20.000 TL arasında idari para cezası verilir. Emniyet Genel Müdürlüğünün 2026 trafik ceza rehberi bu ihlallere 20 ceza puanı da bağlar.
Kanun yükü yalnız şoföre bırakmaz. Sürücü aracın işleteni değilse, gerekli önlemi almayan işletene aynı cezanın iki katı uygulanır. Şoförlerin hakları açısından bunun sonucu açıktır. İşveren, sürüş süresini aşan sefer planı yaptığında kendisi de cezayla karşılaşır.
İşveren Takografa Müdahale İsterse Ne Olur?
Takografa müdahale ederek yanlış kayıt üretmek KTK 31. madde ile yasaktır. 2026 rehberine göre bu ihlalde sürücüye ilk seferde 185.000 TL ceza verilir. Ehliyeti de 30 gün geri alınır. Başka sürücünün kartını kullanmak veya kart takmadan sürmek de ayrı bir ihlaldir.
Bu cezalar talimatın işverenden gelmesi hâlinde de şoföre yazılır. İş Kanunu 24. madde ise işverenin işçiyi kanuna aykırı davranışa sürüklemesini işçi için haklı fesih sebebi sayar. Takograf kaydını bozmaya zorlanan şoför bu hükme dayanarak sözleşmeyi feshedebilir. Talimatı gösteren yazışma veya mesaj kaydı ispatta işe yarar.
Şoför Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
İş Kanunu 41. madde, fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin yüzde elli fazlasını öngörür. Şoför isterse ücret yerine her fazla saat için bir buçuk saat serbest zaman kullanabilir. Yıllık fazla çalışma toplamı 270 saati aşamaz. Bordroda fazla mesai hiç görünmüyorsa şoförlerin hakları bu kalemde eksik ödenmiş olabilir.
Taşıma işlerinde hesap biraz farklı yapılır. Yönetmeliğin 11. maddesine göre fazla çalışma, çalışma döneminin toplam süresini aşan çalışmadır. Bu nedenle tek bir uzun hafta tek başına fazla mesai doğurmayabilir. Dönemin ortalaması 45 saati aşıyorsa aşan kısım zamlı ücretle ödenir. Hesap yöntemi için fazla mesai ücretinin nasıl hesaplandığını anlatan yazıya bakılabilir.
Fazla Mesai Takograf ve GPS ile Nasıl İspatlanır?
Fazla çalışmayı ispat yükü kural olarak işçidedir. Uzun yol şoförü çoğu zaman tek başına çalıştığı için tanık bulmakta zorlanır. Bu yüzden kayıtlar belirleyici olur.
Takograf, aracın hareket ettiği ve durduğu süreleri gösterir. Araç takip sistemindeki GPS dökümü güzergâhı ve saatleri ortaya koyar. Sefer föyleri, irsaliyeler, yakıt ve otoyol fişleri, gümrük çıkış kayıtları da aynı dosyada değerlendirilir.
Takograf tek başına her zaman yeterli değildir. Kayıt yalnız sürüş ve kartla işaretlenen faaliyeti gösterir. Yükleme beklemesi veya araç başında geçen nöbet kayda düşmeyebilir. Bu nedenle şoförlerin hakları talep edilirken birden fazla kayıt birlikte sunulmalıdır. İşverenin saklamakla yükümlü olduğu takograf kayıtlarının dosyaya getirtilmesi mahkemeden istenebilir.
Hafta Tatili, Genel Tatil ve Yıllık İzin Hakları
Yönetmelik 9. madde, taşıma işlerinde de haftanın bir gününde kesintisiz en az 24 saat tatil verilmesini zorunlu tutar. Hafta tatilinde çalıştırılan şoför bu çalışma için ayrıca ücret ister. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışılırsa İş Kanunu 47. madde gereği her gün için bir günlük ek ücret ödenir.
Yıllık izin süresi kıdeme göre değişir. İş Kanunu 53. maddeye göre 1-5 yıl arası hizmette 14, 5-15 yıl arasında 20, 15 yıl ve üstünde 26 günden az izin verilemez. Uzun yoldaki şoföre izin verilmemesi bu hakkı ortadan kaldırmaz. Kanun yıllık izinden vazgeçilemeyeceğini de söyler ve bu kural şoförlerin hakları için aynen geçerlidir. Kullanılmayan izinlerin ücreti sözleşme bitince ödenir.
Yurt Dışı Harcırahı ve Yol Masrafları Kime Aittir?
Uluslararası sefere çıkan tır şoförü yolda yemek, konaklama ve günlük ihtiyaç için para harcar. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 414. madde bu masrafları işverene yükler. İşveren, işçiyi işyeri dışında çalıştırıyorsa geçimi için zorunlu harcamaları da öder.
Sözleşmede günlük veya sefer başına götürü harcırah kararlaştırılabilir. Kanun bu ödemenin zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olamayacağını söyler. Masrafların şoföre bırakılacağına dair anlaşmalar da geçersizdir. Sözleşmede harcırah hiç yazmıyorsa şoförlerin hakları doğrudan bu kanun hükmüyle korunur.
Harcırahın sigorta primine etkisi ayrı bir konudur. 5510 sayılı Kanunun 80. maddesi görev yolluklarını prime esas kazanca katmaz. Ancak masrafla ilgisi olmayan, her ay sabit ödenen tutarın gerçekte ücret olup olmadığı tartışılabilir. Ücretin bir bölümü harcırah adıyla elden ödeniyorsa SGK primlerinin düşük gösterilmesi sorunu doğabilir. Bu durum emeklilik ve kıdem tazminatı hesabını da etkiler.
Yönetmeliğin 14. maddesi küçük ama somut bir hak daha tanır. Günlük çalışması evinden uzakta biten şoför için işveren yatacak yer sağlar veya eve dönüşünü karşılar.
Ehliyet, SRC Belgesi ve Ceza Puanı İşi Nasıl Etkiler?
Ticari araçta çalışan şoför için ehliyet yetmez. 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu 5. madde, yük ve yolcu taşıyan ticari araç şoförlerine sürücü mesleki yeterlilik belgesini zorunlu tutar. Halk arasında bu belgeye SRC denir. Belge olmadan iş yapılamadığı için şoförlerin hakları ile belge durumu birbirine bağlıdır. Kanunun 26. maddesi belgesiz araç kullanan şoföre ve işletmeciye ayrı idari para cezası öngörür.
Ceza puanı sistemi KTK 118. maddededir. Bir yıl içinde 100 puanı dolduran sürücünün ehliyeti 2 ay geri alınır. Aynı yıl ikinci kez dolarsa süre 4 aydır. Üçüncü kez 100 puanı dolduranın ehliyeti süresiz iptal edilir.
Alkol kuralı da şoför için daha sıkıdır. KTK 48. maddeye göre hususi otomobil dışındaki araçlarda alt sınır 0,21 promildir. 7574 sayılı Kanunla eklenen hükme göre ticari taşımada beş yılda üç alkol ihlali ehliyetin iptaline yol açar.
Ehliyeti Alınan Şoför İşten Çıkarılabilir mi?
Kanun ehliyetin geri alınmasını ayrı bir fesih sebebi olarak saymaz. Ancak ehliyeti olmayan şoför işini yapamaz. Bu durum işçinin yeterliliğinden kaynaklanan geçerli fesih sebebi olarak değerlendirilebilir. Geçerli sebeple fesihte kıdem ve ihbar tazminatı ödenir.
İş sırasında alkollü araç kullanmak ise farklıdır. İş Kanunu 25. madde, işe sarhoş gelmeyi veya işyerinde alkol almayı haklı fesih sebebi sayar. Bu durumda kıdem tazminatı hakkı kaybedilebilir.
Trafik Cezası ve Kaza Hasarı Maaştan Kesilebilir mi?
Sürücünün kendi kusuruyla aldığı ceza sürücüye aittir. Muayene veya takograf eksikliği gibi araç sahibine yazılan cezalar ise işletenin yükümlülüğündedir. Haksız yazıldığı düşünülen tutanak için trafik cezasına itiraz yolu açıktır.
İşveren kendi alacağını maaştan kendiliğinden düşemez. TBK 407. madde, işçinin rızası olmadan ücret borcuyla takas yapılmasını yasaklar. Kasten verilen ve yargı kararıyla kesinleşen zarar bunun tek istisnasıdır. Kazadaki hasar için işverenin TBK 400. maddeye göre işçinin kusurunu ispat etmesi gerekir. Kusur değerlendirilirken işin tehlikeli olup olmadığı da dikkate alınır.
Servis ve Kargo Şoförlerinin Kendine Özgü Sorunları
Servis ve kargo işinde de şoförlerin hakları İş Kanununa göre belirlenir. Personel veya okul servisi şoförü genellikle sabah ve akşam iki ayrı vardiyada çalışır. Aradaki saatlerde serbest olan şoför için bu süre çalışmadan sayılmaz. Ancak araç başında beklemesi veya ara işlerde kullanılması isteniyorsa durum değişir. O zaman İş Kanunu 66. madde gereği bekleme de çalışma süresine girer.
Kargo şoförlerinde sorun genellikle dağıtım sayısına bağlı uzun mesaidir. Paket başına prim ödenmesi fazla mesai ücretini ortadan kaldırmaz. Şoför kendi aracını kullanıyorsa TBK 415. madde yakıt, bakım, vergi ve sigorta giderlerinin işverence karşılanmasını öngörür. Araç yıpranması için de uygun bir tazminat ödenir.
Kıdem Tazminatı ve İşten Ayrılırken Haklar
Şoförlerin hakları sözleşme bitince de devam eder. Fazla mesai ücreti ödenmeyen şoför, İş Kanunu 24. madde gereği sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı alır. Kıdem, ihbar ve izin alacaklarının hesabı işçi hakları yazısında ayrıca anlatılır.
Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretleri bu süreye tabidir. Sözleşme yurt dışında veya evinden uzakta sona ererse yönetmeliğin 15. maddesi işvereni şoförün eve dönüşünü sağlamakla yükümlü tutar. Feshin haklı olup olmadığı tartışmalıysa haklı nedenle fesih koşullarına bakmak gerekir.
Şoför Haklarını Almak İçin Hangi Yol İzlenir?
Alacak davasından önce arabulucuya başvurmak zorunludur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu 3. madde bunu dava şartı sayar. Süreç iş hukukunda arabuluculuk yazısında anlatılmıştır. Arabuluculukta anlaşma sağlanmazsa iş mahkemesinde dava açılır.
Kazada yaralanan şoför için ayrı bir yol vardır. Trafik kazası iş sırasında olduysa iş kazası sayılabilir. Bu durumda iş kazası tazminat davası gündeme gelir. Sigortasız çalıştırılan şoför ise geçmiş çalışmasını hizmet tespit davasıyla kayda geçirebilir.
Şoförlerin hakları için belge toplamaya erken başlamak gerekir. Takograf kartı dökümleri, sefer listeleri, mesajlaşmalar ve banka ödemeleri saklanmalıdır. Kayıtlar işverende kaldığında mahkemeden getirtilmesi istenebilir.
Şoförlerin Hakları Konusunda Avukat Desteği
Şoförlerin hakları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Şoförlerin hakları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya avukata soru sayfamız üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Her zaman yeterli olmaz. Takograf sürüşü ve kartla işaretlenen faaliyeti gösterir, araç dışındaki bazı işler kayda düşmeyebilir. GPS dökümü, sefer föyü, irsaliye ve yakıt fişleriyle birlikte sunulduğunda ispat gücü artar.
Şoför harcırahı maaşa dahil midir?
Gerçek yol ve konaklama masrafını karşılayan harcırah ücret sayılmaz ve 5510 sayılı Kanun m. 80 gereği prime tabi değildir. Masrafla bağı olmadan her ay sabit ödenen tutar ise ücretin parçası olarak tartışılabilir. Bu ayrım kıdem tazminatı hesabını doğrudan etkiler.
SRC belgesi olmadan şoförlük yapılabilir mi?
Ticari yük ve yolcu taşımasında yapılamaz. 4925 sayılı Kanun m. 5 bu araçların şoförlerine mesleki yeterlilik belgesini zorunlu tutar. Belgesiz çalışmada hem şoföre hem işletmeciye idari para cezası uygulanır.
Trafik cezası şoförün maaşından kesilebilir mi?
İşveren şoförün rızası olmadan cezayı veya hasarı maaştan düşemez. TBK m. 407 ücret borcuyla takası yasaklar, istisnası kasten verilen ve yargı kararıyla sabit olan zarardır. Araç sahibine yazılan cezalar zaten işletenin yükümlülüğündedir.
Uzun yol şoförü gece kaç saat çalışabilir?
Gece çalışması 7,5 saati geçemez. İş Kanunu m. 69 gece dönemini en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'da biten süre olarak tanımlar. Gece çalışmasında fazla çalışma yaptırılması da m. 41 ile yasaktır.
İş Hukuku
İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Rekabet Yasağı
İşçinin iş bittikten sonra eski işverenine rakip olmama taahhüdü TBK m.444-447'de düzenlenir. Geçerlilik şartları, iki yıl sınırı, cezai şartın indirilmesi, yasağın sona erdiği hâller ve davaların görüldüğü mahkeme.