Soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi, cezanın esasına girilmeden iptalini gerektirir. Savunma istenmiş olması bu eksikliği kapatmaz. Savunma istemek ayrı bir işlemdir, soruşturma yürütmek ayrı bir işlemdir. Danıştay bu ayrımı yıllardır aynı biçimde kurar.
Kısa cevap: Soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi hukuka aykırıdır; işlem usul yönünden sakat kalır. Soruşturma yazılı olarak başlatılmalı, deliller toplanmalı ve ceza teklifi bu dosyaya dayanmalıdır. Akademik personelde disiplin amiri soruşturmayı kendisi de yürütebilir. Soruşturma hiç açılmadan kurulan işlem, yargı denetiminde iptal riski taşır.
Soruşturma Açılmadan Disiplin Cezası Neden İptal Edilir
Disiplin cezası, usulüne uygun bir soruşturmayla sabit görülen somut bir fiile dayanmalıdır. Soruşturma yapılmadan verilen cezada Danıştay işin esasına girmeden hukuka aykırılık tespit eder. Disiplin cezası bir yaptırımdır. Yaptırımın dayandığı olgunun ispatlanması gerekir. İspat ise tarafsız bir soruşturmayla yapılır.
Soruşturmanın üç işlevi vardır.
Fiilin kim tarafından, nerede ve ne zaman işlendiğini tespit eder.
Lehe ve aleyhe delilleri birlikte toplar.
Cezayı verecek makama bağımsız bir rapor sunar.
Bu üç işlev görülmeden kurulan işlem sebep unsuru yönünden sakat kalır. Soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi hâlinde idare kendi tespitini kendi onaylamış olur. Yargı denetiminin dayanacağı bir dosya da ortaya çıkmaz.
Cezanın belirlenmesinde uygulanacak ilkeler de m.53/D'dedir. Aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilemez. Fiil birden çok disiplin suçu oluşturuyorsa en ağır cezayı gerektiren hüküm uygulanır. Geçmiş çalışmaları olumlu olanlara bir derece alt ceza uygulanabilir. Tekerrür hâlinde ise bir derece ağır ceza verilir.
Bu ilkeler soruşturma raporu olmadan uygulanamaz. Hangi fiilin sabit olduğu, hangi bendin karşılandığı ve iyi hâlin bulunup bulunmadığı ancak dosyadan anlaşılır. Soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi bu değerlendirmenin tamamını ortadan kaldırır.
Sık Sorulan Sorular
Savunmam alındıysa soruşturma açılmış sayılır mı?
Hayır. Savunma istemek soruşturma yürütmek değildir. 2547 sayılı Kanun m.53/A soruşturmanın yazılı bir işlemle başlatılmasını, soruşturmacı görevlendirilmesini ve rapor düzenlenmesini ayrı ayrı arar. Bu adımlar tamamlanmadan verilen ceza usul yönünden sakat kalır.
Soruşturmacının unvanı benimkinden düşükse ne yapılabilir?
Bu durum dava dilekçesinde ayrı bir iptal sebebi olarak ileri sürülür. 2547 sayılı Kanun m.53/A, soruşturmacının görev ve unvanının soruşturulanın üstünde veya onunla aynı düzeyde olmasını şart koşar. Görevlendirme yazısının dosyaya getirtilmesi istenir.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Uygulamada en sık görülen kalıp şudur. Bir tutanak tutulur. Disiplin amiri doğrudan savunma ister. Savunma yetersiz bulunur ve ceza verilir. Bu zincirde soruşturmacı yoktur, rapor yoktur, delil değerlendirmesi de yoktur.
Disiplin Soruşturması Hangi İşlemle Başlar
Akademik personel bakımından kural 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.53/A'dadır. Madde, soruşturmanın nasıl açılacağını tek tek yazar.
Fiili öğrenen disiplin amiri soruşturmayı yazılı olarak başlatır.
Üst disiplin amiri soruşturma açtıysa alt amir ayrıca soruşturma yaptıramaz.
Daha önce açılmış soruşturmalar üst amirin dosyasıyla birleştirilir.
Soruşturma, görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren iki ay içinde biter.
Süre yetmezse soruşturmacı gerekçeli olarak ek süre ister.
Soruşturma işlemleri tutanakla tespit edilir ve gizlilik esastır.
Başlatma işleminin yazılı olması ispat bakımından önemlidir. Dosyada soruşturma emri yoksa sürecin ne zaman başladığı da belirsizleşir. Bu belirsizlik zamanaşımı savunmasını doğrudan besler.
Zamanaşımı süreleri m.53/C'dedir. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında soruşturmaya bir ay içinde başlanır. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarında bu süre altı aydır. Süre kaçırılırsa soruşturma açılamaz.
Soruşturmacının Kim Olabileceği Hangi Kurala Bağlıdır
Disiplin amiri soruşturmayı kendisi yapabilir. Birim içinden soruşturmacı ya da komisyon da görevlendirebilir. Zorunlu hâllerde rektörlük aracılığıyla başka birimden soruşturmacı istenir.
Unvan kuralı nettir. Soruşturmacının görev ve unvanı, soruşturulanın görev ve unvanının üstünde veya onunla aynı düzeyde olmalıdır. Doçent hakkında doktor öğretim üyesinin soruşturmacı yapılması bu kurala aykırıdır.
Ceza soruşturmasında da benzer bir sınır vardır. 2547 m.53/c uyarınca öğretim elemanından soruşturmacı seçilirse unvanı eşit veya üst olmalıdır. İki usulün karıştırılmaması gerekir. Ayrıntı için yükseköğretim disiplin ve ceza soruşturması usulü sayfasına bakılabilir.
Yayın Etiği İddiasında Ön İnceleme Neden Zorunludur
Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin fiillerde ek bir şart vardır. Soruşturma başlatılmadan önce yayın etiği kurullarınca inceleme yapılması zorunludur. Kural m.53/A'nın birinci fıkrasının (b) bendindedir.
Bu sıranın atlanması başlı başına usul sakatlığıdır. Etik kurul incelemesi yapılmadan açılan soruşturmada, soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi hâlindekine benzer bir eksiklik doğar. İdare, kanunun aradığı ön aşamayı atlamış olur.
Savunma hazırlanırken bu sıra ayrıca kontrol edilir. İntihal ve benzeri iddialarda izlenecek yol intihal savunması nasıl hazırlanır sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.
Değişik 2547 sayılı Kanun m.53/A f.2/(a) bendi ifade alma aşamasını şöyle düzenler:
“Soruşturmacı tarafından soruşturulana gönderilecek ifadeye davet yazısında hakkındaki iddiaların neler olduğu açıkça belirtilerek yedi günden az olmamak üzere verilecek süre içerisinde ifadesinin alınacağı ve bu süre içerisinde sözlü veya yazılı ifade verilmediği takdirde dosyadaki mevcut deliller kapsamında işlem tesis edileceği bildirilir.”
Yeni düzen iki ayrı yazıya dayanır.
Soruşturmacı önce ifadeye davet yazısı gönderir. Yazıda iddiaların neler olduğu açıkça belirtilir.
İfade için verilecek süre yedi günden az olamaz.
Süresinde ifade verilmezse mevcut delillere göre işlem yapılır.
Soruşturmacı toplanan deliller kapsamında teklifte bulunur.
Ceza vermeye yetkili makam ayrıca savunmaya davet yazısı gönderir.
Bu yazıda teklife esas eylem ve karşılığı olan disiplin cezası yazılır.
Madde başlığı da değişti ve "ifade alma" ibaresi eklendi. Uygulamadaki sonucu şudur. Yalnız ifade alınıp savunma istenmeden ceza verilmesi artık açık bir aykırılıktır.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma istenen dosyalarda ek haklar vardır. İlgili kişi soruşturma evrakını inceler, tanık dinletir ve disiplin kurulunda savunma yapar. Savunmayı kendisi ya da vekili sunabilir.
Anayasa Mahkemesi Eski Savunma Düzenini Neden İptal Etti
Anayasa Mahkemesi, eski kuralın savunmaya davet yazısında isnadın yeterince bildirilmesini güvenceye almadığını tespit etmiştir. Savunmanın dosya olgunlaşmadan istenebilmesini ve ikinci savunmanın takdire bırakılmasını da savunma hakkıyla bağdaşmaz bulmuştur. Yeni düzenin arkasında bir iptal kararı vardır. Anayasa Mahkemesi 13/10/2022 tarihinde E.2022/87 sayılı dosyada karar verdi. Karar 2547 m.53/A'nın ikinci fıkrasının (a) bendinin ikinci cümlesi ile (b) ve (c) bentlerini iptal etti.
Mahkemenin gerekçesi iki noktada toplanır. Savunmaya davet yazısında yalnız eylemin ne olduğunun bildirilmesi yeterli görülmüştü. İkinci kez savunma isteme yetkisi ise takdire bırakılmıştı. Mahkeme, isnadı öğrenme hakkının bu düzende karşılanmadığını belirtti. Kararın özeti Anayasa Mahkemesi basın duyurusunda yayımlanmıştır.
Boşluk 7592 sayılı Kanunla dolduruldu. Bugün savunmaya davet yazısında teklif edilen cezanın da yazılması gerekir. Savunma hakkı konusundaki ayrıntı yükseköğretim disiplin soruşturması ve savunma hakkı sayfasındadır.
Memur Rejimi ile Öğretim Elemanı Rejimi Nerede Ayrılır
İki rejim aynı değildir. Ayrım 15/4/2020 tarihli ve 7243 sayılı Kanunla keskinleşti. Öğretim elemanlarına 2547 m.53/b uygulanır. Üniversitenin memurlarına 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 uygulanır. İş sözleşmesiyle çalışan personel 4857 sayılı Kanuna tabidir.
Usul farkları şöyledir.
Savunma 657'de tek aşamalıdır ve süre yedi günden az olamaz.
Savunma 2547'de ifade ve savunma olmak üzere iki aşamalıdır.
İtiraz süresi iki rejimde de yedi gündür.
İtiraz mercii 657'de otuz gün, 2547'de altmış gün içinde karar verir.
Ceza verme zamanaşımı iki rejimde de iki yıldır.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarmada bu süre altı yıla çıkar.
Yargı kararıyla iptalden sonra yeni ceza 657'de en geç altı ay, 2547'de en geç üç ay içinde verilir.
Yayın etiği ön incelemesi yalnız 2547'de vardır.
Bu farklar dilekçenin dayanağını belirler. Yanlış kanuna dayanan bir savunma sonuç doğurmaz. Aynı üniversitede çalışan iki kişi için farklı süreler ve farklı merciler geçerli olabilir.
Bazı dosyalarda kişi önce görevden uzaklaştırılır. Bu tedbir 2547 m.53/B'de düzenlenmiştir. Tedbir bir ceza değildir, ihtiyati niteliktedir.
Maddede süreye bağlı açık bir şart vardır. Görevinden uzaklaştırılanlar hakkında, uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Bu süre geçirilirse tedbir dayanaksız kalır.
Kanun sonucunu da yazar. Süresi içinde soruşturmaya başlamayan yetkililer hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir. Aynı sorumluluk, kaldırılması zorunlu olan tedbiri kaldırmayan yetkililer için de geçerlidir.
Tedbirin süresi üç aydır. Sebepler devam ediyorsa her defasında üç ay uzatılabilir. Uzaklaştırma süresince aylığın üçte ikisi ödenir. Göreve iade zorunlu hâle gelirse kesilen üçte bir de ödenir.
Bu tablo iki sonuç doğurur. Görevden uzaklaştırılan bir öğretim elemanı için soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi ihtimali daha da zayıflar. Tedbirin kendisi de ayrıca dava konusu edilebilir. Ayrıntı yükseköğretim disiplin soruşturması ile görevden uzaklaştırma sayfasındadır.
Ceza Soruşturması ile Disiplin Soruşturması Birlikte Yürür mü
İki süreç birbirinden bağımsızdır. 2547 m.53/A bunu açıkça söyler. Aynı fiilden dolayı ceza soruşturması yürütülüyor olması, disiplin soruşturması yapılmasına engel değildir.
İki nokta ayrıca düzenlenmiştir.
Gerektiğinde ceza kovuşturması bekletici mesele yapılabilir.
Bekletici mesele kararı verilirse disiplin zamanaşımı süreleri durur.
Bir fiilin başka kanunlarda idari yaptırıma bağlanmış olması disiplin cezasını engellemez.
Beraat kararı da tek başına yeterli değildir. Ceza yargılamasındaki delil standardı ile disiplin hukukundaki standart aynı değildir. Buna karşılık fiilin işlenmediğine dair kesin tespit içeren bir beraat, disiplin dosyasında güçlü bir dayanak olur.
Aynı kural memurlar için 657 m.131'de yer alır. Ceza mahkemesindeki kovuşturma disiplin sürecini geciktirmez.
Danıştay Usul Sakatlığını Nasıl Değerlendirdi
Sayfada yayımlanan karar bu ilkeyi somutlaştırır. Danıştay Onikinci Dairesinin E.2015/654, K.2018/3551 sayılı ve 04.10.2018 tarihli kararı bir zabıta başkomiseri hakkındadır. Ceza, 657 m.125/C-b uyarınca verilen 1/30 oranında aylıktan kesme cezasıdır.
Olayda 08.01.2014 günü tutanak tutulmuştur. Tutanağa göre ilgili bir gün mazeretsiz işe gelmemiştir. Bunun üzerine soruşturmacı atanmamış ve soruşturma açılmamıştır. Disiplin amiri doğrudan savunma istemiştir. Savunmada hastalık beyanı yer almış, beyan yeterli bulunmamış ve ceza verilmiştir.
Daire, cezanın verilebilmesi için izlenmesi gereken zinciri şöyle kurar. Kusurlu hâlin tespitinden sonra yasal süre içinde tarafsız bir soruşturmacı görevlendirilir. Lehe ve aleyhe tüm deliller toplanır. Ekleriyle birlikte bir soruşturma raporu düzenlenir. Fiilin nerede, ne zaman ve nasıl işlendiği şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya konur. Ancak bundan sonra yetkili disiplin amiri veya kurulu ceza verebilir.
Daire sonucu şöyle bağlar. Usulüne uygun soruşturma açılmadan, bağımsız soruşturmacı atanmadan ve isnat edilen fiili her yönüyle ortaya koyan rapor düzenlenmeden tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. İdare mahkemesinin işin esasına girerek davayı reddetmesi de bu nedenle bozulmuştur.
Karar 657 sayılı Kanun uyarınca verilmiş bir cezaya ilişkindir. Kurduğu ilke akademik dosyalarda da geçerlidir. Çünkü 2547 m.53/A aynı zinciri madde metninde açıkça yazar. Benzer kararlar Danıştay karar arama sisteminden taranabilir.
Cezayı Kimin Verebileceği Ayrı Bir Geçerlilik Şartıdır
Cezayı, kanunda o ceza için yetkili kılınan amir veya kurul verir; bu makam teklif edilen cezayı hafifletebilir. Yetkisi olmayan bir makamın verdiği ceza ise yetki yönünden hukuka aykırıdır. Usul kadar yetki de denetlenir. Yetkili makamlar 2547 m.53/Ç'de sayılmıştır.
Uyarma ve kınama cezalarını sıralı disiplin amirleri verir.
Aylıktan veya ücretten kesme ile kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarını birim disiplin kurulu verir.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarını Yüksek Disiplin Kurulu verir.
Rektör, dekan ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri için ağır cezalar Yüksek Disiplin Kurulundan çıkar.
Yetkili makam soruşturmacının teklifiyle bağlı değildir. Teklifi aynen verebilir, hafifletebilir veya reddedebilir. Eksiklik görürse dosyayı iade eder. Teklif reddedilirse ret gerekçesine uygun yeni işlem en geç üç ay içinde kurulur.
Kanun bir yasak da koyar. Disiplin cezası verme yetkisi devredilemez. Yetkisiz makamın verdiği ceza bu nedenle iptal edilir. Aynı sakatlık, soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi hâlinde olduğu gibi, işin esasına bakılmadan sonuç doğurur.
Kurulların oluşumunda da sınırlar vardır. Soruşturmada görev alanlar disiplin kurulundaki oylamaya katılamaz. Cezayı verenler de itirazın görüşüldüğü kurulda oy kullanamaz. Profesörlerle ilgili görüşmelere doçent ve doktor öğretim üyeleri katılamaz. Bu kuralların ihlali kurul kararını sakatlar.
Usul Sakatlığı Nasıl İleri Sürülür
Usul sakatlığı istenirse yedi gün içinde itirazla ileri sürülebilir, itiraz zorunlu değildir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarında itiraz yolu yoktur, bunlara karşı doğrudan iptal davası açılır. İlk adım tebliğ tarihinin tespitidir. Süreler bu tarihten işler.
Uyarma ve kınama cezalarına karşı yedi gün içinde disiplin kuruluna itiraz edilir.
Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına karşı itiraz üniversite disiplin kuruluna yapılır.
“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”
Dilekçede istenecek belgeler bellidir. Soruşturma emri, görevlendirme yazısı, ifadeye ve savunmaya davet yazıları, soruşturma raporu ve kurul kararı dosyaya getirtilir. Bu belgelerin biri yoksa eksiklik dosyadan görünür.
Dilekçede fiilin sübutu da tartışılır. Yalnız usule dayanan bir dava, idarenin eksikliği gidererek yeniden ceza vermesiyle sonuçsuz kalabilir. Bu nedenle iki savunma birlikte kurulur.
Bir noktanın hatırlanması gerekir. İptal kararı çıksa bile süreç bitmeyebilir. İdare, kararın kendisine ulaşmasından itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde yeni bir işlem kurabilir. Süre dolmuşsa ya da üç aydan az kalmışsa bu süre en geç üç aydır. Bu nedenle savunma yalnız usule değil, fiilin sübutuna da yöneltilir. Soruşturma safhalarının tamamı akademisyen disiplin soruşturması aşamaları sayfasında sırasıyla anlatılmıştır.
Soruşturma Açılmadan Disiplin Cezası Konusunda Avukat Desteği
Soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya ücretsiz soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Savunma için kaç gün süre verilmesi gerekir?
Süre yedi günden az olamaz. 30/7/2026 tarihli ve 7592 sayılı Kanunla yeniden yazılan 2547 m.53/A, hem ifadeye davet hem savunmaya davet için bu alt sınırı ayrı ayrı öngörür. Daha kısa süre verilmesi savunma hakkının ihlali sonucunu doğurur.
Savunma yazısında hangi cezanın istendiği bildirilmek zorunda mı?
Evet. Savunmaya davet yazısında teklife esas alınan eylem ile bu eyleme karşılık gelen disiplin cezasının belirtilmesi gerekir. Kural 2547 m.53/A'nın ikinci fıkrasının (b) bendindedir ve 2026 değişikliğiyle getirilmiştir.
Soruşturma dosyasını ceza verilmeden önce inceleyebilir miyim?
Savunmaya davet yazısında bu hakkın bildirilmesi zorunludur. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma istenen dosyalarda ayrıca tanık dinletme ve kurulda savunma yapma hakkı vardır.
Disiplin soruşturması ne kadar sürede tamamlanır?
Görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren iki aydır. Soruşturmacı gerekçe göstererek ek süre isteyebilir. Disiplin amiri bu talebi zamanaşımı sürelerini gözeterek karara bağlar.
Ceza iptal edilirse idare yeniden ceza verebilir mi?
Verebilir. 2547 m.53/C uyarınca idare, kararın kendisine ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde yeni işlem kurabilir. Süre dolmuşsa veya üç aydan az kalmışsa bu süre en geç üç aydır.
Disiplin Soruşturması
Akademik Yayında Yapay Zeka Uydurma Kaynak Sorunu ve Etik Sorumluluk
Yapay zekanın ürettiği hayali kaynak künyeleri hangi etik ihlal bendine girer, yazarın doğrulama sorumluluğu nereye kadar uzanır ve yayımdan sonra düzeltme ile geri çekme nasıl ayrılır.
