TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları

Kurulun bakabileceği dosyalar da sınırlıdır. Yönetmeliğin 2. maddesi kapsamı iki grupta toplar. Birinci grup, Kuruma önerilen veya Kurumca desteklenen projeler, destekler, teşvik ve ödül faaliyetleri ile Kurum yayınlarıdır. İkinci grup, değerlendirme ve karar süreçlerinde görev alan kişilerdir. Hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör, izleyici, raportör ve kurul üyeleri bu gruba girer.

Kapsam dışında kalan bir konu işlemden kaldırılır. İnsan ve hayvan etiği konuları da Kurulun görev alanı dışındadır. Bu tür şüphelerde bilgi ve belgeler ilgili kuruma gönderilir.

Uydurma ve Çarpıtma Fiilleri Nasıl Değerlendirilir?

Yönetmelik uydurmayı "Hayali veriler sunmak, rapor etmek veya yayımlamak" biçiminde tanımlar. Burada ortada gerçek bir ölçüm yoktur. Veri masa başında üretilmiştir.

Çarpıtma ise farklı bir durumu anlatır. Tanım şöyledir: "Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma araç gereçleri, işlemleri veya kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek." Yani veri vardır, ama üzerinde oynanmıştır.

Bu ayrım savunmanın yönünü belirler. Uydurma iddiasında tartışma ham verinin varlığı üzerinde yürür. Çarpıtma iddiasında ise verinin nasıl işlendiği tartışılır. Ayrımın ayrıntısı uydurma etik ihlali yazısında ele alınmıştır. İki fiil de yaptırım cetvelinin en ağır bendinde yer alır.

Savunmanın gücü çoğu kez belgeye bağlıdır. Ham veri dosyaları, ölçüm cihazı kayıtları ve laboratuvar defteri burada belirleyici olur. Anket çalışmalarında ham formlar ve etik kurul izni aynı işlevi görür. Proje raporlarındaki ara çıktılar da tarihli kanıt sağlar. Belgelerin tarihleri ve sürüm geçmişi iddiayı doğrudan karşılayabilir.

İntihal ve Kendinden Aşırma Arasındaki Fark

Yönetmelik intihal yerine aşırma terimini kullanır. Aşırma, başkasının fikrini, yöntemini, verisini, yazısını veya şeklini usulüne uygun atıf yapmadan kullanmaktır. Kaynak gösterilmemesi tek başına yeterlidir.

Kendinden aşırma ayrı bir bentte düzenlenmiştir. (g) bendi, yayımlanmış veya yayına sunulmuş kendi çalışmasından kaynak göstermeden alıntı yapmayı ihlal sayar. Fiil aynı görünse de yaptırımı çok farklıdır. TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri içinde aşırma bir yıldan beş yıla kadar, kendinden alıntı ise altı aydan bir yıla kadar yaptırım gerektirir.

Aşırma tanımının kapsamı geniştir. Bent yalnızca metni değil, fikri, yöntemi, veriyi ve şekli de sayar. Tablo, grafik ve görsel malzeme de aynı korumadadır. Bazı hâllerde atıf yapmak da yetmez. Bent, gerektiğinde sahibinden izin alınmasını ayrıca arar.

Bu nedenle iddianın hangi bende dayandığı en baştan tespit edilmelidir. Konunun akademik boyutu intihal etik ihlali ve kendinden intihal yazılarında ayrıntılandırılmıştır.

Dilimleme ve Tekrar Yayım Fiillerinin Kapsamı

Tekrar yayım tanımı 2015 Yönetmeliğiyle daralmıştır. Güncel metne göre fiil, bir araştırmanın sonuçlarını "daha önce yayımlanma durumunu belirtmeden" birden fazla kez yayımlamaktır. Belirleyici olan, önceki yayımın açıkça bildirilip bildirilmediğidir.

Dilimleme ise bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğü bozacak biçimde parçalara ayırmaktır. Amaç, tek çalışmadan birden fazla yayın çıkarmaktır. Yönetmelik yayın girişimini de fiile dahil eder, yani makale henüz basılmamışken de inceleme yapılabilir.

Her iki fiil aynı yaptırım bendinde toplanmıştır. Süre bir yıldan iki yıla kadardır. Ayrıntılar dilimleme etik ihlali ve tekrar yayım etik ihlali yazılarındadır.

İki fiil arasındaki sınır her zaman keskin değildir. Bildiri metninin makaleye dönüşmesi sık tartışılan bir durumdur. Genişletilmiş sürümün önceki bildiriye açıkça atıf yapması beklenir. Aynı beklenti tez bölümlerinden üretilen makaleler için de geçerlidir; beyanın dergiye ve TÜBİTAK'a zamanında yapılması sonradan korumaya dönüşür.

Haksız Yazarlık İddiaları Nasıl İncelenir?

Haksız yazarlık üç ayrı görünümde ortaya çıkar. Katkısı yazarlığı hak edecek düzeyde olan kişinin adının çıkarılması bunlardan biridir. Katkısı olmayan bir ismin yazar olarak eklenmesi ikinci görünümdür. Yazar sıralamasının uygun olmayan biçimde düzenlenmesi ise üçüncüsüdür.

İnceleme, Kurul üyeleri arasından belirlenen bir raportörle yürür. Raportör önce ön inceleme raporunu sunar. Kurul gerekli görürse alanında uzman bir danışmandan görüş ister. Karar verilmeden önce ilgilinin savunmasının alınması zorunludur.

Kurulun incelemeyi belli bir sürede bitirmesi beklenir. Yönetmelik, gündeme alınmasından itibaren altı aylık süreyi esas alır. Süreç uzarsa Kurul gerekçesini Başkanlığa iletir.

Fiil, yaptırım cetvelinin en ağır bendinde sayılmıştır. Süre bir yıldan beş yıla kadar uygulanır. Katkı ve sıralama tartışmaları haksız yazarlık etik ihlali yazısında örneklerle açıklanmıştır.

Kabul ve Taahhüt Beyanlarına Aykırılık

Bu başlık 2010 tarihli eski Yönetmelikte yoktu. 7 Kasım 2015 tarihli metinle listeye girdi. Bent, Kuruma sunulan araştırma, yayın ve diğer faaliyetlerde öngörülen kabul ve taahhüt beyanlarına uymamayı ihlal sayar. Doğru olmayan, yanıltıcı veya eksik beyanda bulunmak da aynı kapsamdadır.

Proje başvurusunda imzalanan taahhütnameler bu bendin doğrudan konusudur. Çıkar çatışması beyanı, kurum onayı ve bütçe taahhütleri örnek gösterilebilir. Yaptırım süresi bir yıldan üç yıla kadardır.

Bendin iki ayrı yüzü vardır. Birincisi verilen taahhüde uymamaktır. İkincisi ise beyanın kendisinin yanlış, yanıltıcı veya eksik olmasıdır. İkinci hâlde taahhüdün yerine getirilip getirilmediği bile tartışılmaz. Beyandaki eksiklik tek başına inceleme konusu olabilir.

Destekleyen kuruluşu belirtmeme ise ayrı bir bentte durur ve daha hafiftir. Bent, desteğin belirtilmesi gerektiği hâlde belirtilmemesini arar. Bu fiilin karşılığı altı aydan bir yıla kadar yaptırımdır. Konu destek veren kurumun katkısını belirtmemek yazısında ayrıca işlenmiştir.

Etik İhlallere Uygulanan Yaptırımlar

Yönetmeliğin 10. maddesi önce uyarıyı düzenler. Kurul, ihlalin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmediğine karar verirse süreli yaptırım uygulanmaz. Bu durumda ilgili kişi, sonraki çalışmalarında daha dikkatli olması için yazılı olarak uyarılır.

Uyarı ile yaptırım arasındaki eşik bu yüzden belirleyicidir. Yönetmelik iki koşulu birlikte arar. Fiilin kasıt ya da ağır ihmalle işlenmiş olması ilk koşuldur. İkinci koşul, aykırılığın inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanmasıdır. Bu koşullardan biri gerçekleşmezse süreli yaptırım uygulanmaz.

Kasıt veya ağır ihmal varsa ve iddia yeterli belgeyle ispatlanmışsa süreli yaptırıma geçilir. Süre, Başkanlığın onay tarihinden itibaren işlemeye başlar. TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri için öngörülen süreler dört grupta toplanmıştır:

• Destekleyen kuruluşu belirtmeme ve kendi çalışmasından kaynaksız alıntı: altı aydan bir yıla kadar

• Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama: bir yıldan üç yıla kadar

• Tekrar yayım ve dilimleme: bir yıldan iki yıla kadar

• Uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık, kaynakların aykırı kullanımı ve görevi kötüye kullanma: bir yıldan beş yıla kadar

Asılsız ihbarın karşılığı farklıdır. İhbarın asılsız çıktığı bildirilir ve bir yıl süreyle proje süreçleri sürdürülmez.

Destek Başvurusu Yasağının Süresi

Yaptırımın süresi ile kapsamı aynı şey değildir. Yönetmeliğin 10. maddesinin dördüncü fıkrası, kişinin Kuruma yapacağı yeni başvuruların kabul edilip edilmeyeceğine ayrıca karar verildiğini söyler. Bu kararı Kurulun önerisi üzerine TÜBİTAK Başkanı verir.

Yasak kendiliğinden doğmaz. 2010 tarihli eski Yönetmelikte destek verilmemesi doğrudan hükme bağlanmıştı. Güncel metinde ise kusurun ve sonuçların ağırlığı tartılır.

Karar verilirse etkisi geniştir. Kişi yaptırım süresince Kurum yayın organlarında yayın yapamaz. Kurum destekli toplantılarda sunum da yapamaz. Kurumun verdiği ödüllere aday gösterilemez. Aynı süre boyunca hakem, danışman, panelist veya raportör olarak görev alamaz.

Mevcut görevler de sona erer. Yönetmelik, varsa bu görevlerin yaptırımın onaylandığı tarihte sonlandırılacağını açıkça yazar. Sonlandırma için ayrı bir işleme gerek yoktur. Karar ayrıca yazılı olarak ilgiliye bildirilir. Bu bildirim, itiraz ve dava sürelerinin başlangıcı bakımından önem taşır.

Yürüyen Projelere Etkisi

Sonuç yalnızca karar aşamasında doğmaz. Yönetmeliğin 7. maddesi, konunun Kurulun görev alanına girdiğine karar verilmesi hâlinde tedbir alınabileceğini düzenler. Kurul, inceleme sürerken yürütülen proje ve etkinliklerin devam edip etmeyeceğine karar verebilir.

Bu yetki, henüz ihlal tespiti yapılmadan kullanılabilir. Proje yürütücüsü için sonuç ağırdır. İnceleme yazısı geldiğinde sürecin en baştan hukuki olarak takip edilmesi gerekir.

Karar aşamasında ise proje, burs ve etkinlikteki görevin akıbeti Başkan tarafından belirlenir. Eski düzenlemedeki otomatik ilişki kesme kuralı kaldırılmıştır. Şimdi her dosyada ayrı bir değerlendirme yapılır.

Bu esneklik savunma için bir imkân da yaratır. Projenin tamamlanma oranı ve ekipteki diğer araştırmacıların durumu ileri sürülebilir. Bursiyerlerin ve yardımcı personelin uğrayacağı zarar da anlatılabilir. Yönetmelik, yaptırım kararının sonuçlarının dikkate alınmasını zaten emreder. Bu ölçüt yalnızca süre için değil, kapsam için de anlam taşır.

Yaptırım Süresi Neye Göre Belirlenir?

Yönetmelik üç ölçüt sayar. Eylemin niteliği, kusurun ağırlığı ve yaptırım kararının sonuçları birlikte değerlendirilir. Süre bu ölçütlere göre alt ve üst sınır arasında belirlenir.

Başkanın ayrı bir yetkisi daha vardır. Önerilen süreyi gerekçesini belirterek üçte bir oranında artırabilir veya azaltabilir. Yönetmelik bu yetkiyi kullanırken azami sürelerin dikkate alınmayacağını açıkça yazar.

Tekerrür ayrıca ağırlaştırıcıdır. Onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilirse süre yarısı kadar artırılır. TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri bakımından inceleme yetkisi de beş yılla sınırlıdır. Süre, iddiaya konu eylemin gerçekleştiği tarihte başlar. Beş yılı geçen davranışlar zamanaşımına uğramış sayılır.

Zamanaşımının durduğu bir hâl vardır. İncelenen konu aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza davası açılmışsa süre durur. Sürenin işleyişi etik ihlallerinin incelenmesinde zamanaşımı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Etik İhlal Kararının Akademik Kariyere Etkileri

Karar TÜBİTAK ile sınırlı kalmaz. Yaptırım kararı, kişinin bağlı bulunduğu kurumun üst yöneticisine gizli belge formatında yazılı olarak bildirilir. Üniversite bu yazı üzerine kendi disiplin sürecini başlatabilir.

İki süreç birbirinden bağımsız yürür. Yükseköğretim tarafında ölçü 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve YÖK mevzuatıdır. TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri ile Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi başlıkları birebir örtüşmez. Bu nedenle aynı olay iki kurumda farklı adlarla nitelenebilir.

Kurum yayınlarında etik kurallara aykırılık tespit edilirse yazı geri çekilmiş sayılır. Durum aynı yayın aracılığıyla gerekçesiyle duyurulur. Üniversite tarafındaki işleyiş için akademisyen disiplin soruşturması aşamaları yazısına bakılabilir.

Dosyanın kendisi ise gizlidir. Kurul kararları ve işlem dosyasındaki belgeler genel düzenlemeler dışında gizli sayılır. Raportör, danışman ve iddia sahibinin isimleri de gizlilik kapsamındadır. Hakkında inceleme yapılan kişi 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde bilgi isteyebilir. Ancak belgeler bu isimler çıkarılarak verilir. Bu durum, savunma hazırlanırken belge talebinin nasıl kurulacağını doğrudan etkiler.

Yaptırım Kararına Karşı Hukuki Yollar

Önce idari itiraz yolu vardır. Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir. Bu süre kısadır ve tebliğ tarihiyle başlar. Tebliğ evrakının zarfı ve tarihi bu nedenle saklanmalıdır.

Savunma süresiyle itiraz süresi karıştırılmamalıdır. Kurulun yazılı talebi ulaştıktan sonra savunma için bir ay vardır. Geçerli mazeret olmaksızın bu sürede cevap verilmezse savunma hakkından feragat edilmiş sayılır. Savunmanın hazırlanışı için etik kurul savunma örneği yazısı yol gösterir.

İdari yargı yolu da açıktır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca iptal davası açma süresi kural olarak altmış gündür. Dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması da istenebilir. Görevli ve yetkili mahkeme konusu etik ihlal davalarında yetkili mahkeme yazısında incelenmiştir. Doçentlik dosyasına yansıyan durumlar için doçentlik etik ihlal itirazı yazısı ayrıca okunabilir.

TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri Konusunda Avukat Desteği

TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Etik ihlal iddiası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

TÜBİTAK etik kurulu kararına itiraz süresi ne kadardır?