Vakıf Üniversitesi Araştırma Görevlisi Hakları ve Sözleşme Güvencesi
Vakıf üniversitesinde araştırma görevlisi kadroya atanmaz, mütevelli heyetin onayladığı iş sözleşmesiyle çalışır. Yazı, 50/d ve 33/a düzeninin vakıfta neden işlemediğini ve sözleşmeden doğan güvenceleri açıklıyor.
Vakıf üniversitesinde araştırma görevlisi bir kadroya atanmaz, iş sözleşmesiyle çalışır. Devlet üniversitesindeki 50/d ve 33/a ayrımı burada yoktur. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları bu yüzden 2547 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun kesiştiği noktada şekillenir. Sözleşmenin süresi, ücretin alt sınırı ve doktora sonrası görevin akıbeti de bu ikili yapıya göre çözülür.
Vakıf Üniversitesinde Araştırma Görevlisi Hangi Statüde Çalışır
Araştırma görevlisi bir öğretim elemanıdır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesinin (l) bendi öğretim elemanlarını sayar. Öğretim üyeleri, öğretim görevlileri ve araştırma görevlileri bu tanımın içindedir. Tanım devlet ve vakıf ayrımı yapmaz.
Vakıf üniversitesinin Kanuna bağlılığı ek 2. maddede yazar. Vakıflar, akademik çalışmalar ve öğretim elemanlarının sağlanması yönünden Kanundaki esas ve usullere uymak kaydıyla yükseköğretim kurumu kurar. Mali ve idari konular bu bağın dışındadır. Ek 8. maddenin ilk fıkrası da öğretim elemanlarının niteliklerini devlet üniversitesindekilerle aynı sayar. Anayasa'nın 130. maddesinin son fıkrası aynı çizgiyi çizer. Vakıf üniversitesi, öğretim elemanı sağlama yönünden devlet üniversitesiyle aynı kurallara bağlıdır.
Sözleşmeyi kimin yaptığı ek 5. maddede yazar. Mütevelli heyet, öğretim elemanlarının sözleşmelerini yapar. Atama ve görevden alma kararlarını da bu heyet onaylar. Araştırma görevlisi de bu heyetin onayıyla göreve başlar.
Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 23. maddesi çerçeveyi tamamlar. Akademik personelin çalışma esasları, 2547 sayılı Kanunun devlet üniversiteleri için koyduğu kurallara bağlıdır. Aylık bakımından ise 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları bu iki cümlenin arasında doğar. Akademik görev ve güvenceler Kanundan, ücret ilişkisi sözleşmeden gelir.
Devlet Üniversitesindeki 50/d ve 33/a Ayrımı Vakıfta Neden Yoktur
Devlet üniversitesinde araştırma görevlisi iki farklı hükme göre kadroya atanır. 33. maddenin (a) fıkrası atamayı en çok üç yıl süreyle yapar ve süre sonunda görev kendiliğinden sona erer. 50. maddenin (d) bendi ise lisansüstü öğrencisini her defasında bir yıl için araştırma görevlisi kadrosuna atar. İki rejimin farkı
Sık Sorulan Sorular
Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hangi statüde çalışır?
Vakıf üniversitesinde araştırma görevlisi kadroya atanmaz, mütevelli heyetin onayladığı iş sözleşmesiyle çalışır. Akademik görev ve nitelikler 2547 sayılı Kanuna, ücret ilişkisi ise 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 23. maddesi bu ikili yapıyı düzenler.
Araştırma görevlisinin sözleşmesi her yıl yenilenmek zorunda mıdır?
Böyle bir zorunluluk kanunda yoktur; yenileme kurumun takdirindedir. Ancak 4857 sayılı Kanunun 11. maddesine göre esaslı bir neden olmadan üst üste yapılan belirli süreli sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Bu durumda ilişki ancak fesihle sona erer ve fesih kurallarına tabi olur.
Ek 38. madde bu düzeni tamamlar. Araştırma görevlisi kadrolarına atamalar 50/d kapsamında yapılır. Doktorayı tamamlayanın kadro ile ilişiği bir yıl uzatılır. Performans ölçütünü sağlayan için süre bir yıl daha devam edebilir. Sonunda ilişik kendiliğinden kesilir. Geçici 84. madde de 2023 yılında altı aylık bir pencereyle 50/d'den 33/a'ya geçiş tanıdı. Geçişin şartları 35 yaş sınırı ve 33/a'ya geçiş yazısında yer alıyor.
Bu hükümlerin ortak paydası kadrodur. Atama, kadro, ilişik kesme ve kadro uzatma kavramları memur benzeri bir statüyü anlatır. Vakıf üniversitesinde ise kadro değil, mütevelli heyetin onayladığı bir iş sözleşmesi vardır. İlanda "50/d" ibaresi geçse bile ilişkinin hukuki temeli sözleşmedir. Sözleşmenin süresi, yenilenmesi ve sona ermesi bu nedenle İş Kanunu'nun ölçütleriyle okunur. Ek 38. maddedeki bir yıllık uzatma ve kendiliğinden ilişik kesme kuralı vakıf sözleşmesine doğrudan taşınamaz.
Araştırma Görevlisi Sözleşmesinin Süresi ve Yenilenmesi
4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesi iki tür sözleşme tanır. İş ilişkisi bir süreye bağlanmamışsa sözleşme belirsiz sürelidir. Belirli süreli sözleşme ise objektif bir koşula dayanmak zorundadır. Kanun bu koşulu belirli süreli iş, belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması olarak sayar.
Aynı madde zincirleme sözleşmeyi de sınırlar. Belirli süreli sözleşme, esaslı bir neden olmadıkça üst üste yapılamaz. Aksi hâlde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşmeler ise belirli süreli kalır.
Vakıf üniversiteleri araştırma görevlisiyle çoğunlukla bir yıllık sözleşme yapar ve her yıl yeniler. Kurumlar bunun esaslı nedeni olarak 2547 sayılı Kanundaki süreli atama düzenini gösterir. Karşı görüş ise sürenin kadroya ilişkin olduğunu, sözleşmeye kendiliğinden geçmediğini söyler. Uyuşmazlık çıkarsa mahkeme sözleşmenin türünü bu ölçütlerle belirler.
Bir örnek durumu netleştirir. Bir araştırma görevlisi üç yıl boyunca her eylülde birer yıllık sözleşme imzalar. Dördüncü yıl kurum sözleşmeyi yenilemez ve sürenin dolduğunu söyler. Araştırma görevlisi ise zincirleme sözleşmenin belirsiz süreliye dönüştüğünü ileri sürer. Mahkeme önce esaslı nedenin var olup olmadığına bakar. Esaslı neden yoksa yenilememe bir fesihtir ve fesih kuralları uygulanır.
Nitelik sonucu değiştirir. Belirsiz süreli sayılan sözleşme ancak fesihle sona erer ve fesih kurallarına tabidir. Belirli süreli sözleşme ise sürenin dolmasıyla biter. 12. madde belirli süreli çalışana ek bir koruma verir. Salt sözleşmenin süreli olması, emsal işçiye göre farklı işlem yapılmasını haklı kılmaz. Ücret ve paraya ilişkin menfaatler çalışılan süreye orantılı olarak ödenir.
Vakıf Üniversitesi Araştırma Görevlisi Hakları Nelerdir
Haklar iki kaynaktan gelir. Mevzuat asgari çerçeveyi çizer. Sözleşme bu çerçevenin üzerine çıkabilir, altına inemez. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları arasında en somut olanı ücret tabanıdır.
Ücret ve Emsal Maaş Hakkı
Ek 8. maddeye 2020 yılında eklenen fıkra bir alt sınır koyar. Fıkra şöyledir: "Vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarına, unvanlarına göre Devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen ücret tutarından az ücret verilemez." Hüküm, 17 Nisan 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7243 sayılı Kanunun 11. maddesiyle geldi.
Araştırma görevlisi öğretim elemanı olduğu için bu güvenceden yararlanır. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları içinde doğrudan kanuna dayanan ücret güvencesi budur. Emsal, devlet üniversitesindeki araştırma görevlisidir. Hesaba yalnız aylıklara ilişkin hükümlerin uygulandığı kadroya bağlı ödemeler girer. Devlet tarafındaki kalemleri akademisyen maaşları yazısı gösterir. Sözleşme ücreti bu tutarın altındaysa aradaki fark talep edilebilir. Ücretin ödenme zamanı ve gecikme sonuçları ise İş Kanunu'na tabidir.
Lisansüstü Eğitim Hakkı ve Ders Yükü
Kanun araştırma görevlisinin görevini 33. maddenin (a) fıkrasında tanımlar. Araştırma görevlisi, araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olan ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapan öğretim elemanıdır. Ders verme bu tanımda yoktur. Bir dersi tek başına yürütmek öğretim üyesinin ve öğretim görevlisinin işidir.
Lisansüstü eğitim vakıf üniversitesinde sözleşme konusudur. Devlet üniversitesinde 50/d ataması lisansüstü öğrenciliğe bağlıdır; vakıf için mevzuat böyle bir şart koymaz. Kurum bu eğitimi sözleşmeyle düzenler. Eğitim kendi enstitüsünde de başka bir üniversitede de olabilir. Eğitim için verilen izin, ücret indirimi ve karşılığında istenen çalışma süresi sözleşmede yazmalıdır. Sözleşmede yazmayan bir mecburi hizmet yükümlülüğü kendiliğinden doğmaz.
Sosyal Güvenlik ve İzin Hakları
Araştırma görevlisi hizmet akdiyle çalıştığı için 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabidir. Devlet üniversitesindeki emsali aynı fıkranın (c) bendindedir. Fark emeklilik ve işsizlik sigortasında görünür.
Yıllık ücretli izin İş Kanunu'nun 53. maddesine göre hesaplanır. Bir yıldan beş yıla kadar hizmette en az on dört gün izin verilir. Akademik takvim iznin zamanını etkiler, hakkın doğumunu etkilemez. Bildirim süreleri de aynı Kanunun 17. maddesinden gelir. Altı aydan az hizmette iki hafta, üç yıldan fazla hizmette sekiz haftadır. Kıdem ve ihbar tazminatının ayrıntısı ayrı bir konudur.
İşe Alımda Aranan Şartlar ve Merkezi Sınav Kuralı
Vakıf üniversitesi araştırma görevlisini serbestçe seçemez. Merkezi Sınav ve Giriş Sınavları Yönetmeliği'nin 2. maddesi kapsamı devlet ve vakıf yükseköğretim kurumları olarak belirler. 6. madde ALES'ten en az 70, merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan arar. 7. madde ise yaş sınırını koyar. Sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak gerekir. Aynı şart 2547 sayılı Kanunun 33/a maddesinde de yazar.
Yönetmeliğin 7. maddesinde bir ayrım daha vardır. Tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olma şartı yalnız devlet yükseköğretim kurumları için aranır. Vakıf üniversitesi bu şartı arayıp aramamakta serbesttir. Yönetmeliğin 23. maddesine göre kurum, akademik yönden gerekli gördüğü ek şartları da koyabilir. Ek şart akademik nitelikte olmalıdır. Kişiye özel ölçüt bu izne sığmaz.
Sözleşmenin Yenilenmemesi Hâlinde Başvuru Yolları
Yenilememe kararı çoğu zaman gerekçesiz bildirilir. İlk adım yazılı gerekçe istemektir. Sözleşme, bordrolar, görevlendirme yazıları ve performans raporları toplanır. Ek protokoller ve e-posta yazışmaları da saklanır. Kurum içi bir performans raporu varsa örneği yazıyla istenir.
İzlenecek yol sözleşmenin niteliğine bağlıdır. Sözleşme belirsiz süreli sayılıyorsa İş Kanunu'nun 18. maddesindeki iş güvencesi gündeme gelir. Bunun için işyerinde otuz veya daha fazla işçi ve en az altı aylık kıdem aranır. 20. maddeye göre fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
İşlemin idari nitelikte olduğu görüşü benimsenirse yol idari yargıya çıkar. Bu durumda iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi gündeme gelir. Dava süresi 2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre altmış gündür. Hangi yolun seçileceği aşağıdaki görev tartışmasına bağlıdır.
Doktora Sonrasında Görevin Sona Erdirilmesi Sorunu
Devlet üniversitesinde cevap kanunda yazar. Ek 38. maddeye göre doktorayı bitiren 50/d araştırma görevlisinin kadro ilişiği bir yıl uzar. Performans ölçütünü sağlayan bir yıl daha kalabilir. Sonra ilişik kendiliğinden kesilir. Doktor öğretim üyesi kadrosuna geçiş de aynı maddedeki yüzde otuz kuralına bağlıdır.
Vakıf üniversitesinde bu kural doğrudan işlemez. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları bakımından doktora bitimi bir sona erme sebebi değil, sözleşmeye bakılacak bir andır. Sözleşmede "doktoranın tamamlanmasıyla sona erer" kaydı varsa tartışma İş Kanunu'nun 11. maddesine taşınır. Doktoranın bitmesi belirli bir olgunun ortaya çıkması sayılabilir. Karşı görüş, doktora bitiminin görevi değil eğitimi sona erdirdiğini savunur. Sözleşmede böyle bir kayıt yoksa görev, sözleşme süresi dolana kadar sürer. Doktor öğretim üyesi kadrosuna geçiş kurumun takdirindedir ve sözleşmeyle vaat edilmedikçe talep edilemez.
Disiplin Soruşturmasında Araştırma Görevlisinin Güvenceleri
Disiplin hukuku vakıf araştırma görevlisini de kapsar. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları arasında disiplin güvenceleri Kanundan gelir. Sözleşme bu güvenceleri daraltamaz. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarını birlikte anar. Cezalar uyarma, kınama, ücretten kesme, birden fazla ücretten kesme, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarmadır. Vakıf öğretim elemanında birden fazla ücretten kesme, brüt ücretten 1/30 ila 1/8 arasında kesinti olarak uygulanır.
Süreler kısadır. 53/C maddesine göre uyarma, kınama ve ücretten kesme cezalarında soruşturmaya bir ay içinde başlanmalıdır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez. 53/F maddesindeki itiraz süresi cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür. Görevden uzaklaştırma tedbirini vakıf üniversitesinde rektör alır; süre üç aydır ve üçer ay uzatılabilir.
Görev tanımı 33/a'daki cümledir. Araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olmak ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapmak. "İlgili" kelimesi sınırı çizer. Sürekli idari iş, sekreterlik veya bir dersin tümüyle üstlenilmesi tanımın dışında kalır. Yazılı görevlendirme istemek ispat sorununu azaltır. Görev tanımı dışındaki iş için yazılı itiraz da hakkı korur ve ileride ispat kolaylığı sağlar.
Sistemli baskı, dışlama veya küçük düşürme mobbing boyutuna ulaşabilir. Vakıf araştırma görevlisi için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesindeki işçinin kişiliğini koruma borcu devreye girer. Kavramın çerçevesi ve ispat yolları üniversitede mobbing yazısında anlatılıyor.
Uyuşmazlıklarda Görevli Yargı Yolu
Görevli yargı yeri konusunda iki görüş vardır. Birinci görüş Yönetmeliğin 23. maddesindeki İş Kanunu göndermesinden hareketle iş mahkemesini görevli sayar. İkinci görüş yürütülen kamu hizmetine ve öğretim elemanı statüsüne dayanarak idari yargıyı işaret eder.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 18.03.2021 tarihli kararında (E. 2016/9-1872, K. 2021/293) bir vakıf üniversitesi araştırma görevlisinin davasında ikinci görüşü benimsedi. Kararda iki tespit yer aldı. Vakıf üniversitesi kamu tüzel kişisidir. Öğretim elemanının statüsü devlet üniversitesindekiyle aynıdır. Uyuşmazlık idari yargının görev alanında görüldü. Karar tekil bir dosyaya ilişkindir; ücret alacağı ile statü işlemleri ayrı değerlendirilebilir. Dilekçe verilmeden önce güncel içtihat kontrol edilmelidir. Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları için açılacak davada yürütmenin durdurulması talebi de bu ayrıma göre kurulur. Kavram yürütmenin durdurulması yazısında açıklanıyor.
Vakıf Üniversitesi Araştırma Görevlisi Hakları Konusunda Avukat Desteği
Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi hakları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Sözleşme metni, bordrolar ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Sözleşmeniz ve haklarınız hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Doktorasını bitiren araştırma görevlisinin görevine son verilebilir mi?
Devlet üniversitesinde 2547 sayılı Kanunun ek 38. maddesi doktora sonrası kadro ilişiğini bir yıl uzatır ve sonra kendiliğinden keser. Vakıf üniversitesinde bu kural doğrudan uygulanmaz; sonuç sözleşmedeki kayda bağlıdır. Sözleşmede doktora bitimine bağlı bir sona erme kaydı yoksa görev, sözleşme süresi dolana kadar devam eder.
Araştırma görevlisine emsal maaş kuralı uygulanır mı?
Evet. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesi vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarına unvanlarına göre devlette ödenen tutardan az ücret verilmesini yasaklar. Araştırma görevlisi öğretim elemanı olduğu için emsali devlet üniversitesindeki araştırma görevlisidir ve hesapta kadroya bağlı ödemeler dikkate alınır.
Sözleşmesi yenilenmeyen araştırma görevlisi nereye başvurmalıdır?
Önce kurumdan yazılı gerekçe istenir ve sözleşme, bordro ve görevlendirme belgeleri toplanır. Sözleşme belirsiz süreli sayılıyorsa 4857 sayılı Kanunun 20. maddesine göre bir ay içinde arabulucuya başvurulur. İşlemin idari nitelikte olduğu kabul edilirse idare mahkemesinde altmış gün içinde iptal davası açılır; görevli yargı yeri dosyaya göre ayrıca değerlendirilir.
Vakıf üniversitesinde araştırma görevlisi olmak için ALES ve yabancı dil puanı gerekir mi?
Evet. Merkezi Sınav ve Giriş Sınavları Yönetmeliği'nin 2. maddesi vakıf yükseköğretim kurumlarını da kapsar. 6. maddeye göre ALES'ten en az 70, merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan aranır. 7. maddedeki lisansüstü öğrencisi olma şartı ise yalnız devlet üniversiteleri için geçerlidir.
Vakıf üniversitesi araştırma görevlisi ders verebilir mi?
2547 sayılı Kanunun 33. maddesinin (a) fıkrası araştırma görevlisinin görevini araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olmak olarak tanımlar. Bir dersi tek başına yürütmek bu tanımın içinde değildir. Uygulama, laboratuvar ve ödev takibi gibi yardımcı görevler ise yetkili organların görevlendirmesiyle verilebilir.
Vakıf Üniversiteleri
Kapatılan Vakıf Üniversitesinde Akademik Personel Hakları ve Tazminat
Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinde çalışan akademisyenin sözleşmesi hangi tarihte sona erer, alacağını kimden ister ve hangi mahkemeye başvurur.
