Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Özlük Hakları ve Statüsü
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Özlük Hakları ve Hukuki Statüsü
Vakıf üniversitesinde çalışan öğretim üyesinin hakları hem 2547 sayılı Kanundan hem 4857 sayılı İş Kanunu'ndan doğar. Emsal ücret güvencesi, izin, sosyal güvenlik, disiplin ve başvuru yolları mevzuat hükümleriyle açıklanıyor.
Vakıf üniversitesinde çalışan öğretim üyesi iki hukuk düzeninin kesiştiği noktada durur. Akademik yönüyle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na, çalışma ilişkisi yönüyle 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir. Vakıf üniversitesi öğretim üyesi özlük hakları tartışmasının kaynağı bu ikili yapıdır. Hangi hakkın hangi kanundan doğduğu bilinmeden ne itiraz ne dava doğru kurulabilir.
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Hangi Hukuki Statüde Çalışır
Çerçeveyi Anayasa çizer. Anayasa'nın 130. maddesinin son fıkrası şöyledir: "Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilen hükümlere tabidir."
Fıkra bir ayrım kurar. Akademik alan devlet üniversitesiyle aynı düzene bağlanır. Mali ve idari alan ise bu bağın dışında bırakılır.
Ayrım kanunda somutlaşır. 2547 sayılı Kanunun ek 2. maddesi vakıfların kazanç amacı gütmeden yükseköğretim kurumu kurmasına izin verir. Kurum, akademik çalışmalar ve öğretim elemanlarının sağlanması bakımından bu Kanuna uymak zorundadır.
Sözleşmeyi kimin yaptığı ek 5. maddede yazar. Mütevelli heyet, öğretim elemanlarının ve yöneticilerin sözleşmelerini yapar. Atamaları ve görevden almaları da bu heyet onaylar. Heyet en az yedi üyeden oluşur ve vakıf yönetim organının dışındadır.
Akademik organlar da devlet üniversitesindeki gibi kurulur. Senato, yönetim kurulu ve fakülte kurulları aynı görevleri yapar. Mütevelli heyetin yetkileri bu düzenin yanında saklı kalır. Rektör ise Yükseköğretim Kurulunun olumlu görüşü alınarak mütevelli heyetçe atanır. Görev süresi dört yıldır.
Çerçeveyi Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 23. maddesi tamamlar. Maddeye göre akademik ve idari personelin çalışma esasları, 2547 sayılı Kanunda devlet üniversiteleri için öngörülen hükümlere tabidir. Aynı maddenin son cümlesi aylık bakımından 4857 sayılı İş Kanunu'na gönderme yapar. Bu cümlenin bir bölümü sonradan yargı kararıyla iptal edilmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi kamu görevlisi midir?
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi iş sözleşmesiyle çalışır, ancak yürüttüğü iş bir kamu hizmetidir. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi disiplin bakımından devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarını birlikte düzenler. Kamu görevinden çıkarma cezası da vakıf yükseköğretim kurumlarında yeniden görev almayı engeller.
Vakıf üniversitesi öğretim üyesinin ücreti devlet üniversitesindeki emsalinden az olabilir mi?
Hayır. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesi, öğretim elemanına unvanına göre devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen tutardan az ücret verilmesini yasaklar. Emsal hesabında yalnızca aylıklara ilişkin hükümlerin uygulandığı kadroya bağlı ödemeler dikkate alınır.
Vakıf yükseköğretim kurumu ayrı bir tüzel kişiliğe sahiptir ve kanunla kurulur. Öğretim üyesi burada bir kamu hizmeti yürütür. Vakıf üniversitesi öğretim üyesi özlük hakları bu nedenle yalnız sözleşme hukukuyla açıklanamaz.
Disiplin hukuku bağı açıkça kurar. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarını birlikte anar. İki grubun disiplin cezaları aynı maddede sayılır. Görevden uzaklaştırma tedbirini düzenleyen 53/B maddesi de vakıf kurumlarını kapsar.
Kamu görevinden çıkarma cezasının tanımı aynı yönü gösterir. Ceza, kamu kurum ve kuruluşları ile vakıf yükseköğretim kurumlarında bir daha atanmama sonucunu doğurur. Ek 8. madde ters yönde bir yasak koyar. Devlet yükseköğretim kurumlarında çalışması yasaklanmış veya disiplin yoluyla çıkarılmış kişiler vakıf yükseköğretim kurumunda görev alamaz.
Bu durum tek yönlü bir sonuç doğurmaz. Öğretim üyesi memur statüsünde değildir. Kadro, derece ve kademe kavramları onun için işlemez. Buna karşılık akademik güvencelerin bir bölümü kendisine de uygulanır.
Aynı maddenin ilk fıkrası bir eşitlik kuralı içerir. Öğretim elemanlarının nitelikleri, devlet yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarının nitelikleriyle aynıdır. Doçentlik unvanı, doktora şartı ve atama ölçütleri bu nedenle vakıf üniversitesinde de aranır.
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Özlük Hakları Nelerdir
Haklar iki kaynaktan doğar. Birincisi mevzuat, ikincisi taraflar arasındaki yazılı iş sözleşmesidir. Mevzuat asgari çerçeveyi çizer. Sözleşme bu çerçevenin üzerine çıkabilir, altına inemez.
Maaş ve Ücret Hakları
Ücret sözleşmeyle belirlenir, ancak serbestlik sınırsız değildir. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesi bir taban koyar. Öğretim elemanına, unvanına göre devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen tutardan az ücret verilemez.
Ücretin ödenme zamanı, gecikme faizi ve fazla çalışma karşılığı 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabidir. Kıdem ve ihbar tazminatı da aynı düzenden doğar. Devlet üniversitesindeki emsalin maaş kalemlerini görmek için akademisyen maaşları yazısı karşılaştırma imkânı verir.
İzin ve Sosyal Güvenlik Hakları
Yıllık ücretli izin İş Kanunu'nun 53. maddesine göre hesaplanır. Bir yıldan beş yıla kadar hizmeti olana en az on dört gün izin verilir. Beş yıldan fazla ve on beş yıldan az hizmette süre yirmi güne çıkar. On beş yıl ve üzeri hizmette en az yirmi altı gün uygulanır. Elli yaş ve üzerindeki çalışanlarda süre yirmi günün altına inemez.
Bu haktan vazgeçilemez. Sözleşme süreleri artırabilir, azaltamaz. Akademik takvim iznin ne zaman kullanılacağını fiilen belirler, fakat hakkın doğumunu değiştirmez.
Sosyal güvenlik yönünden durum nettir. Öğretim üyesi hizmet akdiyle çalıştığı için 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Devlet üniversitesindeki emsali ise aynı fıkranın (c) bendine tabidir. Fark, emeklilik ve işsizlik sigortası uygulamasında görünür hale gelir.
Akademik Unvan ve Yükseltilme Hakkı
Unvan ve yükseltilme de bir özlük hakkıdır. Yönetmeliğin 23. maddesi bu işi kurumun yetkili akademik organlarına bırakır. Seçim, değerlendirme ve yükseltme, yürürlükteki kanun ve yönetmeliklere uyularak yapılır. Ölçütler devlet üniversitesindekiyle aynıdır.
Kurum ek şart da arayabilir. Madde, devlet üniversitelerindeki şartlara ilaveten akademik yönden gerekli görülen şartların aranmasına izin verir. Ek şartın akademik bir niteliğe dayanması gerekir. Kişiye özel ölçüt bu izne dayandırılamaz.
Doçentlik unvanı ise kurumdan bağımsızdır. Unvanı Üniversitelerarası Kurul verir. Vakıf üniversitesi bu unvanı ne verebilir ne de geri alabilir.
Devlet Üniversitesi Öğretim Üyesiyle Aradaki Farklar
Devlet üniversitesinde öğretim üyesi kadroya atanır. Vakıf üniversitesinde ise iş sözleşmesiyle çalışır. Aylık, devlet tarafında 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu'na göre hesaplanır. Vakıf tarafında ücreti sözleşme belirler.
Disiplin cezalarının içeriği de ayrışır. Devlet üniversitesindeki aylıklı öğretim elemanına kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilir. Vakıf üniversitesindeki öğretim elemanına ise üç ila altı ay süreyle brüt ücretinden 1/30 ila 1/8 arasında kesinti uygulanır. Ceza türü aynı bentte düzenlenir, sonucu farklıdır.
Atama usulü de farklıdır. Devlet üniversitesinde doktor öğretim üyesi ataması rektör kararıyla ve belirli bir süre için yapılır. Bu sürecin işleyişi doktor öğretim üyesi ataması yazısında anlatılıyor. Vakıf üniversitesinde ise atamayı mütevelli heyet onaylar ve ilişki sözleşme süresine bağlanır.
Emsal Ücret Güvencesinin Özlük Haklarına Etkisi
Güvence 15 Nisan 2020 tarihli 7243 sayılı Kanunun 11. maddesiyle getirildi. Metin, 17 Nisan 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Hüküm, 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesine fıkra olarak eklendi.
Fıkranın ilk cümlesi şöyledir: "Vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarına, unvanlarına göre Devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen ücret tutarından az ücret verilemez."
Aynı fıkra hesaplama ölçütünü de verir. Emsal ücretin hesabında, aylıklara ilişkin hükümlerin uygulandığı kadroya bağlı ödemeler dikkate alınır. Kadroya bağlı olmayan ödemeler bu hesabın dışında kalır. Ek ders ücreti ve döner sermaye payı buna örnek gösterilebilir.
Karşılaştırma bordro üzerinden yapılır. Devlet tarafında aylık hükümlerine göre ödenen kadroya bağlı kalemler toplanır. Vakıf tarafındaki brüt ücret bu toplamla karşılaştırılır.
Güvence unvan üzerinden işler. Profesörün emsali profesör, doçentin emsali doçenttir. Sözleşme ücreti bu tutarın altında kalırsa aradaki fark istenebilir. Vakıf üniversitesi öğretim üyesi özlük hakları arasında bu fıkra doğrudan bir alt sınır getirir. Talep, bordrolar ve unvana göre yapılan emsal hesabı üzerine kurulur.
Disiplin ve Görevden Uzaklaştırmada Uygulanan Kurallar
2547 sayılı Kanunun 53. maddesi altı ceza sayar. Uyarma, kınama ve aylıktan veya ücretten kesme ilk üçüdür. Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme dördüncüdür. Son ikisi üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarmadır.
Ücretten kesme cezasında oran bellidir. Brüt ücretten bir defaya mahsus olmak üzere 1/30 ila 1/8 arasında kesinti yapılır.
İtiraz süresi kısadır. 53/F maddesine göre süre, cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür. İtiraz mercii altmış gün içinde karar verir. İtirazın kabulü hâlinde ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Zamanaşımı 53/C maddesinde düzenlenir. Uyarma, kınama ve ücretten kesme cezalarında soruşturmaya bir ay içinde başlanmalıdır. Meslekten ve kamu görevinden çıkarma cezalarında bu süre altı aydır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez.
Ceza kesinleşince özlük dosyasında saklanır. 53/G maddesi silinme yolunu da gösterir. Uyarma ve kınama cezalarında beş yıl geçmesi aranır. Ücretten kesme ve birden fazla ücretten kesme cezalarında süre on yıldır. Süre dolunca atamaya yetkili amire başvurulur. Amir, ilgilinin bu süredeki davranışlarını da dikkate alır.
Görevden uzaklaştırma ayrı bir tedbirdir. 53/B maddesi yetkiyi vakıf üniversitelerinde rektöre verir. Tedbir üç ay süreyle alınır ve sebepleri sürerse üçer ay uzatılır. Soruşturmanın işleyişi için akademik personel disiplin soruşturması yazısı ayrıntı sunar.
Özlük Hakları İhlal Edilen Öğretim Üyesinin Başvuru Yolları
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi özlük hakları ihlal edildiğinde izlenecek yol, ihlalin türüne göre değişir. İlk adım her durumda belgelemedir. Sözleşme, ücret bordroları, ek ders çizelgeleri ve yazışmalar bir arada toplanır. Talep yazılı olarak rektörlüğe ve mütevelli heyete iletilir. Yazılı başvuru hem tarih hem içerik yönünden delil oluşturur.
Disiplin cezası verilmişse sıra farklıdır. Önce 53/F maddesindeki yedi günlük itiraz kullanılır. İtirazın reddi üzerine yargı yoluna gidilir.
Görevli yargı yeri konusunda tek bir cevap yoktur. Bir görüş, İş Kanunu'na yapılan göndermeden hareketle iş mahkemesini görevli sayar. Diğer görüş, yürütülen kamu hizmetine ve işlemin idari niteliğine dayanarak idari yargıyı görevli görür. Sonuç, uyuşmazlığın konusuna göre değişebilir. Dilekçe verilmeden önce güncel içtihadın kontrol edilmesi gerekir.
Dava açılırsa yürütmenin durdurulması da istenebilir. Talep, açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartlarına bağlıdır. Kurumun dosyaya sunduğu belgeler bu aşamada önem taşır. Kurumun karşı çıkma gerekçesi de dosyaya girer. Kavramın ayrıntısı yürütmenin durdurulması yazısındadır.
Mobbing iddiası ayrı bir zemine oturur. Konunun çerçevesini üniversitede mobbing yazısı veriyor.
Yargı Kararlarında Öğretim Üyesinin Statüsü
Yönetmeliğin 23. maddesi yargı denetiminden geçti. Danıştay Sekizinci Dairesi 29 Nisan 2011 tarihli kararıyla maddenin son cümlesindeki "özlük hakları" ibaresini iptal etti (E. 2008/8234, K. 2011/2452). İptal kaydı, yönetmeliğin resmî metnine dipnot olarak işlenmiş durumdadır.
İptal tek bir ibareyi kapsar. Sonucu ise hakların kaynağını doğrudan etkiler. Aylık dışındaki bütün hakların İş Kanunu'na bırakılması bu kararla ortadan kalktı. Akademik statüye bağlı haklar 2547 sayılı Kanun düzeni içinde kalmaya devam etti.
Yönetmeliğin resmî metninde ibare hâlâ görünür. İptal bilgisi maddenin altındaki dipnotta yer alır. Mevzuatı yalnız gövdeden okuyan bir kişi bu ayrıntıyı kaçırabilir.
Statü tartışmasının ikinci ekseni görevli yargı yeridir. Mahkemeler bu konuda farklı sonuçlara ulaşabilmektedir. Ücret ve tazminat istemleri ile akademik statüye ilişkin işlemler çoğu kez ayrı değerlendirilir.
Anayasa'nın 130. maddesindeki bir güvence de tartışmaya konu olur. Öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalan makamlarca görevlerinden uzaklaştırılamaz. Bu fıkranın vakıf üniversiteleri bakımından uygulanma alanı, maddenin son fıkrasındaki göndermeye dayandırılır.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi özlük hakları uygulamada çoğu zaman sözleşme metniyle sınırlı sanılır. Oysa sözleşmede yazmayan bir hak mevzuattan doğuyor olabilir.
En sık görülen sorun ücret kalemlerinin sözleşmede gösterilmemesidir. Ek ders, tez danışmanlığı ve idari görev ödemeleri ayrı satır olarak yazılmaz. Ödeme yapılmadığında dayanak belge de bulunamaz.
İkinci sorun emsal ücret hesabının hiç yapılmamasıdır. Kurum, unvana göre devlet üniversitesinde ödenen tutarı hesaplamadan yıllık zam uygulayabilir. Bu durumda ücretin kanuni tabanın altında kalıp kalmadığı denetlenmemiş olur.
Kurumun faaliyet izninin kaldırılması ayrı bir başlıktır. Yönetmeliğin 27. maddesi bu ihtimali düzenler. Personelin hizmet sözleşmeleri, tüzel kişiliğin ortadan kalktığı tarih itibarıyla sona erer. 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesi de bu sözleşmelere 4857 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını belirtir.
Görev tanımının genişletilmesi de sık şikâyet konusudur. Öğretim üyesine ders yükü dışında idari işler verilebilir. Bu görevler sözleşmede yazmıyorsa karşılığı da belirsiz kalır. Yazılı görevlendirme istemek belirsizliği azaltır.
Belge saklamamak ise sonradan ispat sorununa dönüşür. Sözleşmenin imzalı bir nüshası çoğu zaman çalışanda kalmaz. Bordrolar da yalnız ekranda görülür. İmzalı nüsha ve bordro çıktısı istemek sonradan zaman kazandırır.
Sözleşme süresinin nasıl belirleneceği de tartışma yaratır. Devlet üniversitelerinde bu konu ayrı bir usule bağlıdır ve karşılaştırma için akademisyenin görev süresinin uzatılmaması yazısı okunabilir.
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Özlük Hakları Konusunda Avukat Desteği
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi özlük hakları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Sözleşme metni, bordrolar ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Sözleşmeniz ve ücretiniz hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Vakıf üniversitesinde çalışan öğretim üyesi İş Kanunu'na tabi midir?
Kısmen tabidir. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 23. maddesi çalışma esaslarını 2547 sayılı Kanuna, aylığı ise 4857 sayılı İş Kanunu'na bağlar. Maddenin son cümlesindeki "özlük hakları" ibaresi Danıştay Sekizinci Dairesinin 29/4/2011 tarihli kararıyla iptal edilmiştir (E. 2008/8234, K. 2011/2452).
Vakıf üniversitesinde öğretim üyesinin yıllık izin süresi kaç gündür?
Süre kıdeme göre değişir. 4857 sayılı Kanunun 53. maddesine göre bir yıldan beş yıla kadar hizmette en az on dört gün, beş yıldan fazla ve on beş yıldan az hizmette yirmi gün, on beş yıl ve üzeri hizmette yirmi altı gün izin verilir. Elli yaş ve üzerindeki çalışanlarda süre yirmi günün altına inemez.
Vakıf üniversitesindeki öğretim üyesine hangi disiplin cezaları verilebilir?
Uyarma, kınama, ücretten kesme, birden fazla ücretten kesme, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezaları verilebilir. Birden fazla ücretten kesme cezasında üç ila altı ay süreyle brüt ücretten 1/30 ila 1/8 arasında kesinti yapılır. Cezalar 2547 sayılı Kanunun 53. maddesinde sayılmıştır.
Disiplin cezasına kaç gün içinde itiraz edilir?
İtiraz süresi cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür. Dayanak 2547 sayılı Kanunun 53/F maddesidir. İtiraz mercii altmış gün içinde karar verir ve itirazın kabulü hâlinde ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Özlük hakları ihlal edilen öğretim üyesi hangi yollara başvurabilir?
Önce sözleşme, bordro ve yazışmalar toplanır ve talep yazılı olarak rektörlüğe ve mütevelli heyete iletilir. Disiplin cezası söz konusuysa yedi günlük itiraz yolu kullanılır. Sonuç alınamazsa yargı yoluna gidilir; görevli yargı yerinin belirlenmesi uyuşmazlığın konusuna göre ayrıca değerlendirilir.
Vakıf Üniversiteleri
Kapatılan Vakıf Üniversitesinde Akademik Personel Hakları ve Tazminat
Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinde çalışan akademisyenin sözleşmesi hangi tarihte sona erer, alacağını kimden ister ve hangi mahkemeye başvurur.
