Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği ve Haklar
Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği Kapsamında Akademisyen ve Öğrenci Hakları
Vakıf üniversitelerinin kuruluş, işleyiş ve denetim kurallarını koyan Yönetmelik madde madde okunuyor; her hükmün akademisyen ve öğrenci için doğurduğu sonuç açıklanıyor.
Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği, vakıf üniversitelerinin kuruluşunu ve işleyişini düzenler. Yükseköğretim Kurulunun denetim yetkisi de bu metne dayanır. Metin 31 Aralık 2005 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve beş kez değişti. Akademisyen için 23. madde, öğrenci için 19. madde belirleyicidir.
Yönetmeliğin 1. maddesi amacı tek cümleyle verir. Kuruluş, işleyiş, gözetim ve denetim esasları düzenlenir. 2. madde kapsamı çizer: vakıf yükseköğretim kurumları ve birimleri. Fakülte, enstitü, yüksekokul ve araştırma merkezi de buna dahildir.
Dayanak 3. maddede sayılır. Anayasa'nın 130. maddesi ilk sırada gelir, yanına 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve 2809 sayılı Kanun eklenir. 4. madde tanımları verir. Vakıf yükseköğretim kurumu, kazanç amacı gütmeden kurulan üniversitedir; yüksek teknoloji enstitüsü ve bağımsız meslek yüksekokulu da bu tanıma girer.
5. madde vakıf üniversitesini kanunla kurulan bir kamu tüzel kişisi sayar. Kurumun işlemlerinin idari işlem sayılmasının temeli de budur. 32. madde ise bir köprü kurar. 2547 sayılı Kanunun ek maddelerinde aksine hüküm yoksa, Kanunun bütün hükümleri uygulanır.
Metin 2006, 2008, 2009, 2015 ve 2018 yıllarında değişti. En geniş değişiklik 19 Kasım 2015 tarihlidir; denetim ve mali hükümler o tarihte yeniden yazıldı. Kanun tarafı ise daha yenidir. 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesi 2026 yılında değişti ve yeni metin 9 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği bu değişikliğe henüz uyarlanmadı.
Yönetmelikte Üniversite Organları ve Görevleri
15. madde tüzel kişiliğin sonuçlarını sayar. Kurum kendi mal varlığına ve bu varlık üzerinde her türlü tasarruf hakkına sahiptir. Rektör dışındaki yöneticileri kendi organları görevlendirir. Kurucu vakıf sona erse bile üniversitenin tüzel kişiliği sürer.
Yönetmelik, vakıflar tarafından kurulan üniversite, yüksek teknoloji enstitüsü ve bağımsız meslek yüksekokullarını ve bunların bütün birimlerini kapsar. Bu kurumlarda çalışan akademik ve idari personel ile kayıtlı öğrenciler, kapsamın dolaylı muhataplarıdır. Geçici 1. maddeye göre Yönetmelikten önce kurulmuş vakıf kurumları da aynı hükümlere tabidir.
Yönetmelikteki emsal maaş kuralı nasıl uygulanır?
Emsal ücret kuralı aslında 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesinde yer alır; öğretim elemanına unvanına göre devlet üniversitesinde ödenen tutardan az ücret verilemez. Karşılaştırmada yalnız kadroya bağlı aylık ödemeleri dikkate alınır. Yönetmeliğin 28. maddesi ise ters yönde sınır koyar: emsallere göre açıklanamayacak ölçüde yüksek ödeme kaynak aktarımı sayılır.
Organ yapısı iki katmanlıdır. 20. maddeye göre mütevelli heyet en yüksek karar organıdır ve kurumun tüzel kişiliğini temsil eder. 21. madde akademik organları devlet üniversitesindeki gibi kurar. Senato, üniversite yönetim kurulu ve fakülte kurulları aynı görevleri yapar. Aynı madde mütevelli heyetin yetkilerini saklı tutar.
Bu saklı yetki en çok tartışılan noktadır. Akademik organ bir karar alır, mütevelli heyet onaylamaz veya değiştirir. Hangi kararın akademik, hangisinin mali ve idari olduğu her olayda ayrı değerlendirilir. İzlenecek yol üniversite senatosu ve yönetim kurulu kararı iptal davası yazısında anlatılıyor.
Rektör ayrıca ulusal bir kurulda görev alır. Rektör ve senatonun dört yıl için seçtiği bir profesör, Üniversitelerarası Kurulun üyesidir.
Mütevelli Heyetine ve Rektör Atamasına İlişkin Hükümler
Heyetin yapısı 20. maddede yazar; 2547 sayılı Kanunun ek 5. maddesi de aynı konuyu düzenler. Heyet en az yedi üyeden oluşur ve üyelerini vakıf yönetim organı dört yıl için seçer. Üyelerde devlet memuru olma niteliği aranır, en az üçte ikisi de yükseköğrenim görmüş olmalıdır. Heyet başkanını kendi arasından seçer.
Rektör heyetin tabii üyesidir. Kendisiyle ilgili konularda toplantıya katılamaz ve başkan seçilemez. Rektör dışındaki üniversite mensupları heyette görev alamaz. 25 Mayıs 2018 tarihli değişiklikle akrabalık sınırı geldi. Kurucu vakıf yöneticilerinin eş ve birinci derece hısımları, yedi üyeli heyette en fazla iki koltuk tutabilir. Daha kalabalık heyette bu sayı üçte biri geçemez.
Üyelik fahridir. Kurucu vakıf kararıyla yol ve huzur hakkı verilebilir. Ödeme yılda on iki toplantıyı, tutar da Yükseköğretim Genel Kurulu üyeleri için öngörüleni aşamaz. Başka bir ad altında ödeme yapılamaz.
Heyetin görevleri akademisyeni doğrudan ilgilendirir. Öğretim elemanlarının sözleşmelerini heyet yapar, atamaları ve görevden almaları heyet onaylar. Bütçeyi kabul eden ve öğrencilerden alınacak ücretleri belirleyen de aynı organdır. Kararlar karar defterine yazılır ve imzalanır. Üye değişiklikleri bir ay içinde Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.
Rektör ataması 22. maddededir. Önce Yükseköğretim Kurulunun olumlu görüşü alınır, sonra mütevelli heyet rektörü dört yıl için atar. Yaş haddi 67'dir. Rektör, heyetin kabul ettiği bütçe sınırları içinde harcama yetkilisidir. Meslek yüksekokulu müdürü üç yıl için atanır.
Akademisyenler İçin Öngörülen Güvenceler
Öğretim elemanına ilişkin temel hüküm 23. maddedir. Seçim, değerlendirme ve yükseltme, yürürlükteki kanun ve yönetmeliklere uyularak kurumun akademik organlarınca yapılır. Kurum ek şart da arayabilir; bu şartın akademik yönden gerekli görülmesi gerekir.
Maddenin ikinci fıkrası çalışma düzenini ikiye böler. Çalışma esasları, 2547 sayılı Kanunda devlet üniversiteleri için öngörülen hükümlere tabidir. Aylık bakımından ise 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır. Fıkradaki "özlük hakları" ibaresi ise iptal edildi; kararı Danıştay Sekizinci Dairesi 29 Nisan 2011 tarihinde verdi (E. 2008/8234, K. 2011/2452). İptal kaydı resmî metinde dipnot olarak görünür.
Emsal Maaş Kuralı
Ücret tabanı Yönetmelikte değil, Kanunda yazar. Hüküm 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesine 2020 yılında eklendi. Fıkra şöyledir: "Vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarına, unvanlarına göre Devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen ücret tutarından az ücret verilemez." Hesapta yalnız kadroya bağlı aylık ödemeleri sayılır.
Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği bu kurala üst sınırdan yaklaşır. 28. maddenin (h) bendi bir yasak koyar: personele emsallerine göre açıklanamayacak ölçüde yüksek ödeme yapılamaz, böyle bir ödeme kaynak aktarımı sayılır. Sözleşme ücreti dışında çeşitli adlarla ödeme de aynı bende girer. Devlet tarafındaki emsal kalemler için akademisyen maaşları yazısı ölçü verir.
Akademik Kadro Şartları
Ek 8. madde nitelikleri eşitler: öğretim elemanı nitelikleri devlet üniversitesindekiyle aynıdır. Devlet kurumlarında çalışması yasaklanan veya disiplin yoluyla çıkarılan kişi, vakıf üniversitesinde görev alamaz.
Ek 11. maddenin yeni metni atama işlemlerini de denetler. Atama ve yükseltmenin mevzuata aykırı yapılması uyarma sebebidir. Aynı madde ders yüküne de sınır koyar: haftalık toplam otuz saatin üzerinde ders verilemez. Tez danışmanlığı ve uzmanlık alan dersi bu sayının dışındadır. Uzmanlık alanı dışında görevlendirme ve danışmanlık sınırının aşılması da aynı sonucu doğurur. Kadroya atanmama hâli akademik kadroya atanmama davası yazısında ele alınıyor.
Öğrenciler İçin Öngörülen Güvenceler
Öğrenci alımı 18. maddede düzenlenir. Kontenjanı Yükseköğretim Kurulu belirler; lisans ve ön lisans programlarına öğrenci merkezi yerleştirmeyle alınır. Yetenek sınavı ve yabancı uyruklu öğrenci kabulü YÖK esaslarına bağlıdır.
19. madde iki kural içerir. Kayıt kabul, sınav ve mezuniyet konuları, mevzuata aykırı olmamak kaydıyla kurumun kendi yönetmeliğinde belirlenir. Disiplin işlerinde ise Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği uygulanır. Vakıf üniversitesi öğrencisine ayrı bir disiplin rejimi yoktur; cezalar ve itiraz yolu öğrenci disiplin cezaları yazısındaki gibidir.
Ücret konusu Kanunda ayrıntılıdır. Ek 9. madde eğitim-öğretim esaslarını, öğretim sürelerini ve öğrenci haklarını Kanuna bağlar. Ücreti mütevelli heyet belirler. 4 Aralık 2025 tarihli 7566 sayılı Kanun buna bir sınır ekledi. Yerleştirme yılı dışındaki ücretler artık serbest değildir: haziran ayı yıllık ÜFE ve TÜFE artışlarının ortalaması dikkate alınır. Esasları Yükseköğretim Kurulu tespit eder.
Aynı madde ücretsiz öğrenci oranı da getirir. Her diploma programında en az yüzde on beş öğrenci ücretsiz okutulur; ölçü, en yüksek merkezi yerleştirme puanıdır. Bu hak öğrenim süresi boyunca sürer. Ek 11. maddenin 2026 metni iki kuralı da yaptırıma bağladı. Ücret artışının ek 9. maddeye aykırı belirlenmesi ve ücretsiz öğrenci oranının altında kalınması uyarma sebebidir.
Ücret ve Mali Kaynaklara İlişkin Kurallar
Mali hükümlerin çekirdeği 28. maddedir. Vakıflar kazanç sağlamak amacıyla yükseköğretim kurumu kuramaz. Kurumdan gelir, kazanç ve hak da elde edemez. Kurumun her çeşit geliri kurumda kalır; bu gelir geçici ya da dolaylı olarak dahi vakıf mal varlığına veya üçüncü kişilere aktarılamaz. 2547 sayılı Kanunun ek 6. maddesi aynı yasağı tekrarlar.
Madde on bentte kaynak aktarımı hâllerini sayar. Piyasa rayicinin üzerinde mal ve hizmet alımı bunlardan biridir, kurum varlıklarının bedelsiz kullandırılması ikincisidir. Kasadaki paranın üçüncü kişilere kullandırılması ve giderlerin gerçeğe aykırı yüksek gösterilmesi de listeye dahildir. Kurum, işiyle ilgisi olmayan konularda kefalet veremez.
29. madde tescil kuralı koyar: bağışla edinilen taşınmazlar kurum adına tescil edilir. 31. madde alım, satım ve kiralama işlerini ayrı bir yönetmeliğe bağlar; o yönetmeliği mütevelli heyet kabul eder, YÖK onaylar. 30. madde devlet yardımını düzenler. Yardım, öğrenci başına devlet ödeneğinin yüzde otuzunu geçemez. Ayrıca öğrencilerin en az yüzde on beşine tam burs şartı aranır.
Bu hükümler dolaylı bir güvencedir. Ücret artışının gerekçesi ve personel ödemelerinin emsal düzeyi denetim konusudur. Kurum gelirinin nereye harcandığı da ayrıca denetlenir.
Denetim ve Yaptırım Hükümleri
24. madde denetim yetkisini Yükseköğretim Kuruluna verir. Denetim eğitim-öğretim ile idari, mali ve ekonomik konuları kapsar. Kurum her ders yılı sonunda faaliyet raporu sunar, genel denetimi ise Yükseköğretim Denetleme Kurulu yapar. Bütçe ve harcama yetkisine ilişkin mütevelli kararları da YÖK'e gönderilir. Denetim ölçütlerini ve ikincil düzenlemeleri YÖK Vakıf Yükseköğretim Kurumları Daire Başkanlığı yayımlar.
25. madde beş kademeli önlem öngörür. İlk kademe uyarma ve düzeltme istemidir; süre en az on beş gündür ve yazılı bildirilir. İkinci kademede yeni birim ve program talepleri bir yıl askıya alınır. Üçüncü kademede kontenjan yüzde kırka kadar kısıtlanır ya da öğrenci alımı tamamen durdurulur. Dördüncü kademe faaliyet izninin geçici durdurulması, beşinci kademe iznin kaldırılmasıdır.
26. madde geçici durdurmanın sonucunu gösterir: kararla birlikte mütevelli heyet ve rektörün görevi sona erer. Yönetimi devralan devlet üniversitesinin rektörü geçici heyet başkanı olur. Durum kesintisiz üç yıl sürerse izin kaldırılır. 27. madde kaldırmanın sonuçlarını düzenler; personelin hizmet sözleşmeleri tüzel kişiliğin sona erdiği tarihte biter.
Kanun tarafı 2026'da farklılaştı. Değişen ek 11. madde kontenjan kısıtlamasını bir yılla sınırlar. Aynı ihlal sonraki denetim döneminde tekrarlanırsa öğrenci alımı tamamen durur. Geçici durdurma toplamda üç yılı geçemez. Kısa vadeli borcunu ödeyemeyen kuruma da ayrı hüküm getirildi: kurucu vakfa altı aya kadar süre verilir. Varlık veya teminat mektubu sunulmazsa geçici durdurma uygulanır. Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği bu noktada Kanunun gerisinde kalmıştır.
Yönetmeliğe Aykırılık Halinde Başvuru Yolları
İlk adım kurum içidir. Akademisyen veya öğrenci, işlemi yapan kurula ya da rektörlüğe yazılı başvuru yapar ve dayandığı maddeyi belirtir. Mütevelli kararları karar defterinde yer aldığı için kararın tarih ve sayısı istenebilir.
İkinci yol Yükseköğretim Kuruluna şikâyettir. 24. madde YÖK'e konu bazında denetim yetkisi verir. Ek 11. maddenin 2026 metni de bu yolu güçlendirir. Disiplin işlemlerinin ve atamaların mevzuata aykırı yürütülmesi uyarma sebebidir. Şikâyet tek başına yaptırımı zorunlu kılmaz. Ancak konuyu denetim kapsamına sokar.
Üçüncü yol yargıdır. Vakıf üniversitesi kamu tüzel kişisi olduğu için kurul kararlarına karşı iptal davası açılabilir. Süre, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre altmış gündür. Dilekçeyle birlikte yürütmenin durdurulması da istenebilir. Görevli yargı yeri her uyuşmazlıkta aynı değildir. Bir görüş, İş Kanunu'na yapılan göndermeden hareketle ücret alacaklarında iş mahkemesini görevli sayar. Diğer görüş akademik statüye ilişkin işlemlerde idari yargıyı görevli görür.
Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği de dava konusu olabilir. 2577 sayılı Kanunun 7. maddesinin dördüncü fıkrası bu yolu açar; düzenleyici işlemin uygulanması üzerine dava hakkı doğar. İlgililer düzenleyici işleme, uygulama işlemine veya ikisine birden dava açabilir. 2011 tarihli iptal kararı bu yolun somut örneğidir.
Yargı Kararlarında Yönetmeliğin Uygulanması
Yönetmelik hükümleri davada ispat aracı değil, uygulanacak hukuk kuralıdır. Mahkeme bu kuralı kendiliğinden bilir ve uygular, tarafın delil olarak sunmasına gerek yoktur. Maddenin dilekçede gösterilmesi ise işi kolaylaştırır.
İkinci ilke normlar hiyerarşisidir. Anayasa'nın 124. maddesine göre yönetmelikler kanunlara aykırı olamaz. Yönetmelik ile ek madde çelişirse Kanun uygulanır. 25. maddedeki kontenjan süresi ile ek 11. maddedeki bir yıllık süre arasındaki fark buna güncel örnektir.
Üçüncü ilke 19. maddeden çıkar. Kurumun kendi eğitim-öğretim yönetmeliği mevzuata aykırı olamaz. Çelişen bir hüküm öğrenci aleyhine uygulanamaz. Ölçü, vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği ve 2547 sayılı Kanundur. Bu çelişkinin dilekçede madde madde gösterilmesi gerekir.
Danıştay Sekizinci Dairesinin 2011 tarihli kararı, Yönetmeliğin yargı denetiminden geçmiş hükmünü işaretler. Anayasa Mahkemesi de 28 Aralık 2023 tarihli kararıyla ek 11. maddeye 2020'de eklenen iki fıkrayı iptal etti (E. 2020/55, K. 2023/228). Her iki iptal kaydı da resmî metinlerde görünür. Dilekçe hazırlanırken güncel konsolide metin esas alınmalıdır.
Vakıf Üniversitesi Uyuşmazlıkları Konusunda Avukat Desteği
Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Vakıf yükseköğretim kurumları yönetmeliği hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Yönetmeliğe aykırı işlem yapan üniversiteye karşı ne yapılabilir?
Önce işlemi yapan kurula veya rektörlüğe yazılı başvuru yapılır, ardından Yükseköğretim Kuruluna şikâyet iletilebilir. Kurul kararlarına karşı 2577 sayılı Kanunun 7. maddesindeki altmış günlük sürede iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir. Ücret alacaklarında görevli mahkeme uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Yönetmelik öğrenci ücretlerini sınırlar mı?
Yönetmelik ücreti belirleme yetkisini mütevelli heyete verir, ancak sınırı Kanun koyar. 2547 sayılı Kanunun ek 9. maddesine 2025 yılında eklenen cümle, yerleştirme yılı sonrası artışların haziran ayı ÜFE ve TÜFE ortalaması dikkate alınarak YÖK esaslarına göre belirlenmesini öngörür. Bu kurala aykırı artış, ek 11. maddeye göre uyarma sebebidir.
Yönetmelik hükümleri davada delil olarak kullanılabilir mi?
Yönetmelik bir delil değil, mahkemenin kendiliğinden uyguladığı hukuk kuralıdır. Dilekçede ilgili maddenin gösterilmesi yine de yararlıdır; mahkeme işlemi o maddeye göre denetler. Yönetmelik hükmü 2547 sayılı Kanunla çelişiyorsa Anayasa'nın 124. maddesi gereği Kanun uygulanır.
Mütevelli heyet kaç üyeden oluşur ve kimler üye olamaz?
Heyet, kurucu vakfın yönetim organı tarafından dört yıl için seçilen en az yedi üyeden oluşur. Rektör dışındaki üniversite mensupları heyette görev alamaz; kurucu vakıf yöneticilerinin eş ve birinci derece hısımları yedi üyeli heyette en fazla iki koltuk tutabilir. Üye değişiklikleri bir ay içinde Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.
Yönetmelik ile 2547 sayılı Kanun çelişirse hangisi uygulanır?
Kanun uygulanır; Anayasa'nın 124. maddesi yönetmeliklerin kanunlara aykırı olamayacağını söyler. 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesi 9 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7592 sayılı Kanunla değişti, Yönetmeliğin 25. maddesi ise henüz uyarlanmadı. Yaptırım süreleri gibi konularda bu nedenle Kanun metni esas alınır.
Vakıf Üniversiteleri
Kapatılan Vakıf Üniversitesinde Akademik Personel Hakları ve Tazminat
Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinde çalışan akademisyenin sözleşmesi hangi tarihte sona erer, alacağını kimden ister ve hangi mahkemeye başvurur.
