Kişiye Özel Akademik Kadro İlanı İptali ve Dava Yolu
Kişiye Özel Akademik Kadro İlanı Nasıl İptal Edilir?
Kişiye özel akademik kadro ilanı, kadro duyurusunun tek bir adaya göre hazırlanmasıdır. İlana itiraz, iptal davası, dava süresi ve yürütmenin durdurulması bu yazıda açıklanmıştır.
Kişiye özel akademik kadro ilanı, üniversitenin kadro duyurusunu tek bir adayın karşılayabileceği şartlarla hazırlamasıdır. Bu uygulama diğer adayların yarışma şansını fiilen ortadan kaldırır. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği, belirli bir adayı tanımlayan özel şartları açıkça yasaklar. Böyle bir ilanla karşılaşan aday üniversiteye itiraz edebilir. Altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası da açabilir.
Kişiye Özel Akademik Kadro İlanı Nedir?
Bu tür ilanlar görünüşte herkese açıktır. Duyuru Resmî Gazete'de yayımlanır, başvuru süresi işler ve şartlar herkes için aynı görünür. Ancak ilana eklenen özel şartlar o kadar dardır ki koşulları yalnızca önceden belirlenmiş bir kişi sağlayabilir. Bir doçent kadrosunun, tek bir adayın doktora tezine denk düşen çalışma konusuyla ilan edilmesi tipik örnektir.
Bu durumda kadro fiilen yarışmaya kapatılmış olur. Anayasanın 70. maddesi, hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilemeyeceğini söyler. Kişiye özel akademik kadro ilanı bu kurala aykırı düşer. Çünkü belirleyici olan artık görevin nitelikleri değildir. Belirleyici olan, atanması istenen kişinin özellikleridir. İlan bu nedenle iptal davasına konu edilebilir.
Akademik Kadro İlanlarında Yayım Kuralları
Öğretim üyesi kadroları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu hükümlerine göre ilan edilir. Doktor öğretim üyesi kadrolarını rektörlük ilan eder (m. 23). Doçentlik unvanı taşıyanlar, ilan edilen doçent kadrolarına başvurur (m. 24). Profesörlük kadrolarına yükselme ve atama ise 26. maddeye bağlıdır.
Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği ilan usulünü ayrıntılandırır. Açık kadro, Resmî Gazete'de ve üniversitenin internet ana sayfasında duyurulur. Adaylara on beş günden az olmamak üzere başvuru süresi tanınır (Yönetmelik m. 5 ve m. 9). Süre dolunca jüri üyeleri adaylar hakkında rapor yazar, rektör atamayı buna göre yapar.
Üniversiteler, kanundaki asgari şartların yanına ek koşul da koyabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Ek koşullar YÖK onayından geçmelidir. Yalnız bilimsel kaliteyi artırmaya yönelik olmalı, objektif ve denetlenebilir nitelik taşımalıdır (2547 sayılı Kanun m. 23, 24 ve 26). İlanın hazırlanışı ve atama aşamaları
Sık Sorulan Sorular
Her ayrıntılı ilan şartı kişiye özel sayılır mı?
Hayır, ayrıntılı bir şart tek başına hukuka aykırılık göstermez. Danıştay, şart ile bölümün ihtiyacı ve hizmet gerekleri arasındaki bağı arar. Üniversite bu ihtiyacı ilandan önce alınmış kurul kararı gibi belgelerle gösterebiliyorsa şart hukuka uygun bulunabilir.
Kadroya başvurmayan aday ilana dava açabilir mi?
Başvurmamış aday da menfaati etkileniyorsa dava açabilir. 2577 sayılı Kanunun 2. maddesi iptal davası için menfaat ihlalini yeterli sayar. İlan şartları başvuruyu fiilen imkânsız kılıyorsa, başvurmamanın kendisi menfaat bağının kanıtı olarak ileri sürülebilir.
Öğretim Üyesi Dışındaki Kadrolarda Yasak Nasıl İşler
Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadroları ayrı bir yönetmeliğe tabidir. Bu kadroların ilan ve sınav usulü, 9 Kasım 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikte düzenlenir. Yönetmeliğin 6. maddesi ilan şartlarına açık bir sınır çizer. Yükseköğretim kurumları bu ilanlarda belirli bir adayı tanımlayan özel şart koyamaz. Şartlar, mezuniyet alanları ile ilan edilen alana ait bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullarla sınırlıdır. Aynı madde tecrübe şartını da kurala bağlar; tecrübe, bir adayı tarif edecek biçimde yazılamaz.
Kural, öğretim üyesi ilanlarındaki yasakla aynı amaca hizmet eder. Yarışma açık kalmalı, şartlar denetlenebilir olmalıdır. Bu kadrolarda ayrıca ALES ve yabancı dil puan barajları uygulanır. Ön değerlendirme ve giriş sınavı aşamaları da aynı yönetmelikte sayılır. Sürecin işleyişi öğretim görevlisi kadrosuna atama yazısında anlatılmıştır.
Yönetmelikteki Açık Özel Şart Yasağı
Yasağın açık dayanağı, Yönetmeliğin 3. maddesine 2021 yılında eklendi. 9 Mart 2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik şu kuralı getirdi:
"İlana başvuru koşulu olarak adayların lisansüstü tez veya uzmanlık tezi adlarının bir kısmı veya tamamı yazılamayacağı gibi ilanda sadece belirli bir adayı tanımlayan özel şartlara da yer verilemez."
Bu hüküm iki ayrı yasak içerir. Birincisi, adayın tez adının kısmen bile ilan şartına yazılamamasıdır. İkincisi, tek bir adayı tanımlayan her türlü özel şartın yasaklanmasıdır. Tez adı yasağı somut ve kolay denetlenir; ilan metni ile adayların tezleri karşılaştırılarak sonuca ulaşılır. İkinci yasak ise her olayda ayrıca değerlendirme gerektirir.
Değişiklikten önce mahkemeler bu sonuca genel ilkelerle ulaşıyordu. Artık 2021 sonrası ilanlarda hukuka aykırılık, doğrudan Yönetmeliğin 3. maddesinin üçüncü fıkrasına dayandırılabilir. Bu da davacının elini önemli ölçüde güçlendiren açık bir mevzuat dayanağıdır.
Kişiye Özel İlanın Belirtileri
Uygulamada kişiye özel akademik kadro ilanı çoğu zaman şu işaretlerle kendini gösterir:
İlan şartı, alandaki genel bir yeterliliği değil çok dar bir çalışma konusunu arar.
Şart, belirli bir adayın doktora tezi veya yayın listesiyle birebir örtüşür.
Bölümün o uzmanlığa ihtiyaç duyduğunu gösteren kurul kararı ya da talep yazısı yoktur.
Kadroya tek aday başvurmuş ve şartları yalnızca o aday sağlamıştır.
Aynı bölümün önceki ilanlarında benzer kadrolar için böyle bir şart aranmamıştır.
Bu işaretlerden birinin varlığı ilanı tek başına hukuka aykırı yapmaz. Dar bir şart, bölümün gerçek bir ihtiyacına dayanıyorsa geçerli kabul edilebilir. Belirleyici olan, şart ile hizmet gerekleri arasındaki bağın belgeyle kanıtlanabilir olmasıdır. Bu bağ kurulamıyorsa ve şart bir adayın özgeçmişini tarif ediyorsa, ilanın kişiye özel hazırlandığı sonucuna yaklaşılır.
Hangi Belgeler Delil Olarak Toplanır
Dava dilekçesi iddiayı belgeye dayandırmalıdır. İlk delil, ilan metni ile başvuru şartlarının tam halidir. Buna atanan adayın yayın listesi ve tez adı eklenir. Davacı, iki metin arasındaki örtüşmeyi somut biçimde ortaya koyar. Bölümün önceki yıllara ait ilanları da karşılaştırma imkânı sağlar.
İdarenin elindeki belgeler bilgi edinme başvurusuyla istenebilir. Bu yolu 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu düzenler. Kurum, istenen belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar (m. 11). Belge başka bir birimden veya kurumdan gelecekse süre otuz iş gününe çıkar. Bölüm kurulu kararı, ihtiyaç yazısı ve jüri raporları bu yolla istenebilir.
İdare belge sunmazsa mahkeme ara kararıyla dosyayı isteyebilir. İdari yargıda kural olarak dosya üzerinden inceleme yapılır. Bu nedenle davacı iddiasını dilekçede açık biçimde ve belgeyle kurmalıdır. Şartın bilimsel karşılığı tartışmalıysa mahkeme bilirkişi incelemesine de başvurabilir.
Danıştay Denetiminde Kullanılan Ölçütler
Danıştay bu uyuşmazlıklarda iki soruyu birlikte inceler. Üniversitenin şartı koyma yetkisi var mıdır ve şart hizmet gereklerine dayanmakta mıdır. Danıştay 8. Dairesinin 09.03.2022 tarihli ve E. 2021/6675, K. 2022/1514 sayılı kararı bu denetimin çerçevesini gösterir. Uyuşmazlık, "Karaciğer transplantasyonu ve delta hepatit tedavisi konularında çalışmalar yapmış olmak" şartıyla ilan edilen bir doçent kadrosuna ilişkindir.
Karara göre ilan edilen kadroya özgü spesifik koşullar YÖK onayına tabi değildir. Ancak bu koşullar yargı denetiminden kaçamaz. Mahkemenin, şartın kişiyi tarif eden, keyfi ve subjektif nitelikte olup olmadığını araştırması gerekir. Mahkeme bu araştırma için gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırır. Kararın tam metnine Danıştay karar arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Danıştay bu denetimde üniversiteden somut belge bekler. İlandan önce alınmış bölüm kurulu kararı, ihtiyaç yazısı veya eğitim programındaki bir boşluk şartın gerekçesini gösterebilir. Böyle bir hazırlık yoksa ve şart yalnızca atanan adayın çalışmalarıyla örtüşüyorsa iptal ihtimali güçlenir. Ölçüt kısaca şudur; şartı kadronun ihtiyacı mı doğurmuştur, yoksa şart bir kişi için mi yazılmıştır.
Üniversiteye İtiraz Nasıl Yapılır?
Kişiye özel akademik kadro ilanı ile karşılaşan aday, dava açmadan önce üniversiteye başvurabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesi bu yolu düzenler. Başvuru, dava açma süresi içinde işlemi yapan makama, yani rektörlüğe yapılır. Dilekçe, ilanın hangi şartının neden hukuka aykırı olduğunu açıklar. Talep, şartın kaldırılması ya da ilanın geri alınmasıdır.
Bu başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Üniversite otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Ret halinde süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. İtiraz zorunlu bir aşama değildir; aday doğrudan dava da açabilir.
İtirazın ve davanın genel işleyişi akademik kadro ilanına itiraz ve iptal davası yazısında bütün ilan türleri için anlatılmıştır. Bu yazı ise yalnızca kişiye özel ilan iddiasına odaklanmaktadır. İki iddia türünün delil yükü farklıdır. Kişiye özel ilan iddiası, şart ile aday arasındaki örtüşmenin ayrıca ispatını gerektirir.
İptal Davasını Kimler Açabilir?
İptal davası için menfaat ihlali yeterlidir; bir hakkın ihlal edilmiş olması aranmaz (İYUK m. 2). Bu nedenle dava yalnızca kadroya başvuran adayla sınırlı değildir. Uygulamada davacılar çoğunlukla şu gruplardan çıkar.
Birinci grup, kadroya başvurup özel şart nedeniyle elenen veya atanamayan adaydır. Bu adayın menfaat bağı en açık olandır. İkinci grup, özel şart yüzünden başvuru bile yapamayan adaydır. Şartlar başvuruyu fiilen imkânsız kılıyorsa, başvurmamış adayın menfaatinin etkilendiği kabul edilebilir. Üçüncü grup, aynı bilim alanında çalışan ve o kadroya atanma beklentisi taşıyan öğretim elemanıdır. Mahkeme, her davacı için menfaat bağını somut olayın koşullarında ayrıca değerlendirir.
Dava, işlemi kuran idareye karşı açılır. Akademik kadro ilanını rektörlük yayımladığı için husumet üniversiteye yöneltilir. Üniversiteler kamu tüzel kişiliğine sahiptir; bu nedenle davalı taraf, rektörlükle temsil edilen üniversite tüzel kişiliğidir. Dilekçede davalı idarenin doğru gösterilmesi, sürecin gereksiz uzamasını önler. Atama işleminden sonra hak arayan aday için akademik kadroya atanmama davası yazısında sürecin ayrıntısı yer alır.
Dava Açma Süresi ve Yetkili Mahkeme
Dava açma süresi idare mahkemesinde altmış gündür (İYUK m. 7). İlana karşı davada bu süre, ilanın Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla başlar. Rektörlüğe yapılan itiraz süreyi durdurur; ret veya zımni ret üzerine kalan süre işler. Altmış günlük süre hak düşürücü niteliktedir; geçirilirse dava süre yönünden reddedilir.
Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak işlemi yapan idarenin, yani üniversitenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32). Atamaya karşı açılan davalarda ise yetki, kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri mahkemesine aittir (İYUK m. 33).
Karara Karşı Hangi Kanun Yolu Vardır
İdare mahkemesinin kararı davayı her zaman bitirmez. Karara karşı istinaf yolu açıktır. Başvuru, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine yapılır (İYUK m. 45). Bölge idare mahkemesinin kararı ise kural olarak kesindir. Temyiz yalnız kanunun saydığı dava türlerinde mümkündür (İYUK m. 46). Bu nedenle iddia ve deliller ilk derecede eksiksiz sunulmalıdır.
İlan mı Atama mı Dava Edilir?
İlan ile atama ayrı idari işlemlerdir. Atama henüz yapılmamışsa dava yalnız ilana karşı açılır. Atama yapılmışsa iki işlem birlikte dava edilebilir. Danıştay 8. Dairesi yukarıda anılan kararında bu noktada bir güvence tanımıştır. İlana süresinde dava açılmamış olsa bile, atamaya karşı açılan davada ilandaki şartın hukuka uygunluğu denetlenir. Böylece ilan süresini kaçıran aday, atama işlemini dava ederek şartı tartışmaya devam edebilir.
Yürütmenin Durdurulması Talebi Ne Sağlar?
Dava açılması, ilanın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Başvurular alınmaya, jüri çalışmaya ve atama süreci ilerlemeye devam edebilir. Bu nedenle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilir.
Mahkeme bu kararı iki şartın birlikte gerçekleşmesi halinde verir (İYUK m. 27). İşlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır. Ayrıca uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğmalıdır. Kişiye özel akademik kadro ilanı iddiasında bu iki şart çoğu kez birlikte savunulur. Atama tamamlandığında kadro dolar ve dava sürerken geri dönüş zorlaşır.
Kanun, atama ve görevlendirme işlemlerini uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden saymaz. Bu nedenle bu işlemlerde idarenin savunması alınmadan yürütmenin durdurulmasına karar verilemez. Mahkeme bu kararı verirse süreç durur ve idare işlem öncesi duruma döner. Yürütmenin durdurulması davacıyı kadroya atamaz; yalnızca hukuka aykırı görünen işlemin sonuç doğurmasını önler.
İptal Kararının Sonuçları
İptal kararı, ilanı tesis edildiği tarihten itibaren hükümsüz kılar. İdare, kararın gereğini gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYUK m. 28). Kişiye özel akademik kadro ilanı iptal edildiğinde, o ilana dayanılarak yapılan atamanın geri alınması gündeme gelir. İptal kararlarının genel sonuçları idari işlem iptal davaları yazısında incelenmiştir.
İptal, kadroyu kapatmaz. Üniversite aynı kadro için yeniden ilana çıkabilir. Ancak yeni ilan, mahkemenin iptal gerekçesindeki hukuka aykırılıkları tekrarlamamalıdır. Şartlar bu kez bölüm ihtiyacına dayanan, objektif ve denetlenebilir biçimde kurulmalıdır. Aksi halde yeni ilan da aynı gerekçeyle dava konusu edilebilir ve süreç yeniden başlar.
Kişiye Özel İlanın Ceza Boyutu
İlanın iptali idari bir sonuçtur; sorumlu yöneticilerin cezai sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir. Kadro şartlarını belirli bir kişiye göre tasarlayan yetkililer bakımından Türk Ceza Kanununun 257. maddesindeki görevi kötüye kullanma suçu tartışılır. Suçun şartları, soruşturma usulü ve örnek kararlar kişiye özel ilan ile görevi kötüye kullanma suçu yazısında ayrı olarak incelenmiştir.
İptal davası ile suç duyurusu birbirini engellemez. İki yol aynı anda yürütülebilir; idare mahkemesi ilanın hukuka uygunluğunu, ceza makamları ise yöneticinin kişisel sorumluluğunu inceler.
Kişiye Özel Akademik Kadro İlanı Konusunda Avukat Desteği
Kişiye özel akademik kadro ilanı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Kişiye özel akademik kadro ilanı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Kişiye özel ilan iddiasında dava süresi ne zaman başlar?
İlana karşı davada altmış günlük süre, ilanın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte başlar. Rektörlüğe yapılan itiraz bu süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır ve kalan süre işler. Dayanak 2577 sayılı Kanunun 7. ve 11. maddeleridir.
İlanda adayın tez adının yazılması hukuka aykırı mıdır?
Evet, bu açık bir yasaktır. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinin 3. maddesine 9 Mart 2021 tarihli değişiklikle eklenen fıkra, tez adının bir kısmının bile ilana başvuru koşulu yapılmasını yasaklar. Aynı fıkra, belirli bir adayı tanımlayan özel şartlara da izin vermez.
Atama yapıldıktan sonra ilan şartı dava edilebilir mi?
Evet, atamaya karşı açılan davada ilan şartının hukuka uygunluğu da denetlenir. Danıştay 8. Dairesi 09.03.2022 tarihli ve E. 2021/6675, K. 2022/1514 sayılı kararında, ilana ayrıca dava açılmamış olsa bile bu denetimin yapılması gerektiğini kabul etmiştir.
Yürütmenin durdurulması kararı adayı kadroya atar mı?
Hayır, bu karar atama sonucu doğurmaz. Yürütmenin durdurulması yalnızca dava konusu işlemin uygulanmasını askıya alır ve işlem öncesi durumu korur. Davacının kadroya atanması, ancak davanın esastan kazanılması sonrasında idarece kurulacak yeni işlemle gündeme gelir.
İlan iptal edilince üniversite aynı kadroyu yeniden ilan edebilir mi?
Evet, iptal kararı kadroyu ortadan kaldırmaz. Üniversite aynı kadro için yeni ilan açabilir; ancak yeni ilanın mahkemenin iptal gerekçesine uygun, objektif ve denetlenebilir şartlar taşıması gerekir. Aynı hukuka aykırılık tekrarlanırsa yeni ilan da dava konusu edilebilir.
Akademik Kadro
Akademik Kadro Alımında Mezuniyet Notu Dönüşümü ve Hesaplama Hatası
Öğretim elemanı alımlarında lisans mezuniyet notu 100'lük sisteme çevrilerek puana girer. Dörtlük ve beşlik sistemlerde bu dönüşümü YÖK'ün tablosu belirler; üniversitenin kendi tablosunu uygulaması itiraz ve dava konusudur.
