Cafede barista, garson veya kasiyer olarak çalışanların part-time ve çağrı üzerine çalışma, saatlik asgari ücret, sigorta, deneme süresi ve 18 yaş altı çalışma kuralları.
Cafe çalışanlarının hakları, kural olarak 4857 sayılı İş Kanunundan ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunundan doğar. Barista, garson ya da kasiyer olarak haftada birkaç saat çalışan öğrenci de işçidir. Sigorta girişi işe başlamadan önce yapılmalı, saatlik ücret asgari ücretin altına düşmemelidir. 18 yaşından küçükler ve kampüste çalışan öğrenciler için ayrıca özel kurallar vardır.
Cafe Çalışanının Tabi Olduğu Kanunlar
Cafede ücret karşılığında ve işverenin talimatıyla çalışan herkes işçidir. Sözleşmenin adı, süresi ya da yazılı olup olmaması bu sonucu değiştirmez. Barista, komi, kasiyer ve bulaşık görevlisi aynı korumadan yararlanır. Haftada 12 saat çalışan öğrenci ile tam zamanlı personel arasındaki fark, hakların varlığında değil hesabında ortaya çıkar.
4857 sayılı İş Kanunu m.8'e göre bir yıldan kısa süreli iş sözleşmesi sözlü de kurulabilir. Yazılı sözleşme yoksa işveren iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır. Bu belgede çalışma süresi, temel ücret ve ödeme dönemi yer alır. Part-time ve çağrı üzerine çalışmada ise yazılı sözleşme pratikte şarttır, çünkü prim günü hesabı buna bağlanmıştır.
Küçük işletmeler için bir istisna tartışılabilir. Kanunun 4. maddesi, Esnaf ve Sanatkârlar Kanunu tarifine uyan ve üç kişinin çalıştığı işyerlerini İş Kanunu dışında tutar. Böyle bir cafede Türk Borçlar Kanununun hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanabilir. Sigorta yükümlülüğü ise bu durumda da aynen sürer. Cafe çalışanlarının hakları bu yüzden çoğu zaman işyerinin adından çok çalışma biçimine göre şekillenir.
Part-Time Çalışan Tam Süreli Emsaliyle Eşit Haklara Sahiptir
Cafe çalışanlarının hakları bakımından part-time çalışma ayrı kurallara bağlıdır. Kanunun 13. maddesi, haftalık süresi tam süreli emsaline göre önemli ölçüde az olan sözleşmeyi kısmi süreli sayar. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği bu sınırı tam sürenin üçte ikisi olarak belirler. Haftalık 45 saat çalışılan bir cafede sınır 30 saattir.
Part-time çalışan, yalnız sözleşmesi kısmi süreli diye farklı işleme tabi tutulamaz. Ücret ve ikramiye gibi paraya ilişkin bölünebilir haklar, çalıştığı süreyle orantılı ödenir. İş güvenliği eğitimi ve dinlenme imkânı gibi bölünemeyen haklarda ise tam süreli çalışanla eşittir. Örneğin part-time barista, aynı işi yapan tam zamanlı baristadan saat başına daha düşük ücret alamaz.
Sık Sorulan Sorular
Cafede part-time çalışan öğrencinin sigortası yapılmak zorunda mı?
Evet, çalışma saati ne kadar az olursa olsun sigorta girişi zorunludur. İşveren işe giriş bildirgesini çalışma başlamadan önce SGK'ya vermelidir. Yazılı part-time sözleşmesinde prim günü, ay içinde çalışılan saatin 7,5'e bölünmesiyle bulunur.
Cafede saatlik ücret en az ne kadar olmalıdır?
2026 yılında saatlik brüt asgari ücret 146,80 TL'dir. Bu tutar aylık brüt 33.030 TL'nin 225 saate bölünmesiyle bulunur ve net karşılığı yaklaşık 124,78 TL'dir. Sözleşmede daha yüksek bir saat ücreti yazıyorsa o ücret uygulanır.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Yıllık izin de bu çalışanlar için geçerlidir. Part-time çalışan, bir yılı doldurunca yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin gün sayısı tam süreli çalışanla aynıdır, izin ücreti ise kendi ücreti üzerinden ödenir.
Kısmi Süreli Çalışana Fazla Mesai Yaptırılabilir mi?
Yaptırılamaz. İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 8. maddesi bunu açıkça yasaklar. Kısmi süreli çalışana fazla çalışma da fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz. Yoğun hafta sonlarında part-time çalışanı sözleşmesinin üzerinde tutmak bu yüzden kurala aykırıdır.
Yasağa rağmen fazladan çalıştırılan işçi, o saatlerin ücretini isteyebilir. Kanunun 41. maddesi, haftalık 45 saati aşan her saat için yüzde elli zamlı ücret öngörür. Sözleşmedeki süre ile 45 saat arasındaki çalışma ise yüzde yirmi beş zamla ödenir. Hesap örnekleri fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır yazısında yer alıyor. Sürekli 40 saat çalıştırılan part-time çalışanın sözleşmesi ise fiilen tam süreli işe dönüşmüş olabilir.
Çağrı Üzerine Çalışmada Çağrılmayan Saat de Ücretlidir
Bazı cafeler yalnız yoğun günlerde "çağırdıkça gel" usulüyle personel çalıştırır. Kanun bu düzeni 14. maddede çağrı üzerine çalışma adıyla düzenler. Bu sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesinin bir türüdür ve yazılı yapılmalıdır.
Taraflar hafta, ay veya yıl içinde ne kadar çalışılacağını yazmamışsa haftalık süre yirmi saat sayılır. İşçi bu sürede çağrılsın ya da çağrılmasın ücrete hak kazanır. Cafe çalışanlarının hakları açısından bu düzenin en önemli sonucu budur. Hiç çağrılmayan haftanın ücreti de işverenin borcudur.
İşveren çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça en az dört gün önce yapmalıdır. Sözleşmede günlük süre yazılı değilse her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır. "Bugün iki saatliğine gel" biçimindeki aynı gün çağrısı bu kurallara uymaz. İşçi, süreye uygun yapılmayan çağrıya uymak zorunda değildir.
Saatlik Ücret Asgari Ücretin Altında Olabilir mi?
Olamaz. Asgari ücret, tam süreli çalışana aylık, part-time çalışana saatlik olarak uygulanır. Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararı 26 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Buna göre 2026'da brüt asgari ücret aylık 33.030 TL, net tutar 28.075,50 TL'dir. Yıl içinde ara zam yapılmadı.
Saatlik tutar, aylık ücretin 225 saate bölünmesiyle bulunur. Bu bölen, haftalık 45 saatlik çalışmanın 30 günlük aya yayılmasından gelir. Aşağıdaki tablo 2026 tutarlarını gösterir.
Birim
Brüt
Net
Aylık
33.030,00 TL
28.075,50 TL
Günlük
1.101,00 TL
935,85 TL
Saatlik
146,80 TL
124,78 TL
Örneğin ay içinde 80 saat çalışan bir barista en az 11.744 TL brüt ücret almalıdır. Sözleşmede daha yüksek saat ücreti yazıyorsa o ücret esas alınır. Saatlik ücret, cafe çalışanlarının hakları içinde en kolay denetlenen kalemdir. Ücretin bir kısmının elden verilmesi sigorta kaydını eksik gösterir; riskleri işverenin işçiye elden ödeme yapması yazısında anlatılıyor.
Ücret en geç ayda bir ödenir (m.32). Ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmeyen ücret için işçi çalışmaktan kaçınabilir (m.34).
Part-Time Çalışanın Prim Günü Nasıl Hesaplanır?
5510 sayılı Kanun m.80, yazılı kısmi süreli sözleşmeyle çalışanın prim gününü saat üzerinden hesaplar. Ay içindeki toplam çalışma saati 7,5 saate bölünür ve gün kesri tam gün sayılır. Ayda 80 saat çalışan öğrenci için bu yolla 11 günlük prim bildirilir.
Bu nedenle part-time çalışmada emeklilik için gereken gün sayısı daha yavaş dolar. Kanunun 41. maddesine 2011'de eklenen bent, kısmi süreli çalışılan aylardaki eksik sürelerin borçlanılmasına izin verir. Borçlanma kişinin yazılı talebiyle ve primin kendisince ödenmesiyle yapılır.
Deneme Süresinde de Sigorta Zorunludur
Deneme süresi, cafe çalışanlarının hakları bakımından sigortayı ertelemez. 5510 sayılı Kanunun 8. maddesi, işverenin işe giriş bildirgesini sigortalılık başlangıcından önce SGK'ya vermesini ister. "Bir hafta bakalım, sonra sigortanı yaparız" teklifi bu kurala aykırıdır.
İş Kanununun 15. maddesine göre deneme süresi en çok iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Bu sürede taraflar sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız feshedebilir. Ancak işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları saklıdır.
Ücretsiz "deneme günü" uygulaması da aynı açıdan değerlendirilir. İşverenin talimatıyla fiilen servis yapan ya da kasada duran kişi, kural olarak o gün için de işçidir. O günün ücreti ve sigorta bildirimi bu nedenle gündeme gelir.
Sigortasız Çalıştırılan Cafe Çalışanı Ne Yapabilir?
İlk adım kaydı kontrol etmektir. e-Devlet'teki "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranında işe giriş tarihi, prim günleri ve bildirilen kazanç görülür. Fiilen çalışılan günlerle kayıt arasındaki fark, eksik bildirimin açık işaretidir.
Cafe çalışanlarının hakları ihlal edilirken çalışma sürüyorsa ALO 170 hattına veya SGK il müdürlüğüne şikâyet yapılabilir. İşverene uygulanacak idari yaptırımlar sigortasız işçi çalıştırma cezası yazısında anlatılıyor.
İş bitmiş ve çalışılan süre hiç bildirilmemişse hizmet tespit davası açılabilir. 5510 sayılı Kanunun 86. maddesine göre dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir, yani geçtikten sonra hak kullanılamaz. Banka dekontu, vardiya çizelgesi, mesaj kayıtları ve tanık beyanı bu davada sık kullanılan delillerdir.
18 Yaşından Küçükler Cafede Çalışabilir mi?
15 yaşını dolduran genç, belirli şartlarla cafede çalışabilir. İş Kanununun 71. maddesi 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılmasını yasaklar. 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretimi bitirmiş çocuk ise yalnız hafif işlerde çalışabilir.
Hangi işlerin serbest olduğu Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik eklerinde sayılır. Ek-1, çocuk işçiler için fırın, pastane, büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanlığına izin verir. Ek-2, 15-18 yaş arasındaki genç işçiler için içkili yerler ve aşçılık dışındaki hizmet işlerini sayar. Alkol servisi yapılan bir cafe-bar bu nedenle 18 yaşından küçükler için uygun değildir.
Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışması, ders saatleri dışında günde iki, haftada on saati geçemez. Okula gitmeyen çocukta sınır günde yedi, haftada otuz beş saattir. 15 yaşını tamamlamış gençte bu süre günde sekiz, haftada kırk saate kadar çıkabilir.
Gece, Kasa ve Bayram Çalışması Yasak mı?
Yönetmeliğin 5. maddesi, 18 yaşını doldurmayan işçinin gece döneminde çalıştırılmasını yasaklar. Gece, İş Kanununun 69. maddesine göre en geç 20.00'de başlar ve en erken 06.00'da biter. 20.00'den sonra kapanışa kadar tutulan 17 yaşındaki bir barista bu yasağa aykırı bir düzende çalışıyor demektir.
Aynı madde para taşıma ve tahsilat işlerini, aralıksız ayakta durmayı gerektiren işleri de yasaklar. Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri de bu listededir. Genç işçiye bu yüzden tek başına kasa sorumluluğu ya da açılış ve kapanış temizliği verilmemelidir.
Genç işçinin hafta tatili kesintisiz kırk saatten az olamaz. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırılamaz, bu günlerin ücreti yine ödenir. Yıllık ücretli izni de 20 günden az olamaz. İşveren veli veya vasiyle yazılı sözleşme yapmak ve öğrenciden öğrenci belgesi almak zorundadır.
Üniversitede Kısmi Zamanlı Çalışan Öğrenci İşçi Sayılmaz
Üniversitenin kendi kafeteryasında veya kütüphanesinde çalışan öğrenci çoğunlukla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.46 kapsamındadır. Bu hükme göre öğrenim görülen kurumdaki geçici işlerde kısmi zamanlı çalışan öğrenci işçi kabul edilmez. Burs alanlara ve burs alma şartlarını taşıyanlara öncelik verilir.
Saatlik ücreti üniversite yönetim kurulu belirler. Bu ücret günlük brüt asgari ücretin dörtte birini geçemez; 2026 için üst sınır saatte 275,25 TL'dir. Ödenen ücret KYK bursunun veya öğrenim kredisinin kesilmesine yol açmaz. KYK yurdundan yararlanma hakkı da bu nedenle kaldırılamaz.
Kazancı prime esas kazanç alt sınırını aşmayan bu öğrenciler için yalnız iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır (5510 m.5/b). Kampüsteki özel bir zincir cafede çalışan öğrencinin durumu farklıdır. Orada cafe çalışanlarının hakları İş Kanunundan doğar ve işveren cafe işletmecisidir.
Sigortalı Çalışmak Yetim Aylığını Keser mi?
Belirli yaş sınırları içinde kesmez. 5510 sayılı Kanunun 34. maddesine 2018'de eklenen cümle bu konuyu düzenler. Buna göre çocukların 4/a kapsamında sigortalı çalışması, kendilerine aylık bağlanmasına engel oluşturmaz. Kural 18 yaşını, lisede okuyorsa 20 yaşını, yükseköğrenimdeyse 25 yaşını doldurmamış çocuklar için geçerlidir.
Yaş sınırını aşan ya da öğrenimi biten çocukta durum ayrıca değerlendirilir. Aylığın hangi tarihte ve hangi mevzuata göre bağlandığı da sonucu etkileyebilir. Bu yüzden işe başlamadan önce SGK'dan yazılı bilgi almak yararlıdır.
Mola, Gece Çalışması ve Hafta Tatili Kuralları
Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve günlük çalışma 11 saati aşamaz (m.63). Ara dinlenmesi günlük süreye göre değişir. Dört saate kadar işte 15 dakika, yedi buçuk saate kadar işte yarım saat, daha uzun işte bir saat verilir (m.68). Mola sırasında kasada veya serviste tutulan işçi, aslında dinlenmiş sayılmaz.
Gece kapanışına kadar çalışan personel için ayrı bir sınır vardır. İşçilerin gece çalışması yedi buçuk saati geçemez (m.69). Kanun turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin yazılı onayıyla bu sürenin aşılmasına izin verir.
Hafta tatili için yedi günlük dilimde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir (m.46). Bu günün pazar olması gerekmez, hafta içine kaydırılabilir. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışan işçiye o gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (m.47).
İşten Çıkarılan Cafe Çalışanı Hangi Alacakları İsteyebilir?
Fesih anında ödenmemiş ücret, kullanılmamış yıllık izin ücreti ve varsa fazla mesai ücreti ödenmelidir. En az bir yıl çalışan ve haklı sebep olmadan çıkarılan işçi kıdem tazminatı isteyebilir. Bildirim süresi verilmeden çıkarılan işçi ise ihbar tazminatı talep edebilir. Bu kalemler part-time çalışanda da doğar, yalnız kendi ücreti üzerinden hesaplanır.
Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 3. maddesi, işçi alacağı, tazminat ve işe iade davalarında arabuluculuğu dava şartı yapar. Hizmet tespit davası alacak davası olmadığından bu şarta bağlı değildir. Süreç iş hukukunda arabuluculuk yazısında, genel çerçeve ise işçi hakları nelerdir sayfasında anlatılıyor.
Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (m.32). Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti için de beş yıllık süre uygulanır. Sözleşme bitince cafe çalışanlarının hakları sona ermez; bu süre içinde istenebilir. Bahşiş ve servis ücretinin paylaşımı ise ayrı kurallara bağlıdır ve restoran çalışanlarına ilişkin yazıda işlenir.
Cafe Çalışanlarının Hakları Konusunda Avukat Desteği
Cafe çalışanlarının hakları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Cafe çalışanlarının hakları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
17 yaşındaki biri cafede akşam vardiyasında çalışabilir mi?
Saat 20.00'den sonra çalışamaz. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 18 yaşından küçüklerin gece döneminde çalıştırılmasını yasaklar. Gece dönemi en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'da biter.
Deneme süresinde işten çıkarılan cafe çalışanı tazminat alır mı?
Kıdem ve ihbar tazminatı alamaz. İş Kanunu m.15, deneme süresinde iki tarafa da bildirimsiz ve tazminatsız fesih imkânı tanır. Çalışılan günlerin ücreti ise eksiksiz ödenmelidir.
Çağrı üzerine çalışan işçi hiç çağrılmazsa ücret alır mı?
Alır. Sözleşmede belirlenen sürede, süre yazılmamışsa haftalık yirmi saat üzerinden ücret hakkı doğar. İşveren işçiyi çağırmasa da bu ücreti ödemekle yükümlüdür.
Part-time çalışana yıllık izin verilir mi?
Verilir. Bir yıllık hizmeti dolduran part-time çalışan, tam süreli çalışanla aynı gün sayısında yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin ücreti kendi ücreti üzerinden ödenir.
Yetim aylığı alan öğrenci cafede sigortalı çalışırsa aylığı kesilir mi?
Yükseköğrenimde 25 yaşını doldurmamışsa kesilmez. 5510 sayılı Kanunun 34. maddesine 2018'de eklenen cümle, bu yaş sınırları içindeki çocukların 4/a sigortalılığını aylığa engel saymaz. Yaş sınırı aşılmışsa durum SGK'ya ayrıca sorulmalıdır.
İş Hukuku
İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Rekabet Yasağı
İşçinin iş bittikten sonra eski işverenine rakip olmama taahhüdü TBK m.444-447'de düzenlenir. Geçerlilik şartları, iki yıl sınırı, cezai şartın indirilmesi, yasağın sona erdiği hâller ve davaların görüldüğü mahkeme.