Gıyabi Eğitim Nedeniyle Diploma Denklik Başvurusunun Reddi

Eski düzenlemede durum farklıydı. 20/2/2016 tarihli ve 29630 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan önceki Yönetmelik, ret sebepleri arasında açık, ekstern ve gıyabi öğretimi birlikte sayıyordu. Bu Yönetmelik, 2017 tarihli düzenlemenin 15. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.

Yeni metinde kavram değişti. Ret sebebi artık açık öğretim ve dışarıdan eğitim üzerinden kurulmaktadır. Buna rağmen uygulamada gıyabi eğitim ifadesi hâlâ kullanılmaktadır. Ret yazısında bu ifade geçiyorsa hangi hükme dayanıldığı ayrıca sorulmalıdır.

Ret yazısında hangi kelime geçerse geçsin, ölçüt aynıdır. Derse gitmek zorunlu mu, değil mi. Yanıt bu soruya göre kurulur.

Dışarıdan Eğitim Tanımı Neyi Kapsar

Yönetmeliğin 3. maddesi tanımları sıralar. Aynı maddenin birinci fıkrasının (f) bendi dışarıdan eğitimi tanımlar. Tanıma göre dışarıdan eğitim, devam zorunluluğu olmaksızın sadece yarıyıl içi ve sonu sınavlarına katılma zorunluluğu bulunan eğitim öğretimdir.

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği madde 3'ün birinci fıkrasının (f) bendi, dışarıdan eğitimi şöyle tanımlar:

“Dışarıdan eğitim: Devam zorunluluğu olmaksızın sadece yarıyıl içi ve sonu sınavlarına katılma zorunluluğu bulunan eğitim-öğretimi”

Açık öğretim ayrı bir bentte tanımlanır. Açık öğretim, yüz yüze ve uzaktan öğretim dışında kalan bir türdür. Öğrenci ile öğretim elemanının karşılıklı iletişim ve etkileşimine dayanmaması bu türün ayırt edici yönüdür. Türkiye'deki açık yükseköğretim düzeni ise ayrı bir yönetmelikle kurulmuştur ve örgün öğretimle aynı programı esas alır.

Tanımlar karşılaştırıldığında ölçüt netleşir. Belirleyici olan diplomadaki kelime değil, devam yükümlülüğünün bulunup bulunmadığıdır. Gıyabi eğitim adı taşıyan bir programda devam zorunluluğu varsa tanım karşılanmaz.

Bir örnek bu farkı açıklar. Bir öğrenci haftada iki gün okula gider. Derse girer, yoklama imzalar, sınava salonda girer. Diplomasında ise gıyabi yazar. Bu kişi tanımdaki türe girmez.

İkinci örnek tersini gösterir. Bir öğrenci hiç derse gitmez. Yalnız sınav günü okula uğrar. Bu kişi tanım kapsamına girer. Ret kararı bu hâlde dayanağını bulur.

Denklik Başvurusu Hangi Hükme Dayanılarak Reddedilir

Ret sebepleri 7. maddenin altıncı fıkrasında sayılır. Fıkranın (b) bendi devam zorunluluğu bulunmayan türleri kapsar. Bent şunu düzenler. Uzaktan öğretim dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi süreçler sonunda alınan diplomalar için başvuru reddedilir. Ret kararında gerekçe belirtilir.

Aynı Yönetmeliğin yedinci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendi, ret sebebini şöyle kurar:

“İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir.”

Aynı fıkrada başka ret sebepleri de vardır. Bunlar arasında tanınmayan kurumdan mezuniyet, program denkliğinin bulunmaması ve kalış süresi eksikliği sayılır. Ret yazısında hangi bende dayanıldığı okunmalıdır. Birden çok bende dayanılmışsa her biri ayrı savunma gerektirir.

Buradaki iki nokta gözden kaçmamalıdır. Birincisi, ret kararı gerekçeli olmak zorundadır. İkincisi, bent örnekleme yoluyla sayım yapar. Bu nedenle idarenin, somut programın hangi ölçüte göre bu kapsama girdiğini göstermesi gerekir.

Sitedeki eski metinde bu hüküm 7. maddenin beşinci fıkrası olarak anılıyordu. Numaralandırma değişmiştir. Dilekçelerde artık 7. maddenin altıncı fıkrasının (b) bendi gösterilmelidir.

Gerekçe şartı boş bir kural değildir. İdare hangi bilgiye dayandığını yazmak zorundadır. Yazıda yalnız bent numarası varsa eksiklik doğar. Bu eksiklik dava dilekçesinde ileri sürülür.

Yüzde Yetmiş Örgün Eğitim İstisnası Kaldırıldı

Eski uygulamada bir istisna vardı. Bent, bu programlarda alınan derslerin en az yüzde yetmişini örgün eğitim biçiminde alanların diplomalarının incelemeye tabi tutulacağını belirtiyordu. Bu cümle uzun süre savunmanın en güçlü dayanağı oldu.

Bu cümle artık yürürlükte değildir. 15 Mart 2024 tarihli ve 32490 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik yönetmeliği ile mülga edilmiştir. Dolayısıyla yüzde yetmiş örgün eğitim savunması, bu tarihten sonraki başvurularda metinsel dayanağını yitirmiştir.

Eski başvurular bakımından durum farklı olabilir. Yönetmeliğin geçici 1. maddesi, Yönetmeliğin yürürlüğünden önce yapılan başvurularda usul hükümleri dışında başvuru tarihindeki mevzuatın uygulanacağını belirtir. Aynı madde, kişi lehine olan hâllerde yeni hükümlerin uygulanacağını da düzenler. Bu nedenle başvuru tarihi dosyanın kaderini etkiler.

Başvuru tarihi bu yüzden dosyanın ilk sorusudur. Eski dosyalarda o günkü metin okunur. Yeni dosyalarda bugünkü metin okunur. İki metin arasındaki fark savunmayı değiştirir.

Kişi lehine olan kural ayrıca aranır. Yeni metin daha elverişliyse o uygulanır. Bu nokta dilekçede açıkça yazılır.

Eski dosyalarda bu cümlenin izi hâlâ görülür. Bazı ret yazıları mülga cümleye atıf yapar. Böyle bir atıf varsa dilekçede belirtilir. Yürürlükte olmayan bir hükme dayanan karar sakat olur.

Uzaktan Öğretimden Farkı Nedir

Fark hem tanımda hem sonuçtadır: uzaktan öğretimde aynı mekânda bulunma şartı yoktur ama dersler eşzamanlı ve etkileşimli yürütülür, diploma onuncu maddedeki ek ölçütlerle incelenir. Dışarıdan eğitimde ise yalnız sınava katılım aranır ve başvuru 7/6-b uyarınca gerekçe gösterilerek reddedilir. Uzaktan öğretim ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 10. maddesi bu programlar için ek inceleme ölçütleri getirir. Program dilinin Türkçe olmaması, kazanımların örgün programla uyumu ve kredi toplamının yeterliliği bu ölçütler arasındadır.

Maddede sayılan ölçütler şunlardır:

• Program dilinin Türkçe olmaması

• Kazanımların aynı alandaki örgün program kazanımlarıyla uyumlu olması

• Kredi toplamının o ülkedeki eşdeğer örgün programa eşit veya daha fazla olması

• Öğrenim dilinde Kurulun kabul ettiği sınavdan belirlenen puanın alınmış olması

Aynı madde bazı alanları kapsam dışında bırakır. Bu alanlar tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuktur. Listeye öğretmenlik, mühendislik ve mimarlık da girer. Kurulun belirlediği klinik uygulaması olan sağlık programları da sayılır. Bu alanlarda uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomaya denklik verilmez.

Aynı Yönetmeliğin onuncu maddesinin üçüncü fıkrası, uzaktan öğretimle alınan diplomalara denklik verilmeyecek alanları şöyle sayar:

“Başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ile Kurulun belirlediği klinik uygulaması olan sağlık programlarında uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara denklik işlemi yapılmaz.”

Gıyabi eğitim iddiasıyla karşılaşan başvuru sahibi bu ayrımı iyi kurmalıdır. Uzaktan öğretim ile dışarıdan eğitim farklı hukuki rejimlere tabidir. Uzaktan öğretim programlarının değerlendirilmesi için uzaktan eğitim denklik başvurusu yazısı incelenebilir. Açık öğretim gerekçeli ret kararları için ise açık öğretim denklik reddi yazısına bakılabilir.

Üç kavram üç ayrı sonuç doğurur. Uzaktan öğretimde ek ölçütler işler. Açık öğretimde ret kuralı işler. Dışarıdan eğitimde de ret kuralı işler. Doğru kutuyu seçmek savunmanın ilk adımıdır.

Üç kavramın devam zorunluluğu ve denklik sonucu aşağıdaki gibi karşılaştırılabilir:

Gıyabi Eğitim Tespiti Nasıl Yapılıyor

Uygulamada tespit çoğu kez tek bir belgeye dayanır. Yükseköğretim Kurulu, Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yurt dışı temsilciliklerinden yazı ister. Temsilcilik yazısında öğretimin gıyabi olduğu belirtiliyorsa başvuru reddedilir.

Bu yöntem üç yönden tartışmalıdır. Birincisi, temsilcilik yazısı programın içeriğini değil adını aktarabilir. İkincisi, üniversitenin kendisinden doğrudan bilgi alınmamış olabilir. Üçüncüsü, başvuru sahibinin ileri sürdüğü somut iddialar incelenmemiş olabilir.

Diplomada örgün ibaresi yer aldığı hâlde ret verilen dosyalar da vardır. Bu dosyalarda dayanak yazı ile diploma çelişir. Çelişki giderilmeden karar kurulamaz.

Başvuru sahibi dayanak yazıyı görmek ister. Bunun için bilgi edinme başvurusu yapılabilir. Yazının tarihi ve sayısı öğrenilir. Yazının içeriği sonra tek tek yanıtlanır.

Aynı okuldan mezun olanların dosyaları da karşılaştırılabilir. Bazı dosyalarda ret, bazılarında kabul çıkabilir. Bu fark eşitlik yönünden ileri sürülür.

Bir başka yol da okulun kendisinden yazı almaktır. Yazıda öğretim biçimi açıkça anlatılmalıdır. Ders saatleri ve devam kuralı sayılarla verilmelidir. Gıyabi eğitim ifadesinin o ülkedeki karşılığı da açıklanmalıdır.

Gıyabi Eğitim İddiasına Karşı Hangi Belgeler Sunulur

Savunmanın ekseni devam yükümlülüğünün ispatıdır. Bu nedenle dosyaya programın gerçek işleyişini gösteren belgeler eklenir.

Uygulamada işe yarayan belgeler şunlardır:

• Üniversiteden alınan ve öğretim biçimini açıklayan resmî yazı

• Ders programı, haftalık ders saatleri ve devam çizelgeleri

• Sınavların yüz yüze yapıldığını gösteren sınav takvimi ve tutanaklar

• Yurt dışında bulunma süresini gösteren pasaport ve giriş çıkış dökümü

• Öğrenci belgesi, ikamet belgesi ve konaklama kayıtları

• Uygulama, staj ve laboratuvar çalışmalarına ilişkin belgeler

Belgelerin usulüne uygun onaylanması gerekir. Yabancı belgelerde apostil şerhi aranır. Apostil yoksa konsolosluk onayı istenir. Yeminli tercüme ve noter onayı da tamamlanır.

Belge sırası da işi kolaylaştırır. Önce okuldan gelen resmî yazı konur. Sonra ders ve devam kayıtları eklenir. En sona pasaport dökümü konur.

Her belgenin hangi iddiayı karşıladığı yazılır. Kısa bir açıklama listesi eklenir. Böylece dosya daha hızlı okunur.

Yurt dışında kalış süresi ayrıca denetlenir. Bu konu 7. maddenin altıncı fıkrasının (d) bendinde düzenlenir. Bende göre devam süresi her dönem için yüzde yetmişten az olamaz. Ölçüm pasaport ve giriş çıkış dökümü üzerinden yapılır. Eğitim dışındaki süreler hesaba katılmaz.

İki gerekçe birbirine karıştırılmamalıdır. Gıyabi eğitim iddiası öğretimin türüne ilişkindir. Kalış süresi ise fiilî bulunmaya ilişkindir. Ret kararında ikisi birlikte kullanılmışsa savunma da ikiye ayrılır.

Bilgi ve belge isteme yetkisi Yönetmelikte de yer alır. 6. maddenin üçüncü fıkrası bunu düzenler. Kurul, öğrenim türü ve düzeyi için okuldan veya ülke makamlarından belge ister. Gıyabi eğitim iddiasında bu yetkinin kullanılıp kullanılmadığı sorgulanır.

Kurul, gerekli gördüğünde başvuru sahibinden de ek bilgi isteyebilir. Bu talebe süresinde cevap verilmesi dosyanın seyrini olumlu etkiler. İstenen belge temin edilemiyorsa gerekçesi yazılı olarak bildirilmelidir.

Belirlilik İlkesi Tartışması Neye Dayanıyor

Eski Yönetmelik döneminde açılan davalarda belirlilik ilkesi tartışıldı. İddia, gıyabi eğitim kavramının Yönetmelikte tanımlanmamış olmasına dayanıyordu. Açık öğretim tanımlanmışken gıyabi eğitimin tanımsız bırakılması, düzenlemenin kapsamını belirsiz kılmaktaydı.

Bu tartışmanın yargıya yansıyan bir örneği sitede ayrıca yayımlanmıştır. Karar gerekçesi ve dosyanın seyri için denklik gıyabi eğitim redde itiraz ve dava yazısı incelenebilir.

O dosyada mahkeme eksik araştırmayı esas almıştı. Üniversiteden bilgi alınmadığı tespit edilmişti. Başvuru sahibinin somut iddiaları da tartışılmamıştı. Bu nedenle ret işlemi hukuka uygun bulunmamıştı.

Bugünkü metin bakımından tartışma biçim değiştirmiştir. Yönetmelikte artık dışarıdan eğitim tanımlıdır. Bu nedenle savunma, tanımın somut programa uymadığı yönünde kurulur. Yani mesele kavramın belirsizliğinden çıkıp maddi vakıanın tespitine dönüşmüştür.

Yargı kararları da somut veriye ağırlık vermektedir. Tanım tartışması bu yüzden veriye dayanır. Soyut itiraz sonuç vermez. Ders saati, yoklama ve sınav kaydı gerekir.

Ret Kararına Karşı Hangi Yol İzlenir

Ret kararına karşı altmış gün içinde doğrudan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı aleyhine iptal davası açılabilir ya da bu süre içinde YÖK'e yazılı başvuru yapılabilir. Başvuru süreyi durdurur; ret ya da otuz günlük cevapsızlık hâlinde süre kaldığı yerden işlemeye başlar. Denklik başvurusu hakkındaki nihai karar Yükseköğretim Yürütme Kurulunca alınır. Karar başvuru sahibine posta veya elektronik yolla bildirilir. Bildirim tarihi süreleri başlatır.

Dava açmadan önce Kurula yazılı başvuru yapılabilir. Bu başvuru 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 11. maddesi kapsamında dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

İptal davası altmış gün içinde açılır. Süre, kararın yazılı bildirimini izleyen günden başlar. Dava Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı aleyhine açılır. Süre hesabı için idari dava süresi hesaplama aracı kullanılabilir.

Dilekçede üç nokta öne çıkarılır. Birincisi, işlemin sebep unsuru eksik araştırmaya dayanır. İkincisi, gıyabi eğitim nitelemesi Yönetmelikteki tanımı karşılamaz. Üçüncüsü, ret kararı yeterli gerekçe taşımaz.

Yürütmenin durdurulması istemi de yazılabilir. İstem için telafisi güç zarar gösterilir. Meslek icrasının engellenmesi bu kapsamda ileri sürülür. Talep ayrı bir başlık altında gerekçelendirilir. Denklik süreçlerinin genel çerçevesi için diploma denklik başvurusu yazısı incelenebilir. Başvuru öncesi ön değerlendirme için denklik ön değerlendirme aracı kullanılabilir.

Dava sırasında yeni belge de sunulabilir. Okuldan sonradan gelen yazı dosyaya eklenir. Ek beyan dilekçesi bunun için kullanılır.

Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru da bir seçenektir. Bu yol dava hakkını ortadan kaldırmaz. Süreler yönünden ayrıca dikkat gerekir.

Karar iptal edilirse dosya yeniden görüşülür. İptal kararı tek başına denklik vermez. Kurul, karar gerekçesine göre yeni bir karar kurar.

Güncel duyurular ve başvuru kılavuzları YÖK Tanıma ve Denklik sayfasından izlenebilir.

Gıyabi Eğitim Nedeniyle Denklik Reddi Konusunda Avukat Desteği

Gıyabi eğitim gerekçesiyle verilen ret kararları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Ret kararı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.