TÜBİTAK Panelist Çıkar Çatışması İddiası ve İtiraz Yolu

Rehber bu konuda net bir uyarı içerir. Panele davet edilmiş olmak, kurumun çatışma bulunmadığına karar verdiği anlamına gelmez. Beyan yükümlülüğü panelistin kendisindedir.

Sonuç şudur. Kurum ilişkileri baştan taramaz. Bu nedenle görünürde tarafsızlığı gölgeleyen bir ilişki de bildirilmeliydi. Bildirilmemesi başlı başına bir usul eksikliğidir.

Çıkar Çatışmasına Yol Açan İlişkiler Rehberde Sayılmıştır

Rehberin birinci ekinde çatışma yaratan haller sıralanır. TÜBİTAK panelist çıkar çatışması ölçütleri bu listeden okunur:

• Tez hocası veya tez öğrencisi olmak

• Proje yürütücüsüyle süresiz, ekibin diğer üyeleriyle son üç yıl içinde ortak makale, tebliğ veya proje yapmış olmak

• Aynı kurumda görevli olmak ya da bir yıl içinde aynı kuruma geçmesi muhtemel olmak

• Proje hakkında görüş bildirmiş veya hazırlanmasına katkı vermiş olmak

• Yürütücü kuruluş tarafından son üç yıl içinde görevlendirilmiş olmak

• Daha önce yargıya taşınan bir uyuşmazlıkta hasım olmak

• Üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımlığı bulunmak

• Tarafsız davranmayı engelleyecek ölçüde önyargı taşımak

Liste kapalı değildir. Son bent, panelistin kendi takdirine açık bir alan bırakır. Rehber ayrıca iki yasak koyar. Panelist proje ekibiyle doğrudan ya da dolaylı iletişime geçemez. Proje önerilerini kişisel amaçla kullanamaz.

Bu haller iki gruba ayrılabilir. Birinci grup, ölçülebilir kurumsal ve akademik bağlardır. Ortak yayın, aynı kurumda görev ve tez ilişkisi bu gruptadır. İkinci grup, kişisel çekişme ve rekabet halleridir.

İkinci grubu ispat etmek daha zordur. Bir kişiyle geçmişte yaşanan bilimsel tartışma çoğu zaman kayıt bırakmaz. Yargıya taşınmış bir uyuşmazlık ise belgelenebilir. Aynı çağrıya rakip proje sunmuş bir ekipte görev almak da somut bir olgudur.

Değerlendirme Tarihinde Yürürlükte Olan Kurallar Esas Alınır

TÜBİTAK panelist çıkar çatışması kuralları programdan programa değişebilir. Akademik destek programları ile sanayi programlarının uygulama esasları aynı değildir. Çağrı metinleri de her dönem yenilenir.

Bu yüzden ölçüt, itirazın yazıldığı gün değil değerlendirmenin yapıldığı gündür. İtiraz Yönetmeliği bunu doğrudan söyler. Komisyon ve Kurul, faaliyetin başvuru anındaki durumunu dikkate alır.

Değerlendiriciyle kurum arasında imzalanan kabul ve taahhüt belgeleri de dosyanın parçasıdır. Bu belgelere aykırı davranış ayrıca etik bir başlıktır. TÜBİTAK 1001 projesi reddine itiraz sürecinde de aynı sıra izlenir.

İtiraz yazılırken şu üç metin birlikte okunur. Başvurunun yapıldığı çağrı metni, programın uygulama esasları ve rehber. Aralarında çelişki varsa özel düzenleme öne çıkar. Değerlendirmenin yapıldığı tarihte hangi metnin yürürlükte olduğu ayrıca not edilir.

Tarafsızlık Şüphesi Somut Olguyla Ortaya Konur

İtiraz Yönetmeliği'nin 14. maddesi karar ölçütlerini sayar. Gerekçeler proje başvuru dokümanına atıfla kurulmalıdır. Ret gerekçeleriyle uyumlu ve tutarlı olmalıdır. Somut ve ölçülebilir hususlar içermelidir.

TÜBİTAK panelist çıkar çatışması iddiası bu üç ölçüte göre yazılır. Aynı maddede bir sınır daha vardır. Kurul yalnızca itiraz başvurusunda belirtilen hususları dikkate alır. Sonradan yeni gerekçe eklenemez.

Bu nedenle ilişkinin tarihi ve kapsamı baştan gösterilir. Ortak yayının yılı, dergisi ve yazar sırası yazılır. Varsayım ile doğrulanabilir olgu birbirinden ayrılır.

Dilekçede üç soru sırayla cevaplanır. İlişki nedir ve ne zamana aittir? Bu ilişki rehberdeki hangi bende girer? İlişki değerlendirmenin hangi aşamasını etkilemiştir?

Üçüncü soru en çok atlanan sorudur. İlişkinin varlığı tek başına yeterli sayılmaz. Kurul, ret gerekçeleriyle bağ kurulmasını arar. Bu bağ kurulmazsa itiraz şekil incelemesinde takılabilir.

Panel Raporundaki İfadeler Nasıl Okunur

Rapor, her ölçüt için gerekçe içermek zorundadır. Gerekçesiz bir olumsuz kanaat usul yönünden tartışılabilir.

Şu noktalar dikkatle okunur. Rapor, başvuru metninde bulunmayan bir bilgiye dayanıyor olabilir. Ölçüt dışı kişisel değerlendirmeler içerebilir. Belirli bir rakip yaklaşımı savunuyor görünebilir. Bu bulgular tek başına sonuç doğurmaz ama iddiayı destekler.

Deliller Gizlilik Sınırları İçinde Toplanır

Başvuru sahibi çoğu zaman panelistin adını bilmez. Bilgi ve belgelerin gizliliği yönetmelikte ayrıca düzenlenmiştir. İnceleme belgeleri 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde yalnız başvuru sahibine verilebilir. Raportör ve uzman isimleri ise belirtilmez.

TÜBİTAK panelist çıkar çatışması dosyası bu yüzden kamuya açık kayıtlarla kurulur. Kullanılabilecek kaynaklar sınırlıdır ama işe yarar:

• Ortak yayın ve atıf kayıtları

• Tamamlanmış proje veritabanları ve destek listeleri

• Üniversite ve bölüm sayfalarındaki görev bilgileri

• Tez danışmanlığı kayıtları

Bilgi edinme başvurusuna erişim on beş iş günü içinde sağlanır. Özel hayatın gizliliği kapsamındaki bilgiler ise kanunun 21. maddesiyle kapsam dışıdır. Kişi adı beklemek çoğu dosyada sonuçsuz kalır. İddia bu nedenle "kim" üzerinden değil "hangi ilişki" üzerinden kurulur. Panelin hangi alt alandan kişilerle kurulduğu ise çağrı metninden çıkarılabilir.

Değerlendirme belgeleri elinizde bulunsa bile gizlilik yükümlülüğü sürer. Panel raporunu kamuya açık biçimde paylaşmak ayrı bir sorumluluk doğurabilir. Belgeler yalnız itiraz ve dava dosyasında kullanılır.

Belgelerin toplanma sırası da önemlidir. Önce ret yazısı ve panel raporu bir araya getirilir. Sonra ret gerekçesinde geçen her ölçüt ayrı ayrı işaretlenir. En son, iddiaya dayanak yapılacak kamuya açık kayıtlar eklenir.

Yazışmalar bu dosyanın parçasıdır. Sistem üzerinden gelen bildirimler tarihleriyle saklanır. Süre hesabı çoğu uyuşmazlıkta bu tarihler üzerinden yapılır.

Değerlendirme Sürerken Yapılacak Bildirim

İtiraz yolu yalnız süreç sonuçlandıktan sonra açılır. Yönetmelik, değerlendirmesi bitmemiş başvurulara ilişkin itirazları kapsam dışında bırakır. Süreç devam ederken yapılacak şey bildirimdir.

Bildirim ilgili birime yazılı olarak yapılır. Metinde ilişkinin niteliği ve tarihi belirtilir. Değerlendirici değişikliği talebi de bu yazıya eklenebilir. Talebin kabulü kurumun takdirindedir.

Yazışmanın kaydı önemlidir. Sistem üzerinden gönderilen mesajın ekran görüntüsü ve tarihi saklanır. Süreç sonunda bu kayıt, iddianın sonradan üretilmediğini gösterir.

Bildirimin dili ölçülü tutulur. Kişiyi suçlayan bir metin yerine ilişkiyi anlatan bir metin yazılır. Talep de açık biçimde belirtilir.

Ret Kararından Sonra Panel Sürecine İtiraz

İtiraz süresi, kararın yazılı veya elektronik bildiriminden itibaren on beş gündür. Başvuru yalnız TÜBİMER Online Sistemi'nden yapılır. Süre ve yöntem dışındaki başvurular incelenmez.

Yönetmeliğin kapsam maddesi değerlendiricileri açıkça sayar. Hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör ve raportör bu kapsamdadır. TÜBİTAK panelist çıkar çatışması itirazı da buraya girer. Ancak etik kural ihlalleri bu kapsamın dışında tutulmuştur.

İnceleme iki aşamalıdır. Komisyon şekil ve usul yönünden inceler ve on beş gün içinde karar verir. Kabul edilirse dosya Kurula gider. Kurul altmış gün içinde karar verir. Danışman incelemesi yapılırsa süre yetmiş beş güne uzar.

Kabul kararı sonucu doğrudan değiştirmez. Dosya yeniden değerlendirilmek üzere ilgili birime gönderilir. Birim süreci otuz gün içinde başlatır. Yeniden değerlendirme sonucuna karşı yeni bir itiraz yapılamaz. TÜBİTAK proje reddine itiraz yazısı usulün tamamını ayrıntılı anlatır.

Başvuru ücretli olabilir. Ücret alınıp alınmayacağına Başkan karar verir. Ücret belirlenmişse ödeme başvurudan önce yapılır ve belgesi sisteme yüklenir. Eksik yükleme, esasa girilmeden ret sonucu doğurabilir.

Usul Hatası ile Bilimsel Kanaat Ayrımı

Kurul, burs veya destek başvurusunu kendisi değerlendirmez. Bu sınır yönetmelikte yazılıdır. Dolayısıyla "panel puanı düşük verildi" biçimindeki bir itiraz zayıf kalır.

Güçlü itiraz usule odaklanır. Bildirim yükümlülüğüne uyulmaması, çekilmesi gereken kişinin oy kullanması ve gerekçesiz rapor bu başlıktadır. Çıkar çatışmasının sonuca etkisi de gösterilmelidir. Oylamanın gizli olması bu etkiyi ispatı zorlaştırır.

Bu zorluğu aşmanın bir yolu vardır. Panel raporundaki gerekçelerle iddia edilen ilişki arasında bağ kurulur. Örneğin rapor, ilişkili kişinin kendi yaklaşımını tek doğru yöntem gibi sunuyor olabilir. Böyle bir tespit, iddiayı soyut olmaktan çıkarır.

Etik İnceleme Yolu İtiraz Yolundan Ayrıdır

TÜBİTAK panelist çıkar çatışması iddiası etik boyut taşıyorsa yol değişir. Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu değerlendirme süreçlerinde görev alanların etik ihlallerini inceler. Bu yetki AYEK Yönetmeliği'nin 2. maddesinde tanımlanmıştır.

Yönetmeliğin 9. maddesi iki bendi bu konuya ayırır. Birincisi kabul ve taahhüt beyanlarına uymamadır. İkincisi hakem, panelist ve benzeri görevlerin ihmal edilmesi veya kötüye kullanılmasıdır. Proje fikrinin izinsiz kullanılması ise aşırma başlığına girebilir.

Yaptırım ağırdır. Görevin kötüye kullanılması halinde bir yıldan beş yıla kadar destek verilmemesine karar verilir. Kurulun incelemeye başlama yetkisi eylemden itibaren beş yıldır. Etik ihlal zamanaşımı süreleri ayrı bir yazıda ele alındı.

İki dosyanın karıştırılmaması gerekir. İtiraz Yönetmeliği, AYEK kararlarına ilişkin başvuruları kapsamı dışında bırakır.Yönetmelik, on beş günlük itiraz süresini uzatan sebep olarak yalnız belgelenmiş mücbir sebebi sayar. Etik başvurusu yapmış olmak bu süreyi kendiliğinden etkilemez. Ayrıca dayanaksız etik ihlal iddiası da yaptırıma bağlanmıştır. Etik ihlal türleri ve cezaları bu riski gösterir. Hakkında iddia yöneltilen değerlendiricinin konumu ise hakem ve panelist savunması yazısında anlatılmıştır.

Yargısal Denetimde Tarafsızlık İddiası

TÜBİTAK panelist çıkar çatışması savı yargı önünde de ileri sürülebilir. Önce dava edilecek nihai işlem belirlenir. Bu işlem çoğunlukla itirazın reddine ilişkin karardır.

İşlemin doğru seçilmesi davanın kaderini etkiler. İtiraz yoluna hiç gidilmemişse dava konusu ret kararıdır. İtiraz reddedilmişse dava bu ret üzerine kurulur. Yeniden değerlendirme yapılıp sonuç yine olumsuzsa son karar esas alınır.

Dava süresi altmış gündür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu bu süreyi 7. maddede belirler. Kanunun 11. maddesine göre üst makama başvuru, işlemeye başlayan süreyi durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. TÜBİTAK kararlarına karşı iptal davası yazısı görevli mahkemeyi ayrıca açıklar.

Kurum Kayıtlarının Getirtilmesi ve Bilirkişi

Mahkeme, davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Kanunun 20. maddesi gerekli evrakın gönderilmesini isteme yetkisi verir. Ara kararının gereğini yerine getirmek zorunludur.

Bu yetki dosyanın kilidini açar. Başvuru sahibinin göremediği bireysel raporlar ve panel tutanakları mahkemeye gelir. Bilirkişi incelemesi gerekirse bilirkişiler bölge kurulu listelerinden seçilir. Kanunun 31. maddesi bu konuda Bilirkişilik Kanunu'na ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na yollama yapar.

Sonraki Başvurularda Hakların Korunması

İtirazın kabulü yeni bir değerlendirme anlamına gelir. Yönetmelik burada özel bir düzen kurar. Danışman yeniden değerlendirme önerirse, gerekli sayının iki katı kadar panelist adı Kurula sunulur. Dosyayı kimin değerlendireceğine Kurul karar verebilir.

Bu düzen, aynı kişilerin dosyaya dönmesini sınırlar. Başvuru sahibinin yeni panel talep etme hakkı ise yoktur. İtiraz yoluyla başvuru genişletilemez veya eksik belge tamamlanamaz.

Araştırma fikrinin korunması ayrı bir başlıktır. Panelistler proje belgelerini panel sonunda imha eder veya teslim eder. Tekrar sunulan öneride önceki panel raporu bağlayıcı sayılmaz. Aynı iddianın farklı başvurularda yeniden ileri sürülmesi ise ancak yeni bir olguya dayanıyorsa anlam taşır.

Fikrin başkası tarafından kullanıldığı yönünde bir kuşku doğabilir. Bu kuşku itiraz yolunun değil etik incelemenin konusudur. Karşılaştırma yapılabilmesi için başvuru tarihli belgeler saklanır. Başvuru formunun sistemdeki kaydı bu bakımdan değerlidir.

TÜBİTAK Panelist Çıkar Çatışması Konusunda Avukat Desteği

TÜBİTAK panelist çıkar çatışması iddiası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Değerlendirme sürecine ilişkin dosyanız hakkında bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya soru formumuz üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.