Öğretim Görevlisi Bilim Sınavına İtiraz ve İptal Davası
Öğretim görevlisi giriş sınavı kural olarak yazılı yapılır ve soru ile cevaplar tutanağa geçirilir. Sonuca karşı üniversiteye başvuru, altmış günlük iptal davası ve yürütmenin durdurulması yolları açıktır.
Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz, giriş sınavı sonucunun ilanıyla gündeme gelir. Sınavın mevzuattaki adı giriş sınavıdır. Adaylar arasında ise bilim sınavı denir. Sonuca karşı üniversiteye başvurmak zorunlu değildir; aday altmış gün içinde doğrudan iptal davası da açabilir.
Öğretim Görevlisi Bilim Sınavının Hukuki Çerçevesi
Öğretim görevlisi kadrosunun dayanağı 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 31 inci maddesidir. Bu madde iki durumdan söz eder. İlki, öğretim üyesi bulunmayan derslerdir. İkincisi, bir dersin özel bilgi ve uzmanlık isteyen konularıdır. Araştırma görevlisinin dayanağı ise aynı Kanunun 50 nci maddesinin (d) bendidir. Orada lisansüstü öğrenim gören öğrencinin bir yıllığına kadroya atanması düzenlenir.
İki kadronun amacı aynı değildir. Öğretim görevlisi ders vermek ve uygulama yürütmek üzere alınır. Araştırma görevlisi ise lisansüstü eğitimini sürdürür. Bu fark sınavın içeriğine yansır. Kadronun genel şartları ve atama akışı için öğretim görevlisi kadrosuna atama yazısı ayrıntı verir. Aynı süreci karşı açıdan ele alan araştırma görevlisi bilim sınavına itiraz yazısı ise bu anlatımı tamamlar.
Yönetmelik her atamayı kapsamaz. Görev süresi uzatımı niteliğindeki atamalar kapsam dışındadır. Devlet hizmeti yükümlülüğü kurası sonucuna göre yapılan öğretim görevlisi atamaları da kapsam dışında kalır. Aynı durum 1416 sayılı Kanun uyarınca ilk defa yapılacak öğretim görevlisi atamaları için geçerlidir. Yabancı uyruklu öğretim elemanlarının sözleşmeli çalıştırılması da bu Yönetmeliğe tabi değildir. Bir kadroya sınavsız atama yapıldığında önce bu kapsam kuralı incelenir.
Sık Sorulan Sorular
Öğretim görevlisi bilim sınavı yazılı mı yoksa sözlü mü yapılır?
Kural yazılı sınavdır. Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre öğretim görevlisi kadrolarının çoğunda sınav, ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçecek biçimde yalnızca yazılı yapılır. Bilim alanı yabancı dille ilgili birimler, zorunlu yabancı dil dersi kadroları ve yabancı dille eğitim yapan programlar bunun istisnasıdır.
Bilim sınavı sonucuna itiraz etmeden doğrudan dava açılabilir mi?
Evet. Yönetmelik zorunlu bir idari itiraz yolu öngörmediği için aday, altmış günlük süre içinde doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açabilir. İdari Yargılama Usulü Kanununun 11 inci maddesi kapsamındaki başvuru isteğe bağlıdır ve dava açma süresini durdurur.
Öğretim Görevlisi Bilim Sınavına İtiraz ve İptal Davası
Bilim Sınavı Hangi Kadrolarda Sözlü Yapılır
Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre kural yazılı sınavdır. Öğretim görevlisi kadrolarının çoğunda tek sınav budur. Yazılı sınav, ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçer. Sözlü sınav ise üç halde gündeme gelir.
İlki, bilim alanı yabancı dille ilgili birimlerdeki kadrolardır. İkincisi, 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (ı) bendindeki zorunlu yabancı dil dersi kadrolarıdır. Bu iki halde sınav yalnızca sözlü yapılır. Üçüncüsü, yabancı dille eğitim yapılan programlardır. Orada da sözlü sınav esastır. Senato kararı varsa 60 ve üzeri puan alanlara ayrıca yazılı sınav uygulanır. Giriş sınavı puanı o zaman iki notun aritmetik ortalamasıdır.
Sözlü sınavdan 60 puanın altında not alan aday başarısız sayılır. Bu aday nihai değerlendirmeye geçemez. Sözlü sınavın denetimi ayrı bir tartışma alanıdır. Konuyu işleyen sözlü sınavların yargısal denetimi yazısı bu noktada yol gösterir.
Sınava Çağrılacak Adayların Belirlenmesi
Sınav jürisi önce ön değerlendirme yapar. Kadro sayısının on katına kadar aday sınava çağrılır. Kullanılan ağırlıklar kadronun türüne göre değişir:
Genel kuralda ALES puanının yüzde 60'ı, yabancı dil puanının yüzde 40'ı esas alınır.
Yabancı dille ilgili öğretim görevlisi kadrolarında oran terse döner: ALES yüzde 40, yabancı dil yüzde 60.
Meslek yüksekokulu başvurularında ALES yüzde 70, lisans mezuniyet notu yüzde 30 sayılır.
Son sırada eşit puanlı birden fazla aday varsa hepsi çağrılır. Başvuru sayısı kadronun on katından az ise bütün adaylar sınava alınır. Ön değerlendirmede kullanılan puanlar ilan edilir. Lisans mezuniyet notları da aynı adreste yayımlanır. Bu aşamadaki hatalar için akademik kadro ön değerlendirme sonucuna itiraz yolu ayrıca izlenir.
Merkezi Sınav Muafiyeti Ön Değerlendirme Puanını Nasıl Etkiler
Yönetmeliğin 14 üncü maddesi bazı adayları ALES şartından muaf tutar. Doktora eğitimini tamamlayanlar bu kapsamdadır. Sanatta yeterlik de aynı sonucu doğurur. Tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık için de kural aynıdır. Öğretim elemanı kadrolarında çalışmış ya da çalışmakta olanlarda merkezi sınav aranmaz.
Muafiyetin hesap yönü çoğu adayın gözünden kaçar. Yönetmeliğin 6 ncı maddesi net bir kural koyar. Muafiyet talep edenlerin ALES puanı 70 kabul edilir. Bu kural hem ön değerlendirmede hem nihai değerlendirmede işler. Geçerli ALES notu 70'in üzerinde olan doktoralı aday, muafiyet isterse sıralamada geriye düşebilir. Meslek yüksekokullarının yabancı dille ilgisi olmayan kadrolarında ise yabancı dil şartı aranmaz.
ALES sonucunun geçerlilik süresi de gözden kaçar. Sınav sonuçları, açıklandığı tarihten itibaren beş yıl geçerlidir. Süresi dolmuş bir ALES puanıyla yapılan başvuru geçerli sayılmaz. Senatolar ise barajı yukarı çekebilir. Üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri, Yönetmelikteki ALES ve yabancı dil alt sınırlarının üzerinde bir asgari puan belirleyebilir. Meslek yüksekokullarının uzmanlık alanlarındaki öğretim görevlisi kadroları bu yetkinin dışındadır. İlandaki yüksek baraj senato kararına dayanmıyorsa tartışma konusu olur.
Sınav İçeriğinin İlan Edilen Alanla İlişkisi
Yazılı sınavın konusu Yönetmelikte sınırlanmıştır. Sınav, ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçer. İlanda gösterilen program, ders veya uygulama alanı sınavın çerçevesini çizer.
İlanın kendisi de denetime tabidir. Yönetmeliğin 6 ncı maddesi belirli bir adayı tanımlayan özel şartı yasaklar. İlan şartları bilimsel, nesnel ve denetlenebilir olmak zorundadır. İlan ile sorular arasındaki kopukluk iki yönlü sakatlık doğurabilir. Tartışmanın ilan aşamasındaki görünümü için kişiye özel akademik kadro ilanının iptali incelenebilir. Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz dilekçesinde soruların ilanla bağı somut biçimde tartışılır.
Öğretim görevlisi adayında kural olarak tezli yüksek lisans derecesi aranır. Lisans ve yüksek lisans derecesini birlikte veren programdan mezun olmak da yeterlidir. Meslek yüksekokullarının bazı programlarında ölçüt değişir.
Yükseköğretim Kurulu bu programlar için uzmanlık alanları belirler. Alanla doğrudan ilgili lisans bölümü yoksa iki yıllık tecrübe devreye girer. Aday lisans mezunu olmalı ve tecrübesini belgelemelidir. Uygulamalı dersleri verecek öğretim görevlilerinde süre dört yıla çıkar. Bu kadroların sayısını Yükseköğretim Kurulu program başına belirler. İlanda ayrıca tecrübe şartının hangi öğrenim düzeyinden sonrasına ait olduğu gösterilir. Uygulamalı bir kadroda sınavın yalnızca kuramsal bilgiyi ölçmesi ise tartışma doğurur.
Yazılı Sınavın Tutanak Altına Alınması
Yönetmeliğin 11 inci maddesinin ikinci fıkrası şu hükmü taşır: "Sınav jürisi, yazılı ve sözlü sınavın nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar. Raportör olarak belirlenen üye, yazılı ve sözlü sınavların soru ve cevaplarını tutanak altına alır."
Raportörü jüri kendi üyeleri arasından seçer. Tutanak yalnızca bir biçim şartı değildir. Sınavın denetlenmesi, sorunun ve cevabın sonradan görülebilmesine bağlıdır. Anayasanın 125 inci maddesi idarenin işlemlerine karşı yargı yolunu açık tutar.
Tutanağın içeriği hükümde gösterilmiştir. Kayıt, sorulan soruları ve verilen cevapları içerir. Aynı yükümlülük sözlü sınavlar için de geçerlidir. Sözlü sınav sonuçları ayrıca kadro ilanındaki internet adresinde açıklanır.
Tutanak itiraz aşamasında somut bir dayanak sağlar. Adayın cevabı ile verilen puan arasındaki ilişki bu belgeden okunur. Soruların ilan edilen alanla bağı da aynı kayıttan çıkar. Jürinin hangi ölçütle değerlendirme yaptığı böylece görünür hâle gelir.
Tutanak tutulmamışsa mahkeme puanın nasıl oluştuğunu inceleyemez. Böyle bir durumda idarenin savunması belgesiz kalır. Nesnellik ve ölçülebilirlik ölçütünün karşılandığını göstermek davalı üniversiteye düşer.
Cevap Kağıdı ve Puanlama Anahtarına Erişim
Sınav belgelerine ulaşmanın ilk yolu bilgi edinme başvurusudur. Dayanak 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunudur. Kanunun 11 inci maddesi erişim süresini on beş iş günü olarak belirler. Belge kurum içindeki başka bir birimden geliyorsa süre otuz iş gününe çıkar. Başka bir kurumun görüşü gerekiyorsa sonuç aynıdır. Uzatma gerekçesi, on beş iş günlük süre dolmadan yazılı olarak bildirilir.
Talep reddedilirse ikinci bir yol açılır. Başvuru sahibi on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir. Kurul kararını otuz iş günü içinde verir. Bu itiraz idari yargıya başvurma süresini durdurur. Dava açılmışsa cevap kâğıdı ve puan cetveli ara kararla da istenebilir. Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz aşamasında bu belgeler iddiayı somutlaştırır.
Jüri Üyelerinin Uzmanlık Alanı ve Tarafsızlığı
Giriş sınavı jürisi üç asıl ve bir yedek üyeden oluşur. Üyeler en az sekiz öğretim üyesi arasından seçilir. Öneriyi fakültelerde dekan yapar. Konservatuar, enstitü, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında öneri müdürden gelir. Seçimi ilgili yönetim kurulu yapar. Asıl üyelerden biri ilgili anabilim dalı başkanı olmalıdır. Anabilim dalı başkanı yoksa bölüm başkanı bu yeri doldurur. Yabancı diller yüksekokullarında ise yüksekokul müdürü görev alır.
Yönetmelik üyelerin görev alanı için de ölçüt koyar. Üyeler, atanacak kadro unvanının gerektirdiği görev alanıyla ilgili olmalıdır. Öğretim görevlisi kadrosunda görev alanı, ilanda gösterilen ders ve uygulama alanıdır. Öneri havuzunun sekiz kişiden az tutulması bu yüzden tartışılır. Yönetim kurulu kararının bulunmaması da aynı sonucu doğurur. Söz konusu eksiklikler işlemin yetki ve şekil unsurlarına yöneliktir. Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz dilekçesinde jüri kararının örneği bu nedenle istenir.
Bilim Sınavı Puanının Hesaplanması
Nihai değerlendirme puanı üç ayrı formülden biriyle bulunur. Öğretim görevlisi kadrolarının çoğunda ALES ve lisans mezuniyet notu yüzde 30 ağırlık taşır. Yabancı dil puanı yüzde 10, giriş sınavı notu yüzde 30 sayılır. Meslek yüksekokullarında formül değişir. Orada ALES yüzde 35, lisans mezuniyet notu yüzde 30 ve giriş sınavı notu yüzde 35 sayılır. Bilim sınavının ağırlığı dolayısıyla meslek yüksekokulu kadrolarında en yüksektir.
Formülün etkisi sayıyla daha iyi görülür. Örnek bir adayın ALES puanı 80, lisans mezuniyet notu 75, yabancı dil puanı 60 ve bilim sınavı notu 70 olsun. Genel formülde bu adayın puanı 73,5 olur. Aynı notlarla meslek yüksekokulu kadrosuna başvurulsaydı sonuç 75 çıkardı. Bilim sınavındaki on puanlık kayıp genel formülde puanı üç, meslek yüksekokulu formülünde üç buçuk puan düşürür.
Değerlendirme puanı 65'in altında kalan aday başarısız sayılır. İlan edilen kadro sayısı kadar yedek aday da açıklanır. Lisans notunun yüzlük sisteme çevrilmesi ayrı bir sorundur. Dörtlük ve beşlik sistemler için Yükseköğretim Kurulu kararı esas alınır. Diğer not sistemlerinde senato karar verir. Puan türü ve dönüşüm hataları için akademik kadro alımında ALES puan türü yazısı incelenebilir.
Yabancı Dille İlgili Kadrolarda Ağırlıklar Değişir
Bazı kadrolarda merkezi yabancı dil sınavından en az 85 puan aranır. Yabancı dille eğitim yapılan programlar bu kapsamdadır. Bilim alanı yabancı dille ilgili kadrolar da aynı eşiğe tabidir. Sınır, 18 Mayıs 2021 tarihli ve 31485 sayılı Resmî Gazete değişikliğiyle yükseltildi. Söz konusu kadrolarda nihai değerlendirme de farklı yürür. ALES yüzde 30, lisans mezuniyet notu yüzde 10, yabancı dil yüzde 30 ve giriş sınavı notu yüzde 30 sayılır. Adayın hangi formüle tabi olduğunu ilan metni gösterir.
Üniversiteye İtirazın Kapsamı
Yönetmelik, sınav sonucuna karşı ayrı bir idari itiraz yolu düzenlemez. Başvuru bu nedenle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 11 inci maddesine dayanır. İlgili, dava açma süresi içinde üst makama başvurabilir. Üst makam yoksa işlemi yapan makama gidilir. Talep dört biçimde kurulabilir: işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yeni bir işlem yapılması.
Başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Ret hâlinde süre yeniden işlemeye başlar. Başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır. Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz bu yüzden dikkatli bir takvim gerektirir. Başvurunun süre koruyucu etkisi tek bir koşula bağlıdır. Dilekçe, altmış günlük dava açma süresi içinde verilmelidir. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru dava hakkını geri getirmez. İtiraz dilekçesinin kayda giriş tarihi saklanmalıdır.
Öğretim Görevlisi Bilim Sınavına İtiraz Dilekçesinde Neler İstenir
Başvuruda talep edilecek belgeler sürecin seyrini belirler:
Yazılı sınavda sorulan sorular ve varsa cevap anahtarı
Raportörün düzenlediği sınav tutanağı
Adayın cevap kâğıdının onaylı örneği
Jürinin değerlendirme kararı ve puan cetveli
Jüriyi seçen yönetim kurulu kararı
Ön değerlendirme ve nihai değerlendirme sıralama listeleri
İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Dava açma süresi altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Sınav sonuçları çoğu zaman kadro ilanındaki internet adresinde açıklanır. Bildirim tarihi bu sebeple tartışmalı olabilir. Güvenli yaklaşım, süreyi sonucun ilan edildiği günden saymaktır.
Yetkili mahkeme 2577 sayılı Kanunun 32 nci maddesine göre belirlenir. Dava, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Sınavı yapan üniversite hangi ildeyse dosya oraya gider.
Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Atama süreci bu sırada ilerleyebilir. Yürütmenin durdurulması için iki şart birlikte aranır. İlki, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğmasıdır. İkincisi, işlemin açıkça hukuka aykırı olmasıdır. Mahkeme kararını gerekçeli verir. Karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra çıkar. Kurumun işleyişi için yürütmenin durdurulması nedir yazısına bakılabilir.
Mahkeme Kararı Sonrasında Yeniden Değerlendirme
İptal kararı sınav sonucunu geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırır. Buna karşın karar tek başına atama sonucu doğurmaz. İdare, kararın gerekçesine göre yeni bir işlem kurar. Bu işlem puanın yeniden hesaplanması olabilir. Jürinin yeniden oluşturulması ya da sınavın yenilenmesi de gündeme gelir.
Karara uyma yükümlülüğü süreye bağlıdır. İdare gecikmeksizin işlem kurmak zorundadır. Süre, kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Uyuşmazlık teknik bir değerlendirme içeriyorsa mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Bilirkişiler bilirkişilik bölge kurullarının listelerinden seçilir. Rapora karşı ileri sürülecek itirazlar için idari yargıda bilirkişi raporuna itiraz yazısı yararlıdır. Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz sonucunda alınan iptal kararı, zarar doğmuşsa tam yargı davasının yolunu da açar.
Öğretim Görevlisi Bilim Sınavı Konusunda Avukat Desteği
Öğretim görevlisi bilim sınavına itiraz bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Bilim sınavı sonucu hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Sınav tutanağı tutulmamışsa bu durum ne anlama gelir?
Yönetmelik, raportör olarak belirlenen jüri üyesinin sınav soru ve cevaplarını tutanak altına almasını zorunlu tutar. Tutanağın bulunmaması sınavın nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir olduğunun gösterilmesini zorlaştırır. Bu eksiklik dava dilekçesinde ayrı bir hukuka aykırılık iddiası olarak ileri sürülebilir.
Cevap kâğıdımı üniversiteden nasıl isteyebilirim?
4982 sayılı Kanun kapsamında yazılı bilgi edinme başvurusu yapılır. Kurum belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar; belge başka bir birimden veya kurumdan geliyorsa süre otuz iş gününe çıkar. Talep reddedilirse on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilebilir.
Bilim sınavı notunun nihai puana etkisi ne kadardır?
Öğretim görevlisi kadrolarının çoğunda giriş sınavı notu nihai değerlendirme puanının yüzde 30'unu oluşturur. Meslek yüksekokulu kadrolarında bu oran yüzde 35'e çıkar. Nihai değerlendirme puanı 65'in altında kalan aday başarısız sayılır.
Jüri üyelerinin alanı sınavın konusuyla ilgisizse ne yapılabilir?
Yönetmelik, seçilecek jüri üyelerinin atama yapılacak kadro unvanının gerektirdiği görev alanı ile ilgili olmasını arar. Bu ölçüte uyulmaması işlemin yetki ve şekil unsurlarına yönelik bir sakatlık iddiası doğurabilir. İddianın değerlendirilebilmesi için jüriyi seçen yönetim kurulu kararının dosyaya sunulması gerekir.
İptal kararı sınav sonucunu geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırır, ancak tek başına atama sonucu doğurmaz. İdare kararın gerekçesine göre puanı yeniden hesaplayabilir, jüriyi yeniden oluşturabilir veya sınavı yenileyebilir. Karara göre işlem kurma süresi, kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.
Akademik Kadro
Üniversite Akademik Atama Kriterlerinin Değiştirilmesi ve Geriye Yürümezlik
Üniversite akademik atama kriterlerinin değiştirilmesi düzenleyici bir işlemdir ve kural olarak geçmişe yürümez. Yazıda YÖK onayı, yürürlük tarihi, kazanılmış hak tartışması ve iptal davası yolu ele alınmaktadır.
