Bir öğretim üyesine kınama cezasını kim verir? Soru basit görünse de akademik disiplin cezası eylemi davalarının önemli bir kısmı bu noktaya dayanır. Rektör, üniversitenin en üst disiplin amiridir. Buna karşılık uyarma ve kınama cezasını kural olarak birinci sıradaki disiplin amiri verir. Aşağıdaki İzmir Bölge İdare Mahkemesi kararı bu ayrımı somut bir olayda gösteriyor.
Olayda kınama cezasını rektör verdi. İdare mahkemesi işlemi yetki yönünden iptal etti. Bölge idare mahkemesi de bu kararı yerinde buldu. Karar, akademik disiplin hukukunda yetki denetiminin ne kadar belirleyici olduğunu ortaya koyuyor. Aşağıda hem kararın gerekçesini hem de güncel kanun hükümlerini bulacaksınız.
Kısa cevap: Bir disiplin fiilini ast ile üst birlikte işlemişse, soruşturma usulü ve ceza verme yetkisi üst konumdaki kişiye göre belirlenir. Bu kural 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindedir. Bu hâl dışında uyarma ve kınama cezasını sıralı disiplin amiri verir. İzmir Bölge İdare Mahkemesi, rektörün verdiği kınamayı yetki yönünden iptal eden karara karşı istinafı reddetti.
Akademik Disiplin Cezasını Vermeye Kim Yetkilidir
Disiplin cezasını ceza türüne göre sıralı disiplin amiri, birimdeki disiplin kurulu veya Yüksek Disiplin Kurulu verir; rektörlere uyarma ve kınamayı Yükseköğretim Kurulu Başkanı verir. Yetki kuralları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53/Ç maddesindedir. Madde, cezaya göre dört ayrı merci belirler. Uyarma ve kınama cezalarını sıralı disiplin amirleri verir. Rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri hakkında bu cezaları Yükseköğretim Kurulu Başkanı verir. Akademik disiplin cezası eylemi bakımından ilk ayrım bu bentte başlar.
“Uyarma ve kınama cezaları sıralı disiplin amirleri tarafından, rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri hakkında Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından verilir.”
Diğer cezalarda merci değişir. Aylıktan veya ücretten kesme ile kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını birimdeki disiplin kurulu verir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezaları için Yüksek Disiplin Kurulu yetkilidir. Rektörler, bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri ve dekanlar hakkında ağır cezaları da aynı kurul verir. Kanun ayrıca disiplin cezası verme yetkisinin devredilemeyeceğini söyler.
Sık Sorulan Sorular
Öğretim üyesine kınama cezasını rektör verebilir mi?
Kural olarak veremez. Uyarma ve kınama cezasını sıralı disiplin amirleri, yani ilk sıradaki disiplin amiri verir. İzmir Bölge İdare Mahkemesi, rektörün verdiği kınama cezasını yetki yönünden hukuka aykırı bulan kararı yerinde görmüştür. Ast ile üstün birlikte işlediği fiil gibi istisnalar saklıdır.
Soruşturma açma yetkisi ceza verme yetkisini de kapsar mı?
Hayır. Üst disiplin amiri soruşturma açabilir, ancak bu yetki tek başına ceza verme yetkisini içermez. Kanun, cezayı vermeye yetkili makamları ayrı bir maddede düzenler. Yetkisiz makamın verdiği ceza, fiil sabit olsa bile ayakta kalmaz.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Ceza türüne göre disiplin cezası vermeye yetkili merciler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Ceza türü
Yetkili merci
Uyarma, kınama (sıralı disiplin amiri kapsamındaki personel)
Sıralı disiplin amiri
Uyarma, kınama (rektör, bağımsız vakıf MYO müdürü)
Yükseköğretim Kurulu Başkanı
Aylıktan/ücretten kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme
Kişinin görevli olduğu birimdeki disiplin kurulu
Aynı cezalar (rektör, bağımsız vakıf MYO müdürü, dekan)
Yüksek Disiplin Kurulu
Öğretim mesleğinden çıkarma, kamu görevinden çıkarma
Yüksek Disiplin Kurulu
Soruşturma açma yetkisi ile ceza verme yetkisi aynı şey değil. Üst disiplin amiri de soruşturma açar. Ancak bu yetki, tek başına ceza verme yetkisini içermez. Akademik disiplin cezası eylemi dosyalarında bu ayrımı gözden kaçırmak sık görülen bir hatadır. Aşağıdaki karar da tam olarak bu ayrım üzerine kuruludur.
Akademik Disiplin Cezası Eylemi Davasının Konusu
İSTİNAF BAŞVURUSUNDA BULUNAN (DAVALI): Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörlüğü.
VEKİLİ: Av. K1.
KARŞI TARAF (DAVACI): K2.
VEKİLİ: Av. K3.
Kararı veren daire, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesidir.
İSTEMİN ÖZETİ: Davacı, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Tıp Fakültesi Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümünde X1 dalında öğretim üyesidir. Davacı, İzmir ili Tepecik Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde görev yapmaktadır. Rektör, davacıya 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/B-(m) maddesi uyarınca kınama cezası verdi. İşlem, 16/07/2019 tarih ve E.4519 sayılı Rektörlük işlemidir. Davacı bu işlemin iptali istemiyle dava açtı.
İdare Mahkemesinin İptal Gerekçesi
İzmir 6. İdare Mahkemesi 2547 sayılı Kanunun ilgili maddelerini değerlendirdi. Mahkemeye göre kanun, disiplin amirlerini soruşturma yönünden yetkili kılmıştır. Rektörler de bu yetkiye sahiptir. Ancak kanunda, soruşturmaya yetkili amirlerin ceza vermeye de yetkili olduğunu söyleyen bir hüküm yoktur. Tek istisna, akademik disiplin cezası eylemi ast ile üst tarafından birlikte işlenmişse doğar. Bu halde soruşturma usulü ve ceza verme yetkisi üste göre belirlenir.
Mahkeme, kanunun sistematiğine de dikkat çekti. Kanun, disiplin cezasını vermeye kimlerin yetkili olduğunu ayrı bir maddede düzenler. Böylece soruşturma yapma yetkisi ile ceza verme yetkisi birbirinden bağımsız durur. Mahkemeye göre üst disiplin amirine tanınan soruşturma yetkisi, ceza verme yetkisini içermez. Bu sonuç, yukarıdaki istisnai hal dışında geçerlidir.
Mahkeme, sıralı disiplin amiri kavramını da yorumladı. Karara göre bu ifadeden birinci sırada yer alan disiplin amiri anlaşılır. Kanunda aksine açık bir düzenleme yoktur. Bu nedenle üst disiplin amiri, istisnai hal dışında uyarma ve kınama cezası veremez. Düzenlemenin amacı da açıktır. Uyarma ve kınama değerlendirmesini, ilgiliyi en yakından tanıyan disiplin amiri yapar.
Somut olayda kınama cezasını dekan vermeliydi. Cezayı rektör verdiği için işlemde yetki yönünden hukuka aykırılık doğdu. Mahkeme bu gerekçeyle işlemin iptaline karar verdi. Karar, İzmir 6. İdare Mahkemesinin 28/02/2020 gün ve E:2019/1098, K:2020/215 sayılı kararıdır. Mahkeme ayrıca benzer bir uyuşmazlığa atıf yaptı. Atıf, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 17/12/2019 tarih ve E:2019/1268, K:2019/2075 sayılı kararınadır.
Davalı İdarenin İstinaf Gerekçeleri
Davalı idare bu karara karşı istinaf yoluna başvurdu. İdareye göre davanın görüm ve çözümünde İstanbul idare mahkemeleri yetkilidir. İdare ayrıca mahkeme kararını usul ve yasaya aykırı buldu. Savunmanın ikinci ayağı olayın esasıyla ilgilidir. İdareye göre haber metninde davacının sözlerine birinci ağızdan yer verilmiştir. Haberin yapılış şekli, doğrudan davacı ile görüşüldüğünü göstermektedir.
İdare, davacının haberden sonraki tutumunu da öne çıkardı. Davacı, haberin kaldırılması için herhangi bir başvuru yapmamıştır. İdareye göre haber, hastaneyi kötüleyen ve kamuoyu nezdinde itibarını zedeleyen ifadeler içermektedir. Üniversiteye bağlı bir hastanede gerçekleştiği iddia edilen olay hakkında basına bilgi verilmiştir. İdare, bu durumun üniversitenin genelini etkilediğini ileri sürdü. Disiplin işlemlerini bu sebeple rektörlük yürütmüştür. İdareye göre disiplin cezası usul ve yasaya uygundur.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Davacı taraf savunma vermemiştir.
İlgili hesaplama aracı.Akademisyen Disiplin Süreleri Aracı ile Kanunun 53. maddesindeki süreleri kontrol edebilirsiniz. Araç, soruşturma açma ve ceza verme zamanaşımını kendi tarihlerinizle hesaplar.
Bölge İdare Mahkemesinin Kararı
Karar veren daire, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesidir. Daire, işin gereğini görüştü.
İstinaf incelemesinin ölçütü kanunda bellidir. İdare ve vergi mahkemesi kararlarının istinaf yoluyla kaldırılması belirli nedenlere bağlıdır. Bu nedenler, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 2. fıkrasında yer alır. Fıkra, aynı Kanunun 49. maddesinin 2. fıkrasına gönderme yapar.
Daire, ilk derece kararının gerekçesini usul ve yasaya uygun buldu. Kararı kaldırmayı gerektiren bir neden de yoktur. Söz konusu karar, İzmir 6. İdare Mahkemesinin 28/02/2020 gün ve E:2019/1098, K:2020/215 sayılı kararıdır.
Daire, istinaf başvurusunun reddine karar verdi. İstinaf aşamasına ait 27,50 TL yargılama gideri davalı idare üzerinde bırakıldı. Yatırılan posta ücretinin kullanılmayan kısmı mahkemesince yatırana iade edilir. Karar, 24/11/2020 gününde oybirliğiyle ve kesin olarak verildi.
Ast ile Üstün Birlikte İşlediği Eylem Kuralı
Fiili ast ile üst birlikte işlemişse soruşturma usulü ve disiplin cezası verme yetkisi üst konumdaki kişiye göre belirlenir. İkisi hakkında da üst için yetkili makam karar verir. Karardaki istisna bugün de yürürlüktedir. Kural, Kanunun 53/A maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde yer alır. Bende göre fiili ast ile üst birlikte işlemişse soruşturma usulü üste göre belirlenir. Disiplin cezası verme yetkisi de aynı ölçüte bağlanır. Böylece iki ayrı merci yerine tek merci karar verir.
“Fiilin ast ile üst tarafından birlikte işlenmesi hâlinde soruşturma usulü ve disiplin cezası verme yetkisi üste göre belirlenir.”
Aynı fıkranın (f) bendi başka bir hali düzenler. Kişinin fiil tarihindeki unvanı ile soruşturma tarihindeki unvanı farklıysa üst görev esas alınır. Ayrıca üst disiplin amirinin açtığı soruşturmada alt amir ayrıca soruşturma yapamaz. Daha önce açılmış soruşturmalar üst amirin soruşturmasıyla birleşir. Akademik disiplin cezası eylemi yönünden bu kurallar yetki itirazının çerçevesini çizer.
Yetki itirazını dilekçenin ilk sırasına yazın. İtirazda cezanın türünü, cezayı veren makamı ve sıralı amir zincirini gösterin. Kadro biriminizin dekan veya müdür bilgisini de ekleyin. Akademisyenlerin alabilecekleri disiplin cezaları yazımız bu zinciri ceza türlerine göre listeler.
Kınama Cezası ve Sonuçları
Kınama, uyarmadan sonra gelen ikinci ağırlıktaki cezadır. Ceza, memura görevinde kusurlu davrandığını yazılı olarak bildirir. Kınamayı gerektiren fiilleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/B maddesi sayar. Akademik disiplin uygulaması bu maddeye sık atıf yapar. Ceza, doğrudan mali kayıp getirmese de sonraki tekerrür değerlendirmesini etkiler.
Kınama cezası özlük dosyasında kalır. Uyarma ve kınama cezasında silme talebini beş yıl sonra iletebilirsiniz. Talebi atamaya yetkili amire yazılı olarak yöneltin. Silinme, sonraki dosyalarda bir derece ağır ceza riskini ortadan kaldırır. Benzer bir uyuşmazlığı kınama disiplin cezası yargı kararı incelememizde bulabilirsiniz.
İtiraz ve Dava Yolu
Akademik disiplin cezası eylemi nedeniyle verilen cezaya önce itiraz edebilirsiniz. İtiraz usulü Kanunun 53/F maddesindedir. İtiraz süresi, cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür. Uyarma ve kınama cezasına itirazı, ilgilinin biriminin disiplin kurulu inceler. Rektörün verdiği uyarma ve kınama cezasında merci üniversite disiplin kuruludur. İtiraz mercii altmış gün içinde karar verir.
Cezayı veren disiplin amiri itiraz kuruluna katılamaz. İtirazın kabulü halinde ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar. Buna karşılık idare, kabul gerekçesine uygun yeni bir işlem yapabilir. Yeni işlem için süre en çok üç aydır. Bu ihtimali baştan hesaba katın.
İptal davasının süresi altmış gündür. Süre, cezanın tebliğinden veya itirazın reddinden itibaren işler. Davaya idari yargıda ilgili idare mahkemesi bakar. Dilekçede yürütmenin durdurulması istemine de yer verin. İlk derece kararına karşı istinaf yolu açıktır. İdari yargıda istinaf yazımız bu aşamayı adım adım anlatır.
Soruşturma ve Ceza Verme Zamanaşımı
Soruşturmaya başlama süresi, fiilin öğrenilmesinden itibaren bir aydır; iki çıkarma cezasında bu süre altı aya çıkar. Ceza verme zamanaşımı fiil tarihinden itibaren iki yıl, üniversite öğretim mesleğinden çıkarmayı gerektiren fiilde altı yıldır. Süreleri Kanunun 53/C maddesi topluca gösterir. Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren soruşturmaya başlama süresi işler. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bu süre bir aydır. Öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarında süre altı aydır. Süresinde soruşturmaya başlanmazsa disiplin soruşturması açılamaz.
Ceza verme zamanaşımı fiil tarihinden itibaren iki yıldır. Öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiilde bu süre altı yıla çıkar. Bilimsel bir eserin akademik atamada kullanılması süreleri yeniden başlatır. Aynı sonuç, eserin kısmen veya tamamen yeniden yayımlanmasında da doğar. Süre itirazlarını akademik disiplin cezalarında zamanaşımı incelememizle birlikte değerlendirin.
İfade ve Savunma Hakkı 2026 Değişikliğiyle Ayrıldı
Kanunun 53/A maddesi 30/7/2026 tarihli ve 7592 sayılı Kanunla değişti. Değişiklik, 9/8/2026 tarihli Resmî Gazetede yayımlandı. Madde başlığı artık ifade alma ile savunma hakkını birlikte anar. Yeni metin iki aşamayı açıkça ayırır. Akademik disiplin cezası eylemi sürecinin ilk aşaması ifadeye davettir.
Soruşturmacının gönderdiği ifadeye davet yazısında iddialar açıkça belirtilir. İlgili, en az yedi günlük süre içinde sözlü veya yazılı ifade verir. Savunmaya davet ise ceza vermeye yetkili makamdan gelir. Yazıda teklife esas eylem ve karşılığı olan disiplin cezası bildirilir. Savunma için yine en az yedi günlük süre gerekir. Yazıda ayrıca evrak inceleme hakkı yer alır.
Süresinde savunma vermeyen kişi bu haktan vazgeçmiş sayılır. O halde idare mevcut delillere göre karar verir. Savunma alınmadan verilen ceza ise sakat olur. Bu nedenle davet yazılarının tebliğ tarihlerini dosyanızda saklayın. Akademik personel disiplin soruşturması yazımız süreci baştan sona anlatır.
Karardan Çıkan Pratik Sonuçlar
Karar üç noktada yol gösterir. Birincisi, akademik disiplin işlemlerinde yetki denetimi esastan önce gelir. Yetkisiz makamın verdiği ceza, akademik disiplin cezası eylemi sabit olsa bile ayakta kalmaz. İkincisi, üst amirin soruşturma açması ceza verme yetkisi doğurmaz. Üçüncüsü, olayın kurumun genelini ilgilendirmesi tek başına yetki kaymasına yol açmaz.
Dilekçe kurgusunda sıralamayı da buna göre yapın. Önce yetki, sonra usul, en son esas gelir. Yetki itirazı kabul edilirse mahkeme esasa hiç girmez. Bu durumda idare, yetkili makam eliyle yeni bir işlem tesis edebilir. Zamanaşımı süreleri bu ihtimalde ayrıca kontrol edilmelidir.
Basına açıklama iddialarında ise ifade özgürlüğü tartışması öne çıkar. Akademik disiplin dosyalarında bu tartışma somut ifadeler üzerinden ilerler. Haber metninin tamamını ve bağlamını dosyaya ekleyin. Danıştay kararlarına Danıştay sitesindeki karar arama ekranından ulaşabilirsiniz.
Disiplin Kurullarının Oluşumu ve Katılım Yasakları
Yüksek Disiplin Kurulu Yükseköğretim Genel Kurulu, üniversite disiplin kurulu ise üniversite yönetim kuruludur. Soruşturmada görev alanlar disiplin kurulu oylamasına, cezayı verenler ile kurulda görev alanlar ise itiraz oylamasına katılamaz. Kurulların teşekkülünü Kanunun 53/E maddesi düzenler. Yüksek Disiplin Kurulu, Yükseköğretim Genel Kuruludur. Üniversite disiplin kurulu ise üniversite yönetim kuruludur. Üniversiteye bağlı birimlerin yönetim kurulları da disiplin kurulu olarak görev yapar. Akademik disiplin cezası eylemi incelemesinde kurulun doğru kurulup kurulmadığını ilk olarak kontrol edin.
Madde iki önemli katılım yasağı içerir. Soruşturmada görev alanlar kurul oylamasına katılamaz. Kurulda görev alanlar ile cezayı verenler de itiraz oylamasına katılamaz. Ayrıca profesörlerle ilgili konuların görüşülmesinde doçent ve doktor öğretim üyeleri yer alamaz. Kişinin kendisiyle ilgili konuların görüşülmesinde ilgili üye de görüşmelere katılamaz.
“Soruşturmada görev alanlar disiplin kurullarındaki oylamalara, disiplin kurulunda görev alanlar ile disiplin cezası verenler bu cezalara itirazların görüşüldüğü kurullardaki oylamalara katılamazlar.”
Görevden Uzaklaştırma Tedbiri
Görevden uzaklaştırma bir ceza değil, ihtiyati tedbirdir. Dayanak, Kanunun 53/B maddesidir. Tedbir, görevi başında kalmasında sakınca görülen kişilere yöneliktir. Süre üç aydır ve idare tedbiri soruşturmanın herhangi bir safhasında alır. Sebeplerin devamı halinde tedbir her defasında üç ay uzar.
Tedbiri kimin alacağı da maddede yazılıdır. Devlet yükseköğretim kurumlarında atamaya yetkili amirler bu yetkiyi kullanır. Vakıf yükseköğretim kurumlarında yetki rektörlerdedir. Soruşturmayı yürütenler ise yalnız teklifte bulunur. Akademik disiplin cezası eylemi soruşturmasında bu tedbire karşı ayrıca iptal davası açabilirsiniz.
Akademik disiplin dosyalarında belge takibi de önemlidir. Soruşturma onayını, soruşturmacı görevlendirme yazısını ve rapor teklifini isteyin. Ceza yazısındaki makam adı ile imza sahibini karşılaştırın. Bu üç belge çoğu zaman yetki itirazını tek başına destekler. Eksik belge varsa mahkemeden ara kararla istenmesini talep edin.
Akademik Disiplin Süreçlerinde Avukat Desteği
Akademik disiplin dosyanız için size özgü bir değerlendirme isteyebilirsiniz. Bunun için Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi ücretsiz soru formumuz üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Fiili ast ile üst birlikte işlemişse hangi usul uygulanır?
Bu hâlde soruşturma usulü ve ceza verme yetkisi üste göre belirlenir. Kural, 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindedir. Böylece dosyayı ayrı ayrı iki makam değil, tek bir makam sonuçlandırır.
Kişinin unvanı soruşturma sırasında değişirse yetki nasıl belirlenir?
Fiil tarihindeki unvan ile soruşturma tarihindeki unvan farklıysa üst görev esas alınır. Üst disiplin amirinin açtığı soruşturmada alt amir ayrıca soruşturma yürütemez. Daha önce açılmış soruşturmalar üst amirin dosyasıyla birleştirilir.
İfade alma ile savunma alma arasındaki fark nedir?
İfadeye davet yazısını soruşturmacı gönderir ve yazıda iddialar açıkça gösterilir. Savunmaya davet ise cezayı vermeye yetkili makamdan gelir; bu yazıda teklife esas eylem ve karşılığı olan ceza bildirilir. Her iki aşamada da en az yedi günlük süre tanınır.
Görevden uzaklaştırma tedbiri ne kadar sürer?
Tedbir üç ay için alınır ve sebeplerin devamı hâlinde her defasında üç ay uzatılabilir. Dayanak 2547 sayılı Kanunun 53/B maddesidir; tedbir bir ceza değildir. Devlet kurumlarında yetki atamaya yetkili amirde, vakıf kurumlarında rektördedir. Tedbire karşı ayrıca iptal davası açılabilir.
Disiplin kurulu oylamasına kimler katılamaz?
Soruşturmayı yürütenler, kurulun karar oylamasında yer alamaz. Kurulda görev almış olanlar ile cezayı verenler de itiraz oylamasına katılamaz. Profesörlerle ilgili konularda doçent ve doktor öğretim üyeleri görüşmeye katılmaz. Kişi, kendisiyle ilgili konu görüşülürken de kurulda bulunamaz.
Disiplin Soruşturması
Akademik Yayında Yapay Zeka Uydurma Kaynak Sorunu ve Etik Sorumluluk
Yapay zekanın ürettiği hayali kaynak künyeleri hangi etik ihlal bendine girer, yazarın doğrulama sorumluluğu nereye kadar uzanır ve yayımdan sonra düzeltme ile geri çekme nasıl ayrılır.
