Denklik incelemesinde eksik ders tespit edilirse iki ayrı karar gündeme gelir. Bunlardan biri ders tamamlama kararı, diğeri seviye tespit sınavıdır. İki karar farklı hukuki sebeplere dayanır. Hiç alınmayan bir dersten sınava girmek istenmesi ise ayrı bir tartışma doğurur.
Ders Tamamlama Kararı Ne Anlama Gelir
Ders tamamlama kararı, adayın eksik akademik kazanımlarını Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunda kapatmasını öngörür. Karar, Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi kapsamındadır. Bu sistem kısaca SYBS olarak anılır.
Ders tamamlama kararı bu sistemin uygulamalarından biridir.
Sistemin uygulamaları metinde sayılmıştır. Bunlar ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma, klinik pratik yapma ve sınava tabi tutmadır. İşlemlerden biri ya da birkaçı birlikte uygulanabilir. Karar, Tanıma ve Denklik Komisyonu tarafından doğrudan verilebilir. Bilim Alanı Danışma Komisyonu veya üniversite görüşü de alınabilir.
Kurumun kendi açıklamasına göre ders tamamlama kararı iki durumda gündeme gelir. Birincisi, ülkemizde aynı alanda alınması gereken derslerde eksiklik bulunmasıdır. İkincisi, akademik veya mesleki kazanımların yetersiz görülmesidir.
Hangi Hâllerde Ders Tamamlama Kararı Verilir
Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi işlemlerine ilişkin usul ve esaslar iki hâl sayar. İlk hâl ders ve ders kazanımlarındaki eksikliktir. İkinci hâl ise farklıdır.
İkinci hâlde eğitim akademik yönden yeterli görülür. Buna karşılık özel mevzuatta öngörülen şartlar aranır. Bu şartları karşılamak için ders tamamlama kararı verilebilir. Meslek icrasına izin veren alanlarda bu ihtimal daha sık görülür. Sağlık ve mühendislik dosyalarında bu gerekçe öne çıkar. Kazanım eksikliği ile mevzuat şartı birbirinden ayrı tutulur. Bu ayrım dava dilekçesinde açıkça belirtilmelidir.
Tamamlanacak dersler tek tek belirlenir. Belirlemeyi Komisyon yapar. Bilim Alanı Danışma Komisyonunun ve üniversitelerin görüşü dikkate alınır. Komisyonun yapısı ve yönerge tartışması Bilim Alanı Danışma Komisyonu başlıklı yazıda ele alınmaktadır.
Eksik Ders Tespitinde Sınav Kararı Neden Tartışılır
Yurt dışındaki mühendislik fakültelerinden mezun olanlar hakkında sıklıkla seviye tespit sınavı kararı verilmektedir. Gerekçe olarak alınan eğitimdeki derslerin veya kredilerin eksik olduğu ileri sürülmektedir. Bu gerekçe kendi içinde bir çelişki taşır.
Bir kişi hiç almadığı dersten sınava giremez. Önce o dersleri alması gerekir. Ancak bundan sonra seviyesi ölçülebilir. Eksik ders iddiasının doğal sonucu ders tamamlama kararı olmalıdır.
İnşaat Mühendisliği mezunu bir kişi adına açılan davada bu sorun yargıya taşınmıştır. Ankara 17. İdare Mahkemesi verdiği iptal kararında eksik derslerin öncelikle tamamlatılması gerektiği sonucuna varmıştır. Kararda, Alt Komisyon incelemesinde bir takım derslerden kredi eksiklikleri bulunduğunun tespit edildiği belirtilmiştir. Mahkeme, gerekirse kredileri tamamlattırıldıktan sonra seviye tespit sınavına tabi tutulup tutulamayacağı yönünde bir karar verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Bu gerekçe önemli bir kapı açmıştır. Eksik ders iddia edilen dosyalarda önce ders tamamlama kararı gündeme gelir. Ancak tamamlamadan sonra yeniden sınav kararı verilip verilemeyeceği tartışmalıdır. Sınav ile tamamlamanın birlikte istenmesi süreci ağırlaştırır. Ders tamamlama yerine doğrudan ön lisans denkliği verilmesi de aynı sakatlığı doğurur.
Mülga Yönetmelik Eksikliği Nasıl Ayırmıştı
Tartışmanın kökeni 6 Kasım 2010 tarihli Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Denklik Yönetmeliğidir. Bu metin bugün yürürlükte değildir. Ancak eski tarihli dosyalar bakımından önemini korur. Yönetmeliğin tanımlar maddesinde iki kavram ayrı ayrı düzenlenmişti:
"ğ) Tamamlama eğitimi: Denklik verilebilmesi için öğrencinin mezun olduğu programın içerik bakımından Türkiye'deki eşdeğer programa göre zorunlu görülen derslerinde eksiklik tespit edilenlerin aldıkları eğitimi, ı) Seviye tespit sınavı: Denklik verilebilmesi için mezun olunan programın eğitim düzeyi ve içeriğinin yapılan inceleme sonucu yeterli bulunmaması durumunda yapılacak sınavı,"
İnceleme sonucu yapılacak işlemleri düzenleyen dokuzuncu maddede de aynı ayrım vardı:
"c) Mezun olunan lisans programının Türkiye'deki eşdeğer programa göre alınması zorunlu görülen derslerinde eksiklik tespit edilenlere; Türkiye'deki bir üniversitede tamamlama eğitimine tabi tutularak bu dersleri almaları ve başarılı olduğunu belgelemeleri halinde denklik belgesi verilir. ç) Mezun olunan lisans programının eğitim düzeyi ve içeriğinin yeterli bulunmaması durumunda, başvuru sahibi usul ve esasları Kurul tarafından belirlenen seviye tespit sınavına tabi tutulur."
Ayrım nettir. Ders eksikliği varsa tamamlama eğitimi uygulanır. Eğitim düzeyi yetersizse seviye tespit sınavı yapılır. İki sebep, iki ayrı sonuca bağlanmıştır.
İdari İşlemde Sebep ve Konu Uyumsuzluğu Nasıl Doğar
2010 metnine tabi dosyalarda eksik ders için sınav kararı verilmesi sakatlık doğurur. Bu sakatlık sebep ve konu unsurları arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanır. İdari işlemin konu unsuru, işlemin doğurduğu hukuki sonuçtur.
Her idari işlem belirli bir sonuca yöneliktir. Bu sonuç mevzuatta gösterilmiştir. İdare, konu unsuru bakımından serbest değildir. Mevzuat ders eksikliğine tamamlama sonucunu bağlamışsa başka bir sonuç seçilemez.
Sonraki Yönetmelikler SYBS ile Neyi Değiştirdi
20 Şubat 2016 tarihli Denklik Yönetmeliği yeni bir kavram getirdi. Bu kavram Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemidir. Tanım şöyleydi:
"ğ) Seviye ve yeterlilik belirleme sistemi (SYBS): Mezun olunan programla ilgili temel kazanımlar, eğitim-öğretimin dili, programın niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, stajlar ve projeler yönünden eksiklik tespit edildiğinde ve/veya tereddüt oluştuğunda söz konusu programın niteliğine göre ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma veya sınava tabi tutma gibi uygulamalardan birinin, birkaçının veya tamamının kullanılarak kazanımların elde edilme düzeyini ölçme, değerlendirme ve belirlemeye yönelik işlemler bütününü,"
Yürürlükteki Yönetmelik de aynı yapıyı korumaktadır. Tanım, 5 Aralık 2017 tarihli metinde de benzer ifadelerle yer alır.
Değişikliğin sonucu açıktır. 2016 ve 2017 metinlerinde uygulamalardan birinin, birkaçının veya tamamının kullanılabileceği yazılıdır. Yani aynı dosya için hem ders tamamlama kararı hem sınav kararı verilebilir. 2010 metninde ise böyle bir yetki bulunmuyordu.
Bu nedenle tarih ayrımı belirleyicidir. 20 Şubat 2016'dan önce eğitime başlayan ve eksik ders çıkarılan dosyalarda yalnızca ders tamamlama kararı verilmesi savunulabilir. Sonraki dosyalarda ise iki işlemin birlikte uygulanması mümkündür. Asgari müfredat gerekçesiyle verilen ret kararları denklikte asgari müfredat standardı başlığında ayrıca incelenmektedir.
Ders Tamamlama Kararı Sonrası Üniversite Nasıl Belirlenir
Ders tamamlama kararı çıkınca aday tercih yapar. Tercih ıslak imzalı bir dilekçeyle bildirilir. Dilekçede ilgili bölümün bulunduğu üç devlet üniversitesi gösterilir.
Yerleştirme Komisyonun görüşü doğrultusunda yapılır. Nihai karar Yürütme Kurulundadır. Karar hem adaya hem de üniversiteye bildirilir. Aday bu üniversiteye kayıt yaptırır.
Yerleştirilen Üniversite Değiştirilebilir mi
Değişiklik kural olarak mümkün değildir. İstisna mücbir sebep hâlidir. Talep, SYBS usul ve esasları çerçevesinde değerlendirilir. Kabul edilirse bir defaya mahsus değişiklik yapılır.
Aday toplamda en fazla iki üniversitede ders tamamlayabilir. İkinci üniversitede haklar yeniden başlar. Bu imkân, aynı dersten iki kez başarısız olunan hâllerde gündeme gelir.
Bir Dönemde Kaç Kredi Ders Alınabilir
Dönemlik ders yükü sınırlıdır. Bir dönemde verilecek kredi miktarı 30 AKTS'dir. Derslerin kredisine göre en fazla 33 AKTS'lik ders aldırılabilir.
Yaz okulu ayrıca düzenlenmiştir. Yaz okulunda alınacak eğitim 15 AKTS'yi geçemez. Yaz okulu ancak yerleştirilen üniversitenin onayıyla kullanılabilir. Aday başka bir üniversitede ders alamaz.
AKTS kavramı da tanımlanmıştır. Bir AKTS, öğrencinin 25 ila 30 saatlik çalışma yüküne karşılık gelir. Bu yüke ders, uygulama, seminer, bireysel çalışma, sınav ve ödev dâhildir.
Ders Tamamlama Süresi ve Başarısızlık Sonucu Nedir
Süre sınırı dosyanın kaderini belirler. Aday, yerleştirildiği üniversiteye başvurduğu tarihten itibaren süreci tamamlamalıdır. Ön lisans programlarında azami süre iki yıl, yani dört dönemdir. Lisans programlarında ise dört yıl, yani sekiz dönemdir.
Her ders en fazla iki defa alınabilir. İki kez başarısız olunan dersler transkriptle kuruma bildirilir. Aynı dersten ikinci üniversitede de iki kez başarısız olunursa süreç sona erer. Bu hâlde denklik başvurusu reddedilir.
Süre aşımı da aynı sonucu doğurur. İki üniversitede de süreç zamanında tamamlanamazsa başvuru reddedilir. Bu nedenle ders kaydı ve dönem takibi titizlikle yapılmalıdır.
Eğitim Bittiğinde Hangi Belge Düzenlenir
Süreç transkriptle sonuçlanır. Üniversite, eğitimin bittiğine dair bir transkript hazırlar. Belgede kayıt tarihi yer alır. Hangi dersin hangi dönemde alındığı da gösterilir.
Transkriptte başarı notu ve genel ağırlıklı not ortalaması bulunur. Belge doğrudan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir. Aday ayrıca bir bildirim yapmak zorunda değildir. Dosya bu belgeyle yeniden değerlendirmeye alınır.
Dil yeterliği ayrı bir risktir. Adayın Türkçeye hâkim olmaması derslerde güçlük doğurabilir. Metinde bu risk açıkça düzenlenmiştir. Başarı ya da başarısızlık bakımından tüm sorumluluk adaya aittir.
Hâlihazırda eğitime devam edenler için de bir kural vardır. Daha önce alınan ders ve sınavlara bakılmaz. Yürürlükteki hükümler 2023-2024 eğitim öğretim döneminden itibaren uygulanır. Bu geçiş kuralı süre hesabında dikkate alınır.
Ders Tamamlama Öğrencisinin Statüsü ve Ücreti Nedir
Yerleştirilen aday öğrenci statüsündedir. Bu dönemde 2547 sayılı Kanunun öğrenci disiplin hükümlerine tabidir. Üniversitenin verdiği disiplin cezası kuruma bildirilir. Ceza, denklik sürecini doğrudan etkileyebilir.
Derslere devam zorunludur. Yalnızca sınavlara girmek yeterli sayılmaz. Ders geçme sisteminde üniversitenin kendi eğitim öğretim ve sınav yönetmeliği uygulanır.
Ücret ayrı bir başlıktır. Tutar, Cumhurbaşkanlığınca her yıl yayımlanan katkı payı ve öğrenim ücreti kararına göre hesaplanır. Hesaplamada dersin kredisi dikkate alınır. Ödenecek tutar, öğrenci cari hizmet maliyetinin üç katıdır. Bu tutar 60 AKTS karşılığıdır ve alınan derslerin AKTS oranına göre bölünür.
Ders Tamamlama Kararı Diğer SYBS İşlemlerinden Nasıl Ayrılır
Sistem içinde birden çok karar türü vardır. Ders tamamlama kararı bunlardan yalnızca biridir. Diğerleri staj tamamlama, proje yapma, klinik pratik ve sınavdır.
Staj ve proje kararları belirli alanlarda verilir. Bu alanlar meslek icrasına izin veren programlardır. Metinde tıp doktorluğu, diş hekimliği, eczacılık, veteriner hekimliği, hemşirelik, ebelik, fizyoterapi ve rehabilitasyon, ergoterapi, mimarlık ve mühendislik sayılmıştır. Bu programlarda ders ve staj tamamlatılabilir, klinik pratik istenebilir veya proje yaptırılabilir.
Klinik Pratik Kararı Nasıl Uygulanır
Klinik pratik sağlık alanlarına özgüdür. Aday yine üç devlet üniversitesi tercih eder. Yerleştirme Komisyon görüşü ve Kurul kararıyla yapılır.
Adaylar anabilim dallarının seminerlerine ve klinik çalışmalarına katılır. Uygulamalarda öğrenci hükmündedirler. Tek başlarına hastaya müdahale edemezler. Uzman gözetiminde tanı ve tedavi süreçlerinde yer alırlar.
Klinik pratik sonrasında sınav yapılmaz. Değerlendirme, gözlem yapan öğretim üyelerinin görüşüne dayanır. Aday başarılı ya da başarısız kabul edilir. Her klinik pratik en fazla iki defa alınabilir.
Statü bakımından fark yoktur. Klinik pratik yapan aday da öğrenci sayılır. Disiplin hükümlerine tabidir. Ancak intern statüsünde olmadığı için mali haklardan yararlanamaz. Sağlık alanındaki uygulamalar FTR denkliğinde yargı kararları başlığında ayrıca incelenmektedir.
Seviye Tespit Sınavını Hangi Kurumlar Yapar
Sınavın yapıcısı alana göre değişir. Tıp doktorluğu, diş hekimliği, eczacılık ve öğretmenlik alanlarında sınavı ÖSYM yapar. Diğer alanlarda ise Kurulun belirlediği üniversiteler görevlendirilir.
Bu ikinci gruba mühendislik, hukuk, hemşirelik, ebelik, veteriner hekimliği ve benzeri alanlar girer. Sınav yılda bir kez yapılır. Sınav takvimi her yılın aralık ayında belirlenir ve duyurulur.
Eczacılık alanında ve olağanüstü koşullardaki ülkelerden gelen adaylarda ayrı bir yol vardır. Bu hâllerde ilmî hüviyet tespiti yapılır. Sınav sözlü, gerektiğinde yazılı ve uygulamalıdır. Aday başına süre en az on beş dakikadır ve oturum video ile kaydedilir. Başarı için yüz üzerinden en az elli puan aranır.
Karara ve Sınava Nasıl İtiraz Edilir
Seviye tespit sınavı kararı verilen dosyalarda başarı ölçütü bellidir. Yabancı dil alanları dışındaki tüm akademik alanlarda asgari başarı puanı yüz üzerinden kırktır. Ham puan hesabında yanlış cevapların dörtte biri doğrudan düşülür.
Sınav sorularına ve uygulamasına itiraz mümkündür. İtiraz, sınav tarihinden itibaren beş iş günü içinde ilgili üniversiteye yazılı olarak yapılır. Üniversite itirazı üç iş günü içinde sonuçlandırır. Hukuk alanındaki uygulama hukuk alanında denklik STS kararı başlığında ayrıca ele alınmaktadır.
Kararın kendisine karşı iki yol vardır. Birincisi gerekçeli dilekçe ve ücret dekontuyla yapılan yeniden inceleme talebidir. İkincisi iptal davasıdır. Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararına karşı idare mahkemesinde dava açılır. İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre bu süre altmış gündür. Süre, yazılı bildirimi izleyen günden başlar.
Dava dilekçesinde belgelerin dosyaya getirilmesi istenebilir. Bu belgeler arasında komisyon görüşü ve ders karşılaştırma çizelgesi bulunur. Mahkeme, gerekli gördüğü bilgi ve belgeleri ilgili yerlerden isteyebilir. Ara kararının gereğini yerine getirmeyen tarafın durumu karar üzerinde değerlendirilir.
Dava açma süresi içinde idareye başvurulabilir. Bu başvuru süreyi durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Denklik davalarında ileri sürülen gerekçeler YÖK denklik davaları ve itirazları başlığında toplanmıştır.
Ders Tamamlama Kararı Konusunda Avukat Desteği
Ders tamamlama kararı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Ders tamamlama kararı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
