Etik İhlal Şikâyeti Nasıl Yapılır? Dilekçe ve Merci
Etik İhlal Şikâyeti Nasıl Yapılır?
Etik ihlal şikâyeti, kişinin eylem sırasında bağlı olduğu yükseköğretim kurumuna yazılı dilekçeyle yapılır. Doçentlik başvurusu sürüyorsa dosya Üniversitelerarası Kurula gönderilir.
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun cevabı tek cümleye sığar. Şikâyet, hakkında iddiada bulunulan kişinin eylem sırasında bağlı olduğu yükseköğretim kurumuna yazılı dilekçeyle yapılır. Dilekçede ad, soyad, imza ve adres bulunur. Yanına da iddiayı somutlaştıran belgeler eklenir.
Etik İhlal Şikâyetini Kimler Yapabilir?
Dilekçe hakkı geniş tutulmuştur. 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanunun 3. maddesi bu hakkı tanır. Türk vatandaşları, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara yazıyla başvurabilir. Türkiye'de ikamet eden yabancılar da bu haktan yararlanır. Onlar için karşılıklılık esası gözetilir ve dilekçenin Türkçe yazılması aranır.
Şikâyette bulunmak için zarar görmüş olmak gerekmez. Eserin asıl sahibi başvurabilir. Hakem, editör, tez danışmanı veya bölümden bir meslektaş da başvurabilir. Konuyla hiçbir bağı olmayan bir okur bile ihbarda bulunabilir.
Önceden izin verilmiş olması da sonucu değiştirmez. Yönergenin 10. maddesinin üçüncü fıkrası bunu açıkça yazar. Asıl müellifin ya da hakları olumsuz etkilenen kişinin rıza göstermesi, ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Hangi eylemlerin ihlal sayıldığı ise etik ihlal türleri başlığı altında ayrıca açıklanmıştır.
Kurum görevlileri bakımından durum farklıdır. Onlar için bu bir tercih değil, görevdir. 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesi, fiili öğrenen disiplin amirine yazılı olarak harekete geçme yükümlülüğü getirir.
Şikâyet Hangi Kuruma Yapılmalı?
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun ilk basamağı doğru mercii bulmaktır. Kural, Yönergenin 13. maddesinin ikinci fıkrasındadır. Doçentlik adayları dışındaki kişiler hakkındaki şikâyet ve ihbar başvuruları, iddiada bulunulan kişinin eylemi gerçekleştirdiği sırada bağlı bulunduğu yükseköğretim kurumunca değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Etik ihlal şikâyeti hangi belgelerle desteklenmelidir?
İddiayı somutlaştıran belgeler şarttır. Üniversitelerarası Kurul yönergesinin 10. maddesi komisyona, iddianın inandırıcı mahiyette bilgi ve belgeye dayanıp dayanmadığını önce tespit etme görevi verir. İki metnin paragraf düzeyinde karşılaştırıldığı tablo, kaynak eserin yayın tarihini gösteren dergi kaydı ve tez merkezi çıktısı en işe yarar eklerdir.
Etik ihlal ihbarı e-posta ile yapılabilir mi?
Sıradan e-posta çoğu kurumda işleme alınmaz. 3071 sayılı Kanunun 4. maddesi dilekçede ad, soyad, imza ve adres arar. Aynı Kanunun 6. maddesi bu şartları taşımayan dilekçeyi incelenemez sayar. Elden teslim, iadeli taahhütlü posta, kayıtlı elektronik posta veya CİMER daha güvenli yollardır.
Bu ayrıntı sıkça atlanır. Ölçüt kişinin bugün çalıştığı üniversite değildir. Eserin üretildiği dönemdeki kurumdur. Yazar sonradan başka bir üniversiteye geçmişse dilekçe eski kuruma gider.
Dilekçe rektörlüğe verilir. Rektörlük dosyayı ilgili etik kuruluna iletir. Kurullar üç alanda oluşturulur. Bunlar sosyal ve beşerî bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleri alanlarıdır. Yönergenin 9. maddesi her başvuru için ayrı dosya açılmasını ister.
Merci hatası tek başına ölümcül değildir. 3071 sayılı Kanunun 5. maddesi bir güvence içerir. Dilekçe ilgisiz bir idari makama verilirse, o makam dilekçeyi yetkili makama gönderir ve durumu dilekçe sahibine bildirir.
Doçentlik süreci ayrı bir yola girer. Üniversitelerarası Kurulun etik düzenlemesi üç hâli komisyonun görev alanına bırakır. Devam eden doçentlik başvurularındaki eserler bunlardan biridir. Doçentlik unvanını almış kişilerin doçentlik dosyasındaki eserleri ikincisidir. Yurt dışında alınan unvanların denkliği için sunulan dosyalardaki eserler ise üçüncüsüdür.
Aktarma kendiliğinden işlemez. Yönergenin 9. maddesinin dördüncü fıkrası şunu söyler. Dilekçede doçentlik başvurusunun sürdüğü belirtilirse, üniversite bu hususu derhal Üniversitelerarası Kurul Başkanlığından sorar. Devam eden başvuru varsa tüm bilgi ve belgeler oraya gönderilir. Bu yüzden dilekçeye tek cümlelik bir not eklemek yönlendirmeyi hızlandırır.
Rektörler Hakkındaki İddialar Ayrı Kurulda İncelenir
Rektörlük görevini yürütenler kendi üniversitelerinin kurulunda incelenmez. Yönergenin 6. maddesi bu iş için Yükseköğretim Genel Kurulunun üç üye seçmesini öngörür. Üyelerden biri Yürütme Kurulu üyesidir. Görev süresi iki yıldır. Sekretaryayı Yükseköğretim Kurulu Hukuk Müşavirliği yürütür.
Destekli projelerde yol yine değişir. Proje TÜBİTAK tarafından desteklenmişse başvuru o kurumun etik kuruluna yapılır. İki yapının yetkisi ve sonuçları aynı değildir; ayrım TÜBİTAK ve YÖK etik kurullarının farkları yazısında ele alınmıştır.
Şikâyet Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusu pratikte dilekçenin içeriğinde düğümlenir. 3071 sayılı Kanunun 4. maddesi üç zorunlu unsur sayar. Bunlar dilekçe sahibinin adı ve soyadı, imzası ile iş veya ikametgâh adresidir. Aynı Kanunun 6. maddesi eksik dilekçeyi incelenemez sayar. Belli bir konu içermeyen ve yargı mercilerinin görevine giren dilekçeler de bu kapsamdadır.
Ölçüt burada bitmez. Aynı fiil ceza soruşturmasına da konu olabilir. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi, Kanunda düzenlenmeyen hususlarda 4483 sayılı Kanuna gönderme yapar. O Kanunun 4. maddesi ihbarın soyut ve genel nitelikte olmamasını ister. Kişi veya olay belirtilmesini ve iddiaların ciddî bulgu ve belgelere dayanmasını da arar. Etik kurullar da dilekçeden aynı somutluğu bekler.
Dilekçede şu başlıkların bulunması işi kolaylaştırır.
Hakkında şikâyette bulunulan kişinin adı, unvanı ve görev yaptığı birim
Şikâyete konu eserin künyesi, yani dergi adı, yıl, cilt, sayfa ve varsa DOI numarası
İddia edilen ihlalin Yönergedeki karşılığı, örneğin intihal, sahtecilik veya haksız yazarlık
Kaynak eser ile şikâyete konu eserin paragraf düzeyinde karşılaştırması
Eylemin gerçekleştiği tarih ve eserin sonradan nerede kullanıldığı
İlgilinin doçentlik başvurusunun sürüp sürmediğine ilişkin bilgi
Eklerin numaralı listesi
Dilekçe Hangi Yoldan Verilebilir?
Elden teslim en güvenli yoldur. Evrak kayıt numarasını almak sonraki takibi kolaylaştırır. İadeli taahhütlü posta ikinci yoldur. Kayıtlı elektronik posta adresi olanlar üçüncü yolu kullanabilir. Dördüncü yol CİMER üzerinden başvurudur. Sıradan e-posta çoğu kurumda işleme alınmaz, çünkü imza şartı karşılanmış olmaz. Dilekçenin biçimi için akademik dilekçe örnekleri sayfasındaki yapı örnek alınabilir.
İnandırıcı Bilgi ve Belge Şartı
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun en sık atlanan yanı budur. Üniversitelerarası Kurul yönergesinin 10. maddesi komisyona bir ön görev verir. Komisyon öncelikle iddiaların inandırıcı mahiyette bilgi ve belgeye dayalı olup olmadığını tespit eder. Bu eşiği geçmeyen dosya esastan incelenmez.
Tek başına yetmeyen belgeler vardır. Benzerlik oranı raporu bunların başında gelir. Oran yüksek çıkabilir, ama kaynak gösterilen alıntılar ve kalıp ifadeler de bu orana girer. İsim verilmeyen genel iddia da eşiği geçmez. Kulaktan dolma bilgi hiç geçmez.
İşe yarayan belgeler ise şunlardır.
İki metnin paragraf paragraf karşılaştırıldığı tablo
Kaynak eserin daha önce yayımlandığını gösteren dergi arşivi kaydı
Ulusal Tez Merkezindeki kayıt ve tezin ilgili sayfaları
Atama veya başvuru dosyasındaki beyanın çıktısı
Yayının geri çekildiğine ilişkin dergi bildirimi
İntihal etik ihlali iddialarında karşılaştırma tablosu çoğu zaman belirleyici olur.
Dayanaksız İsnadın Sonucu Nedir?
Şikâyet etmek de sorumluluk doğurur. Yönergenin 4. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi nettir. Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmak, başlı başına bir etik ihlal türüdür. Şikâyetçi akademisyense hakkında inceleme açılabilir. Bunun yanında iftira suçu ve tazminat riski gündeme gelir.
Şikâyet İçin Öngörülen Süreler
Süreler ihlalin türüne göre ayrışır. Üniversitelerarası Kurul yönergesinin 12. maddesi intihal, sahtecilik ve çarpıtma bakımından süre sınırı öngörmez. Diğer ihlallerde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmişse inceleme yapılamaz. Ayrıca öğrenme tarihinden itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez.
Eserin yeniden kullanılması saati sıfırlar. Aynı madde bunu açıkça düzenler. Eser tamamen veya kısmen yeniden yayımlanırsa süreler yeniden işlemeye başlar. Akademik atama ve yükselmelerde kullanılması da aynı sonucu doğurur.
Disiplin tarafındaki süreler çok daha kısadır. 2547 sayılı Kanunun 53/C maddesi iki ayrı sınır koyar. Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmazsa uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için soruşturma açılamaz. Meslekten ve kamu görevinden çıkarma cezalarında bu süre altı aydır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez.
Bu süreler doçentlik dosyalarına ilişkin incelemeler için yazılmıştır. Yükseköğretim kurumlarının kendi yönergesinde etik inceleme için ayrı bir zamanaşımı hükmü bulunmaz. Geç kalan şikâyet yine de yarım kalabilir. Etik kurul ihlali tespit etse bile disiplin cezası zamanaşımına uğramış olabilir. Ayrıntılar etik ihlallerde zamanaşımı yazısındadır.
İmzasız İhbarlar İncelenir mi
Kural olarak incelenmez. 3071 sayılı Kanunun 6. maddesi, 4. maddedeki şartları taşımayan dilekçeyi incelenemez sayar. Kamu görevlileri hakkındaki ihbarlarda 4483 sayılı Kanunun 4. maddesi de aynı yöndedir. Şartları taşımayan ihbar ve şikâyetler işleme konulmaz ve durum ihbarda bulunana bildirilir.
Bu kuralın tek istisnası vardır. Aynı fıkra şunu söyler. İddiaların sıhhati şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmuş olması hâlinde ad, soyad ve imza ile adresin doğruluğu şartı aranmaz. Yani belge kendi başına konuşuyorsa kimlik eksikliği kapıyı kapatmaz.
Yönerge tarafında ayrı bir kapı daha açıktır. Etik kurul kuruma ulaşan iddiayı inceler. Kurum, somut belgeye dayanan bir bildirimi kendiliğinden ele alabilir.
Buna karşılık imzasız ihbarcı hiçbir hak kazanmaz. Sonucu öğrenemez. 3071 sayılı Kanunun 7. maddesindeki cevap hakkı doğmaz. Dosyanın akıbetini takip edemez ve eksik kalan noktayı tamamlayamaz.
Şikâyetçinin Kimliği Korunur mu
Kimlik bilgisi kural olarak korunur. 4483 sayılı Kanunun 4. maddesi yetkili mercilere ihbarcının veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutma zorunluluğu getirir. Yönergenin 9. maddesi de kurul üyeleri, uzman ve bilirkişiler bakımından açıklama yasağı koyar. Kararlar da 11. madde uyarınca gizlidir.
Yine de mutlak bir gizlilik vaadi doğru olmaz. Yönergenin 9. maddesinin beşinci fıkrası, hakkında inceleme başlatılan kişiye iddiaları içeren evrakın bir örneğini isteme imkânı tanır. Savunma hakkı bunu gerektirir. Dilekçenin içeriği çoğu zaman kimliği ele verir.
Bu nedenle dilekçe dili önemlidir. Metin belgeye dayansın, kişisel husumete değil. Geçmiş anlaşmazlıklara ayrılan her cümle, dosyayı iddianın esasından uzaklaştırır.
Ön Değerlendirme Aşaması
Ön değerlendirme dosyanın kaderini belirler. Komisyon önce inandırıcılık eşiğine bakar. Eşik geçilirse esasa girilir ve savunma istenir. Geçilmezse dosya esastan incelenmeden kapanır.
Bu aşamanın bir de tek deneme kuralı vardır. Yönergenin 12. maddesi, daha önce incelenip esası hakkında karar verilen eserlere ilişkin aynı iddialarla yeniden inceleme yapılmasını engeller. Üniversitelerarası Kurul yönergesinin 14. maddesi de aynı iddiayla ve yeni kanıt olmadan yeni başvuru yapılmasına izin vermez.
Sonuç şudur. Eksik dosyayla yapılan şikâyet reddedilirse aynı iddia ikinci kez getirilemez. Yeni bir kanıt bulmak gerekir. Bu yüzden ilk dilekçe eksiksiz hazırlanmalıdır.
Başka kurumların incelemesi ise engel değildir. Üniversitelerarası Kurul yönergesinin 14. maddesi bunu ayrıca belirtir. Üniversite etik kurulunda yapılmış ya da yapılmakta olan inceleme, doçentlik dosyasındaki incelemeyi durdurmaz.
Şikâyet Sonrası Süreç Nasıl İşler?
Kurul üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve karar alır. İnceleme kurulun kendisi tarafından yürütülür. Gerekirse alanında uzman bilirkişiden görüş alınır.
Bilirkişi seçiminde yasaklar vardır. Yönergenin 8. maddesi dört grubu dışarıda bırakır. İlgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürisinde görev almış öğretim üyeleri görevlendirilemez. Aynı üniversitede görev yapan öğretim üyeleri de görevlendirilemez. Eş ve üçüncü dereceye kadar hısımlar ile husumetli kişiler de bu kapsamdadır.
Süreler yazılı olarak belirlenmiştir. Bilirkişi raporunu bir ay içinde hazırlar. Bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en çok bir ay uzatılabilir. Üniversitelerarası Kurul komisyonlarında bilirkişi süresi iki haftadır. Hakkında iddia bulunan kişiye ise savunma için on beş gün verilir.
Karar tek başına sonuç doğurmaz. Kurul kararı inceleme raporu niteliğindedir ve rektöre sunulur. Rektör kararı onaylayabilir ya da başka bir karar alabilir. Etik ihlal kararları en geç bir ay içinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Ortak yazarların görev yaptığı kamu kurumlarına da bilgi verilir.
Disiplin süreci ancak bundan sonra başlar. 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesi bunu zorunlu tutar. Yayın etiğine ilişkin fiillerde soruşturma başlatılmadan önce etik kurul incelemesi yapılmalıdır. Bu aşamadan sonrası şikâyet üzerine başlayan disiplin süreci yazısında anlatılmıştır. Eserle daha önce akademik unvan alınmışsa unvanın geri alınıp alınmayacağı ayrıca değerlendirilir.
Şikâyetten Vazgeçmek İncelemeyi Durdurmaz
Vazgeçme dilekçesi süreci sonlandırmaz. Etik inceleme kamusal niteliktedir ve şikâyetçinin tasarrufunda değildir. Yönergenin 10. maddesinin üçüncü fıkrası bunu doğrudan söyler. Hakları olumsuz etkilenen kişilerin rıza göstermesi ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Sonradan yapılan anlaşmalar da aynı kapıya çıkar. Yazarların atıf eklemesi, düzeltme yayımlaması veya aralarında uzlaşması incelemeyi durdurmaz. Şikâyetçi yeni belge sunmayı bırakabilir. Kurul bu hâlde eldeki bilgi ve kanıtlara göre karar verir.
Şikâyetçi Sonucu Öğrenebilir mi
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun cevabı sonucun takibiyle tamamlanır. 3071 sayılı Kanunun 7. maddesi idareye süre koyar. Başvurunun sonucu veya yürüyen işlemin safahatı hakkında en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir. İşlem safahatı duyurulmuşsa alınan sonuç ayrıca bildirilir.
Gizlilik kuralı bu hakkı kaldırmaz. Yönergenin 11. maddesi kararların gizli olduğunu söylerken bir istisna tanır. Yönergede sayılan kişi ve kuruluşlar ile başvuru sahibi bu kapsamın dışındadır. Üniversitelerarası Kurul yönergesinde ise böyle bir istisna yazılı değildir. Orada bilgi talebi genel dilekçe hükümlerine dayandırılır.
Cevap gelmezse iki yol kalır. Birincisi 4982 sayılı Kanun kapsamında bilgi edinme başvurusudur. İkincisi idari yargı yoludur. Ancak şikâyetçi, kural olarak incelemenin tarafı sayılmaz. Dava ehliyeti için kişisel, güncel ve meşru bir menfaat bağı aranır. Eserin asıl sahibi bakımından bu bağ kurulabilirken, ilgisiz bir ihbarcı bakımından kurulması güçtür.
Kararın kendisine karşı dava açma imkânı da sınırlıdır. Hakkında karar verilen kişinin dava hakkı tartışmasızdır. Şikâyetçinin durumu ise somut olaya göre değerlendirilir. Bu yüzden dilekçede menfaat bağının açıkça anlatılması yerinde olur.
Etik İhlal Şikâyeti Konusunda Avukat Desteği
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun cevabı, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değişir. Eldeki belgeler, eserin kullanıldığı süreçler ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Etik ihlal şikâyeti hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Şikâyet ettiğim kişi başka üniversiteye geçtiyse dilekçeyi nereye vermeliyim?
Eylemin gerçekleştiği dönemde bağlı olduğu yükseköğretim kurumuna verilir. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 13. maddesi ölçütü buna bağlar. Yanlış makama verilen dilekçe ise 3071 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca yetkili makama gönderilir ve size bilgi verilir.
Doçentlik başvurusu süren biri hakkındaki şikâyet nereye gider?
Dosya Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına gider. Yönergenin 9. maddesi, dilekçede süren bir doçentlik başvurusundan söz edilmesi hâlinde üniversitenin bu hususu derhal sormasını öngörür. Devam eden başvuru varsa tüm bilgi ve belgeler Kurula gönderilir. Bu yüzden dilekçeye ilgili notu eklemek yararlıdır.
Şikâyetimi geri çekersem inceleme durur mu?
Durmaz. Yönergenin 10. maddesinin üçüncü fıkrası, hakları olumsuz etkilenen kişilerin rıza göstermesinin ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını belirtir. Kurul eldeki bilgi ve kanıtlarla incelemeyi sürdürür ve kararını verir.
Etik ihlal şikâyetinin sonucu bana bildirilir mi?
Bildirilmesi gerekir. 3071 sayılı Kanunun 7. maddesi başvurunun sonucu veya işlemin safahatı hakkında en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilmesini ister. Yönergenin 11. maddesi de gizlilik kuralının dışında tuttuğu kişiler arasında başvuru sahibini sayar.
Asılsız etik ihlal şikâyeti yapanın sorumluluğu var mıdır?
Vardır. Yönergenin 4. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi, dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmayı ayrı bir etik ihlal türü sayar. Şikâyetçi akademisyense hakkında inceleme açılabilir. Bunun yanında iftira ve tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.
Disiplin Soruşturması
Üniversite Öğrencisinin Kopya ve İntihal Cezası
Sınavda kopya çekmek bir yarıyıl, kopyaya teşebbüs kınama cezası gerektirir. Seminer, tez ve yayında intihal de bir yarıyıl uzaklaştırma grubundadır.
