Kalış süresi eksikliği, denklik başvurularında sık karşılaşılan bir ret gerekçesidir. Bu gerekçenin dayanağı yıllar içinde birkaç kez değişti. Hangi metnin uygulanacağı, başvurunun ve eğitimin tarihine göre belirlenir. Aşağıda 2010, 2016, 2017, 2020 ve 2023 metinleri sırasıyla karşılaştırılıyor.
Kısa cevap: Kalış süresi eksikliği, yürürlükteki Yönetmeliğin (12/8/2023 değişikliği) 7 nci maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendine dayanılarak denklik başvurusunun reddi sebebidir. İdare, pasaport ve giriş-çıkış kayıtlarından öğrenim görülen ülkede bulunulan süreyi hesaplar. Bu süre, Türk yükseköğretim mevzuatına göre belirlenen her dönem için %70'ten az olamaz; eğitim-öğretim faaliyeti dışındaki süreler hesaba katılmaz. 14/4/2020 ile 12/8/2023 arasındaki başvurularda ise sınırlı bir dönem toleransı uygulanır.
Kalış Süresi Eksikliği Hangi Yönetmelik Maddesine Dayanıyor
Yürürlükteki dayanak, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliğidir. Yönetmelik 5/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Ret hâlleri 7 nci maddenin altıncı fıkrasında sayılır.
Yönetmeliğin güncel 7 nci maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendi, 2020 ve 2023 değişiklikleriyle bugünkü hâlini alan ret hükmünü şöyle düzenler:
“Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde Türkiye'deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (…) Bu süre her bir eğitim ve öğretim dönemi için %70'ten az olamaz, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki süreler hesaplamaya dahil edilmez.”
Süreye ilişkin hüküm bu fıkranın (d) bendidir. Bent, pasaport ve emniyet kayıtlarının incelenmesini emreder. İnceleme sonunda bulunma süresinde eksiklik görülürse başvuru reddedilir.
Metnin tamamı mevzuat bilgi sistemindeki Yönetmelik sayfasında yer alır. Ret kararının pratik sonuçları ve dava yolu ise yurt dışında kalış süresinden ret konulu ana yazıda anlatılıyor.
Denklik uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için YÖK denklik davaları ve itirazlar sayfası incelenebilir. Doktora unvanında ise ayrı bir mevzuat uygulanır; bu konu doktora denkliğinde süre şartını anlatan yazıda ele alınıyor.
Bu sayfanın konusu farklıdır. Burada hükmün tarihçesi ve hangi başvuruya hangi metnin uygulanacağı ele alınıyor.
İlk Yönetmelikte Süre Şartı Nasıl Düzenlenmişti
İlk metin, 6/11/2010 tarihli ve 27751 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Denklik Yönetmeliğidir. Bu metinde ülkede bulunma süresine dayalı genel bir ret hükmü yoktur.
Yönetmelikte süreye tek atıf eczacılık alanındadır. İlgili düzenleme şöyledir:
"Eczacılık alanındaki diplomaların denklik işlemlerinde: Yapılan denklik incelemesi sonucunda eğitim düzeyi, süresi ve mezun olunan programın Türkiye'deki eşdeğer programa göre alınması gereken zorunlu derslerinde eksiklik bulunmadığında, Kurulca belirlenecek eczacılık fakültesinde oluşturulacak bir jüri önünde ilmi hüviyetini ispat etmesi sonucunda denklik belgesi verilir."
Metin, eksik sürenin tamamlatılmasından söz eder. Reddi değil telafiyi öngörür. Kalış süresi eksikliği bu dönemde bağımsız bir ret sebebi değildir.
Bu tespitin pratik sonucu vardır. 2010 metninin yürürlükte olduğu dönemde eğitime başlayanlar için gün şartı öngörülebilir değildi. Öğrenci, kayıt anında böyle bir kuralla karşılaşacağını bilemezdi.
Ret Hükmü Mevzuata İlk Kez Nasıl Girdi
Kural ilk kez 2016 metninde göründü. 20/2/2016 tarihli ve 29630 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin 7 nci maddesinin beşinci fıkrasının (d) bendi şöyleydi:
"Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda her bir eğitim-öğretim dönemi için öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde Türkiye'deki eğitim-öğretimle ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır."
Hüküm bir gün sayısı vermez. Ölçüyü Türk yükseköğretim mevzuatına bırakır. Kalış süresi eksikliği kavramı böylece tanımsız kaldı.
Bu tarih uygulamada bir eşiktir. 20/2/2016 tarihinden önce eğitime başlayanlar bakımından hükmün uygulanabilirliği tartışmalıdır. Metin, o tarihten önce kurulan öğrencilik ilişkisini kapsamaz.
Pasaport ve Emniyet Kaydı Neden Esas Alınıyor
Pasaport ve il emniyet müdürlüğü giriş-çıkış dökümü, öğrenim görülen ülkede geçirilen günlerin resmî kayıtla tespit edilmesine yarar. Bent iki kayda dayanır. Birincisi öğrenim boyunca kullanılan pasaporttur. İkincisi il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümüdür.
Bu belgeler Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde de sayılır. Maddenin birinci fıkrasının (f) bendi ikisini birlikte ister. İdare böylece ülkede geçen günleri kayıt üzerinden sayar.
Kayıt her zaman eksiksiz değildir. Kara sınırından yapılan geçişlerde boşluk oluşabilir. Böyle bir durumda bilet ve konaklama belgesi tamamlayıcı delil olur.
Yürürlükteki Yönetmelik Hükmü Nasıl Devraldı
2017 Yönetmeliği 15 inci maddesiyle 2016 metnini yürürlükten kaldırdı. Kalış süresine ilişkin bent ise neredeyse aynen korundu. Yeni yerinde bent, 7 nci maddenin altıncı fıkrasının (d) bendidir.
Tek fark ikinci cümlededir. 2016 metni "eğitim-öğretimle ilgili yükseköğretim mevzuatı" diyordu. 2017 metni "ilgili yükseköğretim mevzuatı" ifadesini kullandı.
Bu değişiklik belirsizliği azaltmadı. Türk mevzuatı dönem uzunluğunu tek sayıya bağlamaz. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu süreyi üniversitelere bırakır. Üniversiteler de senato kararlarıyla farklı süreler belirler.
Senato Kararları Neden Birbirinden Farklı
Her üniversite dönem süresini kendi yönetmeliğiyle düzenler. Bazıları süreyi hafta üzerinden yazar. Bazıları gün sayısı verir. Bir kısmı sınav haftalarını süreye katar, bir kısmı katmaz.
Bu farklılık tek bir ulusal ölçü doğurmaz. İdare ise savunmasında tek bir sayı kullanır. Hangi üniversitenin kararının esas alındığı çoğu dosyada belirtilmez.
Dilekçede karşılaştırma yapmak bu yüzden işe yarar. Türkiye'deki benzer bir programın akademik takvimi dosyaya sunulabilir.
Hesabın nasıl yapıldığı ve gün bazındaki örnekler kalış süresi hesabını konu alan yazıda ele alınıyor.
İlk Değişiklik Hangi Toleransı Getirdi
Bende ilk ek 2020 yılında yapıldı. 14/4/2020 tarihli ve 31099 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik iki cümle ekledi. Aynı değişiklik "her bir eğitim-öğretim dönemi için" ibaresini de yürürlükten kaldırdı.
Eklenen cümleler şöyleydi:
"Bir eğitim-öğretim dönemi için eğitim-öğretim süresinin %70'inden az olan süreler eksik sayılır. Ön lisans eğitiminde en fazla bir, lisans eğitiminde ise en fazla üç eğitim-öğretim döneminde, eğitim-öğretime devam etmiş olmakla birlikte o dönemler için aranan sürelerde eksiklik bulunanlarda, öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresi aranan toplam süreyi sağlıyorsa ilgili dönemlerdeki eksiklik dikkate alınmaz."
Bu düzenleme iki yenilik taşır. Birincisi, yüzde 70 eşiğini metne yazmasıdır. İkincisi, sınırlı bir dönem toleransı tanımasıdır.
Tolerans şu anlama geliyordu. Ön lisansta bir dönem, lisansta üç dönem eksik kalabilirdi. Şart, toplam sürenin yeterli olmasıydı. Kalış süresi eksikliği bu hâlde ret sebebi sayılmıyordu.
Toleransın kaldırılması geçmişteki başvuruları etkilemez. 2020 ile 2023 arasında yapılan başvurularda tolerans hükmü yürürlükteydi. Bu dönemin dosyalarında eski metin ileri sürülebilir.
Karşı görüş de vardır. İdare, denklik kararını başvurunun karara bağlandığı tarihteki metne göre verdiğini savunur. Uyuşmazlık bu iki bakış arasında çözülür. Kalış süresi eksikliği dosyalarının çoğunda esas tartışma budur. Değişikliğin ayrıntısı 14 Nisan 2020 tarihli yönetmelik değişikliği yazısında da ele alınıyor.
Resmî metin 14 Nisan 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
İkinci Değişiklik Toleransı Neden Kaldırdı
İkinci değişiklik 12/8/2023 tarihli ve 32277 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Değişiklik, bendin üçüncü ve dördüncü cümlelerini tamamen değiştirdi. Yeni metin şöyledir:
"Bu süre her bir eğitim ve öğretim dönemi için %70'ten az olamaz, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki süreler hesaplamaya dahil edilmez. Ön lisans eğitimini Türkiye'de tamamlayan ve ön lisans derslerini saydırarak yurtdışında lisans eğitimini tamamlayanlar için Bilim Alanı Danışma Komisyonu, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesindeki (TYÇ) kazanımları ve ilgili programın Türkiye'deki ilgili mevzuat ve program kazanımlarını dikkate alarak inceleme yapar."
Değişiklikle iki şey oldu. Dönem toleransı metinden çıktı. Buna karşılık öğretim dışı sürelerin sayılmayacağı kuralı eklendi.
Bu iki hüküm birbirinin yerine geçmez. Tolerans, eksik dönemi affediyordu. Yeni kural ise sayımın kapsamını daraltıyor. Kalış süresi eksikliği artık dönem başına ve öğretim günleri üzerinden hesaplanır.
Resmî metin 12 Ağustos 2023 tarihli Resmî Gazete'de yer alır.
Kalış süresi eksikliği kuralının 2010'dan bugüne değişimi aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Metin ve tarihi | Süre şartına ilişkin hüküm |
|---|---|
2010 Yönetmeliği (6/11/2010) | Ülkede bulunma süresine bağlı bir ret hükmü yoktur; pasaportun giriş-çıkış sayfaları yalnız başvuru belgesi olarak istenir; eczacılıktaki eksik sürenin tamamlatılması, programın eğitim süresine ilişkindir. |
2016 Yönetmeliği (20/2/2016) | Her eğitim-öğretim dönemi için bulunma süresinde eksiklik tespit edilirse başvuru reddedilir; gün sayısı belirtilmez. |
2017 Yönetmeliği (5/12/2017, hâlâ yürürlükte) | 2016 hükmünü neredeyse aynen sürdürür; ölçü yine Türk yükseköğretim mevzuatına bırakılır. |
2020 değişikliği (14/4/2020) | %70 eşiği ve sınırlı dönem toleransı getirilmiştir (ön lisansta 1, lisansta 3 dönem; toplam süre yeterliyse). Değişiklik mimarlar yönünden Danıştay 8. D. E.2020/4516 K.2023/4062 ile iptal edilmiş, İDDK 14/5/2025 onamasıyla kesinleşmiştir. |
2023 değişikliği (12/8/2023, yürürlükte) | Dönem toleransı kaldırılmış, %70 eşiği her dönem için korunmuş, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki sürelerin hesaba katılmaması kuralı ilk kez eklenmiştir. |
Uluslararası Sözleşme Hükümleri Ne Söylüyor
Yönetmeliğin dayanağı yalnız iç hukuk değildir. 2 nci madde iki milletlerarası metne atıf yapar.
Bunlardan ilki 11/4/1997 tarihli Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşmedir. Sözleşmenin onaylanması 5463 sayılı Kanunla uygun bulunmuştur. İkincisi ise Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti üniversitelerinin karşılıklı tanınmasına dair anlaşmadır. Bu anlaşma 6165 sayılı Kanunla onaylanmıştır.
Anayasanın 90 ıncı maddesi bu metinlere özel bir yer verir. Usulüne göre yürürlüğe konulan milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalarla kanunlar çatışırsa andlaşma esas alınır. Anayasa metni mevzuat bilgi sisteminde yer alır.
Bu çerçeve dilekçede kullanılabilir. Eğitim hakkına yönelik bir sınırlama, yönetmelik düzeyinde ve belirsiz bir ölçüyle getirilmiştir. Kalış süresi eksikliği kararlarına karşı ileri sürülen temel itirazlardan biri budur.
Hangi Başvuruya Hangi Metin Uygulanır
Yönetmeliğin geçici 1 inci maddesi, 5/12/2017'den önce yapılan başvurular için şu geçiş kuralını koyar:
“Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan denklik başvurularında, usul hükümleri dışında başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Ancak kişi lehine olan durumlarda bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.”
Yönetmeliğin geçici 1 inci maddesi bir çerçeve çizer. 5/12/2017 tarihinden önce yapılan başvurularda, usul hükümleri dışında başvuru tarihindeki mevzuat uygulanır. Aynı madde kişi lehine olan hâlleri saklı tutar.
Sonraki değişikliklerin çoğunda benzer bir geçiş hükmü yoktur. 2020 ve 2023 değişiklikleri yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Böyle bir durumda idarenin yeni metni geçmişe uygulaması tartışma yaratır.
Dilekçede şu tarihler ayrı ayrı gösterilmelidir.
Yurt dışındaki programa kayıt tarihi
Her eğitim ve öğretim döneminin başlangıç ve bitiş tarihleri
Mezuniyet tarihi
Denklik başvurusunun yapıldığı tarih
Ret kararının tebliğ tarihi
Bu takvim, hangi metnin uygulanacağını gösteren tek somut dayanaktır. Kalış süresi eksikliği iddiası çoğu dosyada bu karşılaştırmayla çürütülür.
Kazanılmış Hak Tartışması Nasıl Kuruluyor
Öğrenci, kayıt anındaki kurallara göre plan yapar. Sonradan gelen bir gün şartı bu planı geçersiz kılar. Hukuki güvenlik ilkesi bu noktada devreye girer.
İlke, kişinin davranışının sonucunu önceden görebilmesini ister. Kayıt tarihinde var olmayan bir eşiğin sonradan uygulanması bu ilkeyle bağdaşmaz. Dilekçede bu tartışma somut tarihlerle kurulmalıdır.
Yükseköğretim Kurulunun İnceleme Yetkisi Nereye Kadar Uzanır
Yönetmeliğin 6 ncı maddesi inceleme konularını sayar: belge gerçekliği, ülkede kalış, pasaport ve giriş-çıkış kayıtları, süre, kredi ve kazanım eşdeğerliği. Tartışma, bu yetkinin üniversitenin devam denetiminin yerine geçip geçemeyeceği noktasındadır. Yönetmeliğin 6 ncı maddesi inceleme başlıklarını sayar. Belgelerin gerçekliği, programın düzeyi ve kazanımların eşdeğerliği bu başlıklar arasındadır.
Denklik incelemesinin ağırlık merkezi eğitimin içeriği ve düzeyidir. Derse devamın takibi ise diplomayı veren üniversitenin işidir. Öğrenci üniversitenin kurallarına uyarak mezun olmuşsa, devam yükümlülüğünü ihlal ettiği ileri sürülemez.
Bu ayrım denklik uyuşmazlıklarında sıkça tartışılır. İdare, üniversitenin yerine geçerek devam denetimi yapmaktadır. Kalış süresi eksikliği kararlarının hukuka aykırı bulunmasının başlıca sebebi budur.
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası ayrı bir aşama öngörür. Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığı bir ön inceleme raporu hazırlar. Rapor sonra Komisyona sunulur.
Aynı madde gerektiğinde görüş alınmasını da düzenler. Bilim Alanı Danışma Komisyonundan veya üniversitelerden görüş istenebilir. Dosyada böyle bir görüş yoksa bu eksiklik dilekçede gösterilmelidir.
Ret Yerine Uygulanabilecek Seviye ve Yeterlik İşlemleri
Yönetmelik ret ile denklik arasında üçüncü bir yol tanır. Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi 3 üncü maddede tanımlanmıştır. Sistem ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma ve sınav araçlarını içerir.
7 nci maddenin üçüncü fıkrası bu yolu düzenler. Kazanımlarda yetersizlik görülürse ilgili bu işlemlerden birine veya birkaçına tabi tutulur.
Uygulamada kalış süresi eksikliği bulunan dosyalar gruplandırılmıştır. Süresi daha kısa olanlara sınav ve ders tamamlama birlikte uygulanmış, nispeten uzun olanlara yalnız sınav kararı verilmiştir. Bu ayrımın hangi ölçüte dayandığı yayımlanmış bir metinde gösterilmemiştir.
Sınav kararı da dava konusu edilebilir. Başvurucu doğrudan denklik isterken sınavla karşılaşır. Bu durumda tartışma, kararın ölçülü olup olmadığı üzerinde yürür.
Ders tamamlama kararı ayrı bir yük getirir. Kişi Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ders almak zorunda kalır. Bu yükün eğitimin gerçek eksikliğiyle orantılı olması beklenir.
Kararın gerekçesi de önem taşır. Hangi derslerin neden eksik görüldüğü yazılmalıdır. Gerekçesiz bir sınav kararı, ret kararı kadar tartışmaya açıktır.
Dosyanızın hangi ihtimale yakın olduğunu denklik ön değerlendirme aracıyla görebilirsiniz.
Belirlilik İlkesi Bakımından Hükmün Sorunlu Yönü
İdari işlemin sebep unsuru belirli olmalıdır. Bent ise ölçüyü başka bir mevzuata havale eder. O mevzuat da tek bir sayı vermez.
Sonuç şudur. Öğrenci, kaç gün kalması gerektiğini önceden öğrenemez. İdare ise savunmasında dönem başına yetmiş gün varsayımını kullanır. Bu varsayımın kaynağı çoğu dosyada gösterilmez.
İdari işlemin sebebi ile konusu arasında bağ aranır. Sebep belirsizse bu bağ kurulamaz. Öğrencinin davranışı ile karşılaştığı sonuç arasındaki ilişki de öngörülemez hâle gelir.
Bu itiraz dilekçede somutlaştırılmalıdır. İdareden hangi senato kararına dayandığı sorulur. Cevap verilmezse eksiklik dosyaya geçer.
Mahkemeden ara kararla belge istenmesi de talep edilebilir. Talep, dayanak senato kararının ve hesap tablosunun sunulmasına yönelik olur. Böylece tartışma varsayım üzerinden çıkar ve belgeye oturur.
Hükmün geleceği de belirsizdir. Yönetmelik son on yılda birçok kez değişti. Bu nedenle başvuru öncesinde yürürlükteki metnin kontrol edilmesi gerekir.
Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasında ortaya çıkan tereddütleri gidermeye 13 üncü madde uyarınca Yükseköğretim Kurulu yetkilidir. Bu yetki, ölçüyü kamuya duyurulacak bir kararla belirlemek için de kullanılabilir. Güncel duyurular tanıma ve denklik sayfasında yayımlanıyor.
Ön lisans derslerini saydırarak lisans tamamlayanlar için ayrı bir inceleme öngörülmüştür. Bu özel durum ders saydırma ile kalış süresi ilişkisini anlatan yazıda ele alınıyor.
Kalış Süresi Eksikliği Konusunda Avukat Desteği
Kalış süresi eksikliği bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Kalış süresi eksikliği hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya avukata soru sayfamız üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
