Alt Unvanlı Akademik Kadroya Başvuru ve Ret İşlemi Davası
Alt Unvanlı Akademik Kadroya Başvuru ve Atanma Şartları
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru mevzuatta yasaklanmamıştır; engel çoğu kez ilana konulan unvan kaydından doğar. Şartın dayanağı, mali sonuçlar ve ret işlemine karşı dava yolu.
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru, kanunda açık bir yasakla karşılanmaz. Doçentlik unvanı taşıyan bir aday, doktor öğretim üyesi ilanına kural olarak başvurabilir. Engel çoğu zaman kanundan değil, ilan metnine konulan ek şarttan doğar. O şartın dayanağı ve amacı ise yargı denetimine açıktır.
Akademik Unvan ile Kadro Derecesi Ayrımı
Türk yükseköğretim düzeninde unvan ile kadro ayrı kavramlardır. Unvanı Üniversitelerarası Kurul verir, kadroyu üniversite ilan eder.
Doçentlik unvanı bu ayrımın en açık örneğidir. 2547 sayılı Kanunun 24. maddesinin (c) bendine göre, yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verilir. Unvan kişiye bağlıdır ve kurum değiştirmekle kaybolmaz.
Kadro ise bir bütçe ve istihdam birimidir. Doçent kadrosuna atanabilmek için önce doçentlik unvanı gerekir. Aynı maddenin (e) bendi, doçentlik unvanına sahip olanların ilan edilen doçent kadrolarına başvuracağını söyler. Unvanın kendisi atama sonucunu doğurmaz.
Kadro derecesi de ayrı bir başlıktır. 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 3. maddesi giriş derecelerini gösterir. Profesörler birinci derecenin, doçentler üçüncü derecenin, doktor öğretim üyeleri beşinci derecenin ilk kademe aylığını alır. Bu dereceler, kadroya atandıkları tarihi izleyen aybaşından itibaren işler.
Doçent kadrosunun kendi ek koşulu da olabilir. Kanunun 24. maddesinin (d) bendi, üniversitelere sözlü sınav şartı koyma imkânı verir. Sınavı Üniversitelerarası Kurulun oluşturduğu jüri yapar. Bu ayrıntı, doçent kadrosunun unvandan bağımsız bir eşik taşıdığını gösterir.
Sonuç açıktır. Aday üst bir unvan taşırken alt bir kadroda görev yapabilir. Doçent unvanlı bir doktor öğretim üyesi hukuken mümkündür.
Doçent unvanı olan bir aday doktor öğretim üyesi kadrosuna başvurabilir mi?
Kural olarak başvurabilir. 2547 sayılı Kanunun 23. maddesi doktor öğretim üyeliği için doktora ya da uzmanlık derecesi arar ve bir üst sınır getirmez. Başvuruyu fiilen engelleyen şey, ilan metnine eklenen unvan kaydıdır. Bu kaydın Yükseköğretim Kurulu onaylı ek koşullar arasında bulunup bulunmadığı ayrıca denetlenir.
Üniversite ilana doçentler başvuramaz şartı koyabilir mi?
Böyle bir şart ancak ek koşul rejimine uygunsa tartışılabilir. 2547 sayılı Kanunun 23. maddesi ek koşulların Yükseköğretim Kurulu onayından geçmesini, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmayı amaçlamasını ve denetlenebilir olmasını ister. Yönergede yer almayan, doğrudan ilan metnine yazılmış bir unvan sınırı bu yönden dayanaksız kalır.
Doçent unvanı taşıyan aday bu şartı zaten sağlamıştır. Ne kanun ne yönetmelik bir üst sınır koyar. Alt unvanlı akademik kadroya başvuru hakkı bu sessizlikten doğar.
Başvurunun arkasında somut sebepler bulunur. Bunlar arasında eş durumu, vakıf üniversitesinden devlet üniversitesine geçme isteği, hedef birimde boş doçent kadrosu bulunmaması ve yurt dışından dönüş sayılabilir. Kurumlar arası geçişin kendi usulü öğretim elemanı naklen atama yazımızda anlatılmıştır.
Öğretim Görevlisi ve Araştırma Görevlisi Kadroları
Kural, öğretim üyesi dışındaki kadrolarda değişir. Öğretim görevlisi kadrosuna başvuran adayda en az tezli yüksek lisans derecesi aranır. Bu şart hem 2547 sayılı Kanunun 31. maddesinde hem 2018 tarihli öğretim elemanı yönetmeliğinin 7. maddesinde yer alır. Doçent bu şartı fazlasıyla karşılar.
Araştırma görevlisi kadrosunda ise gerçek bir engel vardır. Aynı yönetmeliğin 7. maddesi, ilana ilk başvuru tarihi itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmayı ister. Devlet yükseköğretim kurumlarında ayrıca tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olmak gerekir. Doktorasını bitirmiş bir doçent bu öğrencilik şartını sağlayamaz. Yaş sınırının ayrıntısı araştırma görevlisi 35 yaş sınırı yazımızdadır.
Merkezi sınav yönünden de bir ayrıntı vardır. Yönetmeliğin 14. maddesi, doktorasını tamamlamış adaylarda ALES şartı aramaz. Ancak muafiyetten yararlananın ALES puanı 70 kabul edilir. Nihai değerlendirmede ALES puanının ağırlığı yüzde otuzdur. ALES'ten 92 alan genç bir aday bu kalemden 27,6 puan toplar. Muaf sayılan doçent ise 21 puanda kalır. Aradaki 6,6 puanlık farkı giriş sınavı ve lisans notuyla kapatmak gerekir.
İlan Şartlarının Unvan Yönünden İncelenmesi
Tartışmanın asıl kaynağı ilan metnidir. Bazı üniversiteler ilana, doçent unvanına sahip olanların başvuramayacağı yönünde bir kayıt koyar.
Bu kaydın dayanağı ek koşul yetkisidir. Kanunun 23. maddesinin (c) bendi üniversitelere ek koşul belirleme yetkisi verir. Yetkinin üç sınırı vardır. Koşul Yükseköğretim Kurulunun onayını taşımalı, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmayı amaçlamalı, objektif ve denetlenebilir olmalıdır. Yönetmeliğin 3. maddesi de yalnızca YÖK tarafından onaylanmış ek koşullara gönderme yapar.
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru yasağı bu üç ölçütle sınanır. İlk soru basittir. Yasak, üniversitenin YÖK onaylı atama kriterleri yönergesinde yer alıyor mu? Yer almıyorsa ilan, dayanağı bulunmayan bir şart getirmiş olur.
Öğretim üyesi dışındaki kadrolarda kural daha katıdır. 2018 tarihli yönetmeliğin 6. maddesi, ilanlarda bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullar dışında belirli bir adayı tanımlayan özel şart konulmasını yasaklar. İlan şartlarına karşı açılacak davanın çerçevesi akademik kadro ilanına itiraz yazımızda ayrıntılıdır.
Profesörün Doçent Kadrosuna Başvurusu
Profesör unvanı da geri alınmaz. Profesörlük kadrosundan ayrılan kişi doçentlik unvanını korumaya devam eder.
Kanunun 26. maddesinin (c) bendi bir geçiş kuralı içerir. Profesörlüğe yükseltilerek atanan kişi, başka bir yükseköğretim kurumunda veya başka bir bilim dalında boş bulunan profesörlük kadrosuna, ancak aynı maddedeki esas ve usullere uygun olarak atanabilir. Hüküm profesörden profesöre geçişi düzenler. Doçent kadrosuna geçişi yasaklamaz.
Asıl ölçü 24. maddenin (e) bendidir. Bent, doçentlik unvanına sahip olanların doçent kadrolarına başvurmasını öngörür. Profesör de doçentlik unvanını taşıdığı için metinsel bir engelle karşılaşmaz.
Hâlen kamu görevinde olan aday için bir adım daha vardır. Atamanın yapılabilmesi çoğu kez mevcut kurumun muvafakatine bağlıdır. Muvafakat verilmemesi de ayrıca dava konusu edilebilir.
Böyle bir başvuruda unvan korunur, kadro düşer. Kişi profesör unvanını kullanmaya devam eder ama doçent kadrosunun mali haklarına tabi olur. Unvanın kurum değiştirince nasıl kullanılacağı profesör unvanının başka üniversitede kullanılması yazımızda ele alınmıştır.
Doçentin Doktor Öğretim Üyesi Kadrosuna Başvurusu
En çok tartışılan hâl budur. Konuya ilişkin bilinen bir Danıştay kararı vardır.
Danıştay Sekizinci Dairesi meseleyi 26 Nisan 2019 tarihli kararında ele aldı (E. 2014/9820, K. 2019/3750). Karara konu ilanda, doçent unvanına sahip olanların doktor öğretim üyesi kadrosuna başvuramayacağı yazıyordu. İdare mahkemesi bu şartı dayanaksız bulup işlemi iptal etmişti. Danıştay ise kararı bozdu.
Bozma gerekçesi iki temele dayandı. Birincisi, 2914 sayılı Kanunun öğretim üyelerini profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi olarak sıralaması. İkincisi, üniversitenin doçent unvanlı personele ihtiyacının bulunmaması ve hizmet gerekleri.
Karar genel bir yasak kurmaz. Değerlendirme somut ilanın ve o üniversitenin ihtiyaç tablosunun üzerine oturdu. Başka bir dosyada aynı sonuca varılması kendiliğinden beklenemez.
Adayın karşı argümanı da metne dayanır. 23. maddenin (c) bendi ek koşulların amacını münhasıran bilimsel kaliteyi artırmakla sınırlar. Unvan tavanı ise nitelikli adayı eleyerek havuzu daraltır. Bu çelişki dava dilekçesinin merkezine konabilir.
Kadroya Atamada Mali ve Özlük Hakları
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru kararı mali sonuç doğurur. Kayıp her kalemde aynı değildir.
Kazanılmış hak aylık derecesi korunur. 2914 sayılı Kanunun 4. maddesi, görev aylıklarının kazanılmış hak teşkil etmediğini söyler. Kazanılmış hak aylık derecesi giriş derecesinin üzerinde olan öğretim üyesi hakkında 657 sayılı Kanunun 161. maddesi uygulanır.
Ek gösterge ise kadro unvanına bağlıdır. Kanuna ekli cetvele göre profesörlerin ek göstergesi 5.900, doçentlerin 5.400, doktor öğretim üyelerinin 4.200'dür. Öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadrolarında rakam dereceye göre 2.900 ile 4.200 arasında değişir.
Makam tazminatı da kadroyla ilgilidir. Cetvel, üç yılını tamamlamış profesöre 6.000, diğer profesöre 4.500, kazanılmış hak aylığı birinci derece olan doçente 2.000 gösterge tanır. Doktor öğretim üyesi kadrosunda makam tazminatı bulunmaz.
Üniversite ödeneğinde beklenmedik bir eşitlik vardır. Kanunun 12. maddesi doçent kadrosu için yüzde 175, doktor öğretim üyesi kadrosu için de yüzde 175 oranını öngörür. Profesör kadrosunda oran yüzde 215'tir. Diğer öğretim elemanlarında rakam dereceye göre yüzde 98 ile yüzde 130 arasındadır.
Yükseköğretim tazminatında tablo tersine döner. Ek 3. madde, profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi kadrolarına yüzde 100 oranını uygular. Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarında oran yüzde 115'tir.
Bir kayıp daha vardır. Kanunun 6. maddesi, doçentlik unvanını alarak doçent kadrosuna atananlara bir derece yükselmesi tanır. Doçent kadrosuna hiç atanmayan aday bu yükselmeden yararlanamaz. Güncel rakamların dökümü akademisyen maaşları yazımızda toplanmıştır.
Görev güvencesi de farklıdır. Doktor öğretim üyesi ataması en çok dört yıl için yapılır. Süre sonunda görev kendiliğinden sona erer ve yeniden atama ayrı bir karar gerektirir.
Üniversitenin Başvuruyu Reddetme Gerekçeleri
Ret iki ayrı aşamada çıkar. Başvuru evrakı hiç kabul edilmeyebilir. Ya da dosya değerlendirilir ve atama yapılmaz.
Ayrım dava dilekçesini belirler. İlk hâlde dava konusu başvurunun reddidir. İkincisinde işlem atanmama işlemidir. Bu ikinci yolun genel çerçevesi akademik kadroya atanmama davası yazımızdadır.
kadronun bilim alanı ile adayın alanının örtüşmemesi.
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru reddedilirken gerekçenin yazılı olması beklenir. Sözlü bildirim kayda geçmez ve süre tartışması doğurur. Aday ret kararını yazılı olarak istemelidir.
Gerekçeye ulaşmanın bir yolu daha vardır. Aday, bilgi edinme başvurusuyla ilanın dayandığı senato kararını ve YÖK onaylı atama kriterleri yönergesini isteyebilir. Gelen belge, unvan sınırının yönergede yer alıp almadığını gösterir.
Gerekçenin zamanı da önemlidir. Dava sırasında ilk kez üretilen gerekçe savunmayı zayıflatır.
Eşitlik İlkesi ve Kamu Yararı Denetimi
Anayasal ölçü iki maddede toplanır. 10. madde kanun önünde eşitliği düzenler. Anayasanın 70. maddesi ise hizmete girme hakkını güvenceye alır.
Yetmişinci maddenin ifadesi nettir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.
Buradan somut bir soru çıkar. Doktor öğretim üyeliği görevinin gerektirdiği nitelik doktora derecesidir. Doçentlik unvanı bu niteliği ortadan kaldırmaz, üstüne ekler. Unvanın tek başına eleme sebebi sayılması bu yüzden tartışmalıdır.
Karşı tarafta idarenin kadro planlaması durur. Üniversite, hangi unvanda personele ihtiyaç duyduğunu belirleme yetkisine sahiptir. Danıştay 2019 kararında dengeyi bu yönde kurdu.
Denetimde şu sorular sorulur. Ek koşul YÖK onayından geçmiş mi? İlanda önceden duyurulmuş mu? Bütün adaylara aynı biçimde uygulanmış mı? Aynı ilanda bir doçent elenip başka bir doçent değerlendirmeye alınmışsa eşitlik ihlali somutlaşır.
Ölçülülük de denetlenir. Amaç ile araç arasındaki denge kurulmamışsa işlem sakatlanır. Kişiye özel şart tartışmasının ayrıntısı kişiye özel akademik kadro ilanı yazımızdadır.
Ret İşlemine Karşı İtiraz ve Dava
Dava süresi altmış gündür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi idare mahkemelerinde bu süreyi öngörür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
İtiraz yolu isteğe bağlıdır. Kanunun 11. maddesi, dava süresi içinde üst makama başvurma imkânı tanır. Bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Sonrasında dava süresi kalan kısmıyla yeniden işler.
Hiç işlem kurulmayan hâller için 10. madde vardır. İdareye işlem yapılması istemiyle başvurulur. Otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır.
Yetkili mahkeme iki hükümle belirlenir. Kanunun 32. maddesi kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yer mahkemesini gösterir. 33. madde ise kamu görevlilerinin atanma ve nakil davalarında yeni veya eski görev yeri mahkemesini yetkili kılar.
Yürütmenin durdurulması istemi ihmal edilmemelidir. Kadro bir başka adaya verildikten sonra sonuç almak güçleşir. İstem, 27. madde uyarınca dava dilekçesinde ileri sürülür.
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru dosyasındaki belgeler davanın omurgasını kurar. İlan metni, başvuru evrakının kayıt numarası, ret yazısı, üniversitenin YÖK onaylı atama kriterleri yönergesi ve varsa jüri raporları dosyaya konur.
İptal Kararı Sonrasında Başvurunun Değerlendirilmesi
İptal kararı kadroya atama sonucu doğurmaz. Mahkeme yalnız işlemi hukuk dünyasından kaldırır.
İdarenin yükümlülüğü 28. maddede yazılıdır. Kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis edilmesi gerekir. Bu süre, kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Hüküm yürütmenin durdurulması kararlarını da kapsar.
Yeni işlemin içeriği karara bağlıdır. Unvan sınırı hukuka aykırı bulunmuşsa üniversite başvuruyu bu şartı uygulamadan değerlendirir. Aday dosya incelemesine ve varsa jüri sürecine alınır.
Sonuç yine olumsuz çıkabilir. Bu kez gerekçenin bilimsel yeterliliğe ve dosya içeriğine dayanması beklenir. Aynı sonuca aynı sakat gerekçeyle varılması yeni bir iptal sebebidir.
Kadro bu arada doldurulmuş olabilir. İdare yeni işlemi kurarken önceki atamanın hukuki durumunu da çözmek zorundadır.
Parasal sonuçlar ayrı bir davanın konusudur. Kanunun 12. maddesi tam yargı davasının iptal davasıyla birlikte açılabileceğini söyler. İptal kararının tebliğinden sonra dava süresi içinde de açılabilir.
Kararın gereği hiç yerine getirilmezse hareketsizlik yeni bir uyuşmazlık doğurur.
Alt Unvanlı Akademik Kadroya Başvuru Konusunda Avukat Desteği
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Alt unvanlı akademik kadroya başvuru konusunda dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Doçent kadrosundan doktor öğretim üyesi kadrosuna geçen kişi doçentlik unvanını kaybeder mi?
Hayır, unvan kaybolmaz. Doçentlik unvanını Üniversitelerarası Kurul verir ve unvan kişiye bağlıdır. Kadro değişikliği yalnızca kadro unvanını, aylık derecesini ve buna bağlı ödemeleri etkiler.
Alt kadroya atanan öğretim üyesinin maaşında ne değişir?
Kazanılmış hak aylık derecesi korunur, kadroya bağlı kalemler düşer. 2914 sayılı Kanuna ekli cetvelde doçent kadrosunun ek göstergesi 5.400, doktor öğretim üyesi kadrosunun 4.200'dür. Makam tazminatı doçent kadrosunda 2.000 gösterge üzerinden ödenirken doktor öğretim üyesi kadrosunda bulunmaz. Üniversite ödeneği oranı ise her iki kadroda yüzde 175'tir.
Doçent araştırma görevlisi kadrosuna başvurabilir mi?
Devlet yükseköğretim kurumlarında bu yol kapalıdır. 2018 tarihli öğretim elemanı yönetmeliğinin 7. maddesi otuz beş yaş sınırının yanında tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olma şartı arar. Doktorasını tamamlamış bir aday öğrencilik şartını sağlayamaz.
Başvurusu unvan gerekçesiyle reddedilen aday hangi sürede dava açar?
Altmış gün içinde dava açılır. 2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Aynı Kanunun 11. maddesi uyarınca üst makama yapılan başvuru bu süreyi durdurur ve otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır.
İptal kararı adayı doğrudan kadroya atar mı?
Hayır, atama sonucu kendiliğinden doğmaz. Mahkeme yalnız dava konusu işlemi ortadan kaldırır; kadroya atama için idarenin yeni bir işlem kurması gerekir. 2577 sayılı Kanunun 28. maddesi bu yükümlülüğü kararın idareye tebliğinden itibaren en çok otuz günle sınırlar.
Akademik Kadro
Üniversite Akademik Atama Kriterlerinin Değiştirilmesi ve Geriye Yürümezlik
Üniversite akademik atama kriterlerinin değiştirilmesi düzenleyici bir işlemdir ve kural olarak geçmişe yürümez. Yazıda YÖK onayı, yürürlük tarihi, kazanılmış hak tartışması ve iptal davası yolu ele alınmaktadır.
