İntihal, Dilimleme, Yayınlarda Destek Veren Kişi veya Kurum Katkısını Belirtmemek

İntihal, başkasına ait fikri veya metni kaynak göstermeden kendi ürünü gibi sunmaktır. Dilimleme, bir bütün oluşturan araştırmayı yapay biçimde parçalayıp ayrı yayınlar hâline getirmektir. Destek beyanının eksikliği ise bildirim yükümlülüğüne aykırılıktır. Üç iddia aynı dosyada birlikte ileri sürülse bile ayrı ayrı incelenir. Her iddia için ayrı savunma ve ayrı belge gerekir. İntihal etik ihlali ve dilimleme etik ihlali yazıları iki kavramı ayrıntılı biçimde açıklar.

Yönergenin 4 üncü maddesi intihal ve dilimlemeyi ayrı ayrı tanımlar; Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi madde 4/1'de şu ifadeleri kullanır:

“İntihal: Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek, (…) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak,”

Üç iddiayı ayıran ölçütler aşağıdaki tabloda karşılaştırılır:

Doçentlik Başvurusunda Etik İnceleme Nasıl Başlar

Etik inceleme çoğu zaman jüri üyesinin bildirimiyle başlar. Bildirim üzerine dosya ilgili etik komisyonuna gönderilir. Adayın doçentlik süreci inceleme sonuçlanana kadar askıya alınır. Komisyon adaydan yazılı savunma ister ve gerektiğinde uzman görüşüne başvurur. Üniversitelerarası Kurul bünyesinde üç ayrı bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonu görev yapar. Sosyal ve beşeri bilimler ile güzel sanatlar alanındaki başvurular bu komisyonlardan birinde görüşülür. Karar oyçokluğu veya oybirliğiyle alınır ve gerekçesiyle birlikte adaya bildirilir.

Savunma için tanınan süre kısadır, bu nedenle hazırlık aşaması belirleyici olur. Aday, iddiaya konu her yayını ayrı ayrı ele almalıdır. İntihal iddiasında benzerlik raporunun hangi bölümü işaret ettiği açıklanır. Dilimleme iddiasında yayınların özgün katkısı gösterilir. Yayınlarda destek veren kurumun bildirimi eksik görülmüşse ilgili teşekkür metni ve proje belgesi eklenir. ÜAK etik inceleme süreci yazımız aşamaları sırasıyla anlatır.

Komisyon Kararının Künyesi ve İddiaya Konu İhlaller

Başvuru Dönemi : Mart 2020

Komisyon : Sosyal ve Beşeri Bilimler ile Güzel Sanatlar Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu

Adayın Bilim Alanı : Turizm

İddiaya Konu İhlal : İntihal (m.4/1-a), Dilimleme (m.4/1-d), Yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek(m.4/2-a)

İddianın özeti : * B.1 ve B.5 yayınlarında aday yaptığı alıntılarda aldığı kaynaktaki asıl kaynağı belirtmeden doğrudan alıntı yapmıştır. Bu hususlar turnitin raporunda açıkça görülmektedir.

Savunma İstenme Tarihi : 23.10.2020

Komisyon Kararı : İddialar, savunma ve uzman görüşleri birlikte değerlendirildiğinde adayın iddiaya konu yayınlarında Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında etik ihlalde bulunmadığına oybirliği ile karar verildi.

Değerlendirme : Yukarıda özet halinde sunulmuş olan iddialar çerçevesinde tarafımızca yapılan savunma sonucu etik ihlal olmadığı kararı verilmiş ve iddia sahibi jüri, jürilikten çıkarılarak, adayın askıya alınan doçentlik süreci devam etmiştir.

Kararda İddialar Neden Etik İhlal Sayılmadı

Komisyon, iddiaları savunma ve uzman görüşleriyle birlikte değerlendirmiş ve oybirliğiyle etik ihlal bulunmadığına karar vermiştir; karar özetinde her iddia için ayrı gerekçe yer almaz. Komisyon, iddiaları savunma ve uzman görüşleriyle birlikte değerlendirmiştir. Değerlendirme sonucunda adayın yayınlarında etik ihlal bulunmadığına oybirliğiyle karar verilmiştir. Karar, benzerlik raporunun tek başına ihlal kanıtı sayılmadığını gösterir. Turnitin gibi araçlar yalnızca metin benzerliğini ölçer. Benzerliğin kaynak gösterilerek mi yoksa gizlenerek mi oluştuğu ayrıca incelenir. İkincil kaynaktan yapılan alıntıda asıl kaynağın anılmaması her zaman intihal oluşturmaz. Bu durum çoğu kez atıf tekniğine ilişkin bir eksikliktir. Aynı yaklaşım destek beyanı bakımından da geçerlidir. Bildirimin biçimi eksik olabilir, bu tek başına kastı göstermez.

Aldığı Kaynaktaki Asıl Kaynağı Belirtmemek İntihal midir

İkincil alıntı, bir kaynağın başka bir kaynak üzerinden aktarılmasıdır. Bilimsel yazımda hem asıl kaynağın hem aktaran kaynağın gösterilmesi beklenir. Aday yalnızca aktaran kaynağı göstermişse ortada bir kaynak gösterme hatası vardır. İntihal ise başkasının fikrini sahiplenmeyi gerektirir. İki durum arasındaki fark, sahiplenme ve gizleme unsurunda toplanır. Komisyonlar bu nedenle metnin bütününe, atıf sistemine ve alıntı oranına birlikte bakar. Tek bir dipnot eksikliği kural olarak ihlal sonucu doğurmaz. İntihal iddiası nasıl ispatlanır yazımız ispat ölçütlerini ayrıntılandırır.

Dilimleme İddiasında Hangi Ölçüt Kullanılır

Dilimleme iddiasında ölçüt, çalışmaların bilimsel bütünlüğüdür. Aynı veri setinden üretilen iki yayın her zaman dilimleme sayılmaz. Yayınların araştırma sorusu, yöntemi ve bulguları farklıysa ayrı çalışma kabul edilebilir. Buna karşılık tek bir araştırmanın yapay biçimde bölünmesi ihlal oluşturur. Değerlendirmede yayınların tarihleri, künyeleri ve birbirine atıf durumu da incelenir. Aday savunmasında her yayının özgün katkısını ayrı ayrı göstermelidir. İntihal, dilimleme ve tekrar yayım iddialarına karşı savunma örneği bu yapıyı ortaya koyar.

Yayınlarda Destek Veren Kurumun Katkısını Belirtmemek Nasıl Savunulur

Bu iddianın dayandığı hüküm net biçimde tanımlıdır; Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi madde 4/2-a şöyle der:

“(2) Diğer etik ihlal türleri şunlardır: a) Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek,”

Bu iddiada ilk adım desteğin varlığını ve kapsamını belgelemektir. Proje sözleşmesi, kabul yazısı, bütçe belgesi ve sonuç raporu savunmaya eklenir. Yayınlarda destek veren kuruluşun adı teşekkür bölümünde geçiyorsa iddia dayanaksız kalır. Bildirim, derginin yazım kurallarına göre farklı bir bölümde yer alabilir. Bazı dergiler bilgiyi dipnotta, bazıları makale sonunda ister. Aday bu durumda derginin yazım kılavuzunu da sunar. Böylece bildirimin yapıldığı, yalnızca konumunun farklı olduğu gösterilir.

Bildirim gerçekten unutulmuşsa savunmanın tonu değişir. Aday hatayı kabul eder ve düzeltme talebini dergiye ilettiğini belgeler. Yayınlarda destek veren kişi ve kurumların katkısı sonradan yayımlanan bir düzeltme metniyle bildirilebilir. Bu adım, ihlalin ağırlığını değerlendiren komisyon bakımından anlam taşır. Kastın bulunmaması ve sonucun giderilmiş olması lehe unsur oluşturur. Savunmada bu iki noktanın belgeyle desteklenmesi gerekir.

Teşekkür Bölümü Hangi Bilgileri İçermelidir

Teşekkür bölümü kısa ve doğrulanabilir bilgi içerir. Destek veren kurumun tam adı, program adı ve proje numarası yazılır. Bireysel katkılar da ayrıca anılır. Veri toplamada yardımcı olan kişi, dil düzeltmesini yapan kişi veya izin veren kurum bu kapsamdadır. Yayınlarda destek veren kişi ile yazar arasındaki sınır burada belirginleşir. Katkısı yazarlık ölçütünü karşılamayan kişi teşekkür bölümünde anılır. Yazarlık ölçütünü karşılayan kişinin adının yazılmaması ise haksız yazarlık tartışması doğurur. Haksız yazarlık etik ihlali yazımız bu sınırı açıklar.

TÜBİTAK Destekli Çalışmalarda Bildirim Nasıl Yapılır

Kamu kaynağıyla desteklenen projelerde bildirim yükümlülüğü daha katıdır. Destek sözleşmesi çoğu zaman yayında kurum adının anılmasını şart koşar. TÜBİTAK destekli çalışmalarda proje numarasının da yazılması beklenir. Bildirim yapılmazsa hem sözleşmeye aykırılık hem etik inceleme gündeme gelebilir. TÜBİTAK bünyesindeki Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu ayrı bir inceleme yürütür. Aynı fiil için iki ayrı kurul incelemesi yapılabilir. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu yazımız bu kurulun görev alanını gösterir.

Etik İhlal İddiasına Karşı Savunma Dilekçesi Ne İçermelidir

Savunma dilekçesi iddiayı değil, iddiaya konu her yayını merkeze alır. Her yayın için iddia, karşı açıklama ve dayanak belge sırasıyla yazılır. Genel nitelikte ret veya genel nitelikte kabul cümleleri sonucu değiştirmez. Dilekçeye benzerlik raporunun tamamı, atıf listesi ve yayın künyeleri eklenir. Yayınlarda destek veren kurum bilgisi varsa proje çıktı raporu da sunulur. Belgeler numaralandırılır ve dilekçedeki her açıklamayla eşleştirilir. Etik kurul savunma örneği yazımız dilekçenin bölümlerini gösterir.

Etik İhlal Kararı Doçentlik Sürecini Nasıl Etkiler

İhlal kararı verilirse başvuru iptal edilir ve aday belirli bir süre yeniden başvuramaz. Sürenin uzunluğu ihlalin türüne göre değişir. Unvan alınmışsa unvanın geri alınması da gündeme gelebilir. Karar ayrıca ilgili üniversiteye bildirilir ve orada disiplin soruşturması başlatılabilir. Yayınlarda destek veren kurumun katkısını belirtmemek, intihale göre daha hafif sonuç doğurur. Yine de her ihlal kaydı sonraki başvurularda dosyada görünür. Etik ihlal cezaları yazımız yaptırımları karşılaştırmalı biçimde ele alır.

Etik İhlal İncelemesinde Zamanaşımı Nasıl İşler

Etik inceleme dosyalarında süre tartışması sık gündeme gelir. İddiaya konu yayının yayım tarihi ile şikayet tarihi arasındaki fark burada önem taşır. Çok eski tarihli yayınlara ilişkin iddialarda zamanaşımı savunması ileri sürülebilir. Bu savunma ilgili yönetmelik ve yönerge hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Disiplin yönünden ise 2547 sayılı Kanun'daki süreler ayrıca işler. Etik ihlallerinin incelenmesinde zamanaşımı yazımız bu tartışmayı ele alır.

İhlal Kararına Karşı İtiraz ve Dava Yolu Nasıl İşler

İhlal kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde doğrudan Ankara idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İstenirse bu süre içinde önce Üniversitelerarası Kurul'a itiraz edilebilir; itiraz dava süresini durdurur, 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Komisyonun ihlal kararı idari işlem niteliğindedir. Karara karşı önce Üniversitelerarası Kurul nezdinde itiraz yolu kullanılabilir. İtirazın reddi hâlinde iptal davası gündeme gelir. Dava süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca kural olarak altmış gündür. Kurulun merkezi Ankara'da bulunduğu için dava Ankara idare mahkemelerinde açılır. Dava dilekçesinde iddia ve karar ayrı ayrı çürütülür. ÜAK etik ihlal kararına itiraz yazımız usulü ayrıntılandırır.

Jüri Üyesinin Jürilikten Çıkarılması Süreci Nasıl Etkiler

Kararda, iddia sahibi jürinin jürilikten çıkarıldığı ve adayın sürecinin devam ettiği belirtilmiştir. Bu sonuç, dayanaksız iddianın adayın dosyasında kalıcı bir etki bırakmadığını gösterir. Askıya alınan doçentlik süreci, ihlal bulunmayınca kaldığı yerden yürür. Aday, gecikmeden doğan zararı için ayrıca hukuki yollara başvurabilir. Dayanaksız etik ihlal isnadı yazımız bu ihtimali değerlendirir.

Uzman Görüşü Etik İncelemede Nasıl Bir Rol Oynar

Komisyon, teknik değerlendirme gerektiren iddialarda uzman görüşüne başvurur. Uzman, alanın yayın geleneğini ve derginin kurallarını dikkate alır. Görüş bağlayıcı değildir, karar yetkisi komisyondadır. Aday da kendi alanından bilimsel görüş sunabilir. Sunulan görüş, iddianın teknik dayanağını doğrudan tartışmalıdır. Alanın yerleşik atıf uygulaması bu noktada belirleyici olur. Turizm gibi uygulamalı sosyal bilim alanlarında saha verisinin paylaşımı farklı kurallara tabidir. Bu ayrıntılar savunmada anlatılmazsa komisyon dosyayı yalnızca benzerlik oranı üzerinden okur.

Etik İhlal İddiasında Delil Nasıl Toplanır

Savunmanın gücü sunulan belgenin niteliğine bağlıdır. Aday öncelikle iddiaya konu yayınların tam metinlerini dosyaya koyar. Ardından her yayının kabul ve yayım tarihini gösteren dergi yazışmalarını ekler. Destek beyanına ilişkin iddialarda proje sözleşmesi ve ara raporlar önem taşır. Ortak yazarların katkısını gösteren yazışmalar da delil değeri taşır. Elektronik yazışmada tarih ve gönderici bilgisinin görünür olması gerekir. Belgesiz açıklamalar komisyon nezdinde ağırlık kazanmaz.

İhlal Bulunmayan Karar Adaya Hangi Sonuçları Sağlar

İhlal bulunmadığına karar verilirse askıya alınan başvuru işleme devam eder. Aday, kaybedilen süre nedeniyle yeni bir başvuru dönemini beklemek zorunda kalmaz. Karar gerekçesiyle birlikte dosyaya girer ve sonraki incelemelerde dayanak oluşturur. Aynı iddia yeniden ileri sürülürse bu karar sunulabilir. Aday ayrıca isnadın kaynağına karşı hukuki yolları değerlendirebilir. Kişilik haklarına saldırı boyutuna ulaşan asılsız isnat tazminat konusu olabilir.

Yayınlarda Destek Veren Beyanı Konusunda Avukat Desteği

Yayınlarda destek veren kişi ve kurum bildirimi bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Mevcut belgeler ile varsa idari veya yargısal kararlar da dikkate alınır. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya ücretsiz soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Doçentlik Dil Puanı ve Geçerlilik Süresi

Doçentlik başvurusunda 55 puan eşiği, YDS ve YÖKDİL sonuçlarının süresiz geçerliliği, uluslararası sınavlarda beş yıl ve TOEFL'de iki yıl sınırı ile ret hâlinde dava yolu.