Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezasında Fiil ve Ceza Uyumu
Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezasında Fiil ve Ceza Uyumu
Aylıktan veya ücretten kesme cezası brüt aylıktan bir defaya mahsus 1/30 ila 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Fiil bu bende girmiyorsa ceza konu unsuru yönünden hukuka aykırı olur; yargı kararında fiil kınama kapsamında görülmüştür.
Disiplin hukukunda ceza, fiile göre belirlenir. İşlenen fiil hangi bende giriyorsa o bendin cezası verilir. Aşağıda incelenen uyuşmazlıkta bir öğretim elemanına aylıktan kesme cezası verilmiştir. Yargı ise fiilin kınamayı gerektirdiği sonucuna varmıştır. Fark, ceza tipinin fiile uymamasından doğmuştur.
Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezası Nasıl Tanımlanır
Tanım 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53. maddesindedir. Maddenin (b) bendinin üçüncü fıkrası cezayı şöyle belirler. Brüt aylıktan veya ücretten bir defaya mahsus olmak üzere 1/30 ila 1/8 arasında kesinti yapılır.
Tanımda üç unsur vardır. Kesinti brüt tutar üzerinden hesaplanır. Kesinti bir defaya mahsustur. Oran ise 1/30 ile 1/8 arasında kalır.
Aylıktan veya ücretten kesme cezası, uyarma ve kınamadan sonra gelen üçüncü ceza türüdür. Uyarma ve kınama parasal sonuç doğurmaz. Bu ceza ise doğrudan maaşa yansır. Cezaların tam sıralaması için yükseköğretim disiplin suç ve cezaları sayfasına bakılabilir.
Kesinti Oranı ve Sayısı Neden Sınırlıdır
Disiplin hukukunda kanunilik ilkesi geçerlidir. Ceza, kanunda gösterilen tür ve ölçüde uygulanır. Bu nedenle 1/8'i aşan bir kesinti kanuni tanımın dışına çıkar.
Aynı sınır tekrar sayısı için de geçerlidir. Kanun kesintiyi bir defaya mahsus saymıştır. Cezanın birkaç aya bölünerek uygulanması bu tanımla bağdaşmaz. Bir yıl boyunca sürecek biçimde kurulan işlem de aynı sakatlığı taşır.
Kanunilik ilkesinin ikinci yüzü kıyas yasağıdır. İdare, kanunda bulunmayan bir fiili benzetme yoluyla cezalandıramaz. Kanun yalnız nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen fiiller için sınırlı bir imkân tanır. Bu imkân kullanılırsa hangi fiile benzediği kararda yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Aylıktan kesme cezası birkaç aya bölünerek uygulanabilir mi?
Uygulanamaz. 2547 sayılı Kanunun 53/b maddesi kesintiyi bir defaya mahsus saymıştır. Aylara yayılan kesinti farklı bir ceza türüne, birden fazla ücretten kesme cezasına karşılık gelir ve o ceza yalnız vakıf yükseköğretim kurumu öğretim elemanlarına uygulanır.
Kesinti oranı en fazla ne kadar olabilir?
Oran brüt aylık veya ücretin 1/30'u ile 1/8'i arasındadır. Bu sınırların dışına çıkan işlem kanuni tanıma aykırı olur. Kararda oranın hangi ölçütle belirlendiğinin açıklanması da beklenir.
Fiil kınamayı gerektiriyorsa aylıktan kesme cezası ne olur?
Ceza türünün seçimi de idarenin serbest takdirinde değildir. Fiil hangi bende giriyorsa o bendin cezası verilir. Daha ağır bir bende geçilmesi için o bendin unsurlarının ayrıca kanıtlanması gerekir.
Uygulama tarihi ise ayrı bir kuraldır. Kanunun 53/D maddesine göre ceza, verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır. Bordroda görünen kesinti oranı bu yüzden delil değeri taşır.
Devlet ve Vakıf Kurumlarında Ceza Nasıl Ayrışır
Bir sonraki ağırlık derecesinde kural ikiye ayrılır. Devlet yükseköğretim kurumlarında görev yapan aylıklı öğretim elemanlarına kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilir. Süre, fiilin ağırlığına göre bir ila üç yıldır.
Vakıf yükseköğretim kurumları öğretim elemanları için karşılık farklıdır. Onlara birden fazla ücretten kesme cezası uygulanır. Bu ceza, fiilin ağırlığına göre üç ila altı ay sürer. Kesinti oranı yine brüt ücretin 1/30'u ile 1/8'i arasındadır.
Fark yalnız süreyle sınırlı değildir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası özlük haklarına doğrudan etki eder. Birden fazla ücretten kesme cezası ise ücret üzerinden işler. İki cezanın fiil listesi ise aynıdır ve kanunda tek fıkrada sayılmıştır.
Ayrım burada netleşir. Tek seferlik kesinti aylıktan veya ücretten kesme cezasıdır. Aylara yayılan kesinti ise bir üst derecedeki ayrı bir ceza türüdür. İkisi aynı fiil listesine de tabi değildir. Vakıf üniversitelerine özgü usul için vakıf üniversitesi disiplin soruşturması sayfası incelenebilir.
Hangi Fiiller Bu Cezayı Gerektirir
Fiiller 53/b maddesinin üçüncü fıkrasında sayılmıştır. Öne çıkanlar şunlardır.
Organlarda yapılan konuşma ve kararları yetkisiz biçimde dışarı yaymak
Kuruma ait araç, gereç ve belgeyi yazılı istemeye rağmen süresinde geri vermemek
Araştırma için ayrılan kaynak, mekân ve cihazları amaç dışı kullanmak
Diğer kişi ve kurumlardan alınan veriyi izin verilen ölçünün dışında kullanmak
Bir araştırmayı bütünlüğü bozacak biçimde parçalayıp ayrı yayınlar hâlinde sunmak
Aktif katkısı olmayan kişiyi yazarlar arasına eklemek
Akademik atama başvurusunda yayınlara ilişkin yanıltıcı beyanda bulunmak
Hukuka aykırı olarak kurumun bilişim sistemine kasten girmek veya orada kalmak
Kasıtlı olarak görevi tam ve zamanında yapmamak
Liste 15/4/2020 tarihli ve 7243 sayılı Kanunla genişletilmiştir. Aynı değişiklikle bazı bentler yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle eski tarihli işlemlerde bent numaraları farklı olabilir. İşlem tarihindeki metnin esas alınması gerekir.
Listenin son iki maddesi özellikle önemlidir. Bilişim sistemine kasten girmek ayrı bir bent olarak düzenlenmiştir. Kasıtlı görev ihmali ise 2020 yılında eklenmiştir. Her iki bent de kastın kanıtlanmasını gerektirir. Kastın gösterilemediği dosyalarda daha hafif bende geçilmesi tartışılır. Bu tartışma aşağıdaki olayın merkezindedir.
Danıştay Kararının Konusu Olan Olay Nedir
Davacı, bir üniversitede okutman olarak görev yapmaktadır. Yabancı Diller Yüksekokulu yönetimince yapılan bir sınav vardır. Sınav öncesinde soru hazırlama merkezinde elektronik ortamda tutulan sorulara erişim sağlandığı ileri sürülmüştür. Bu gerekçeyle davacıya 1/8 oranında aylıktan kesme cezası verilmiştir.
Olayın niteliği burada önem taşır. Erişim, sınavdan önce ve kendi şifresiyle gerçekleşmiştir. İddia, soruların kopyalanması ya da paylaşılması değildir. Aylıktan veya ücretten kesme cezası yine de en ağır ihtimal üzerinden kurulmuştur.
Davacı işlemin iptalini istemiştir. Kesilen aylığın iadesini ve doğan zararların tazminini de talep etmiştir. Dava, iptal ve tam yargı taleplerini birlikte içermiştir.
Mahkeme Fiili Neden Kınama Kapsamında Gördü
İdare mahkemesi cezayı iptal etmiştir. Gerekçeye göre soruya erişim sağlanmış olması, mesleğin gerektirdiği itibarı ve güveni zedelememektedir. Fiil, aylıktan kesmeyi gerektiren bende girmemiştir.
Olayın somut ayrıntısı sonucu belirlemiştir. Davacı görev değişikliği nedeniyle birim amirliğinden ayrılmıştır. Elindeki şifreyi iade etmesi gerekirken zamanında iade etmemiştir. Kendisinde kalan şifreyle soru hazırlama sürücüsüne ulaşmıştır.
Değerlendirme şu şekilde yapılmıştır. Davacı, resmî araç, gereç ve belgelerin korunmasında kusurlu davranmıştır. Bu davranışın karşılığı ise kınama cezasıdır. Mahkeme, cezanın iptaline, kesilen aylığın ödenmesine ve zararın tazminine karar vermiştir. Kınama cezasına ilişkin başka bir örnek için kınama disiplin cezası yargı kararı sayfasına bakılabilir.
Karar iki kademeli bir denetim örneğidir. İlk derece mahkemesi fiilin niteliğini kendisi değerlendirmiştir. Yargı, idarenin nitelendirmesiyle bağlı değildir. Bu yaklaşım, disiplin işlemlerinde yargısal denetimin kapsamını gösterir.
Denetim sırasında üç soru sorulur. Fiil sabit midir? Sabitse kanunda hangi bende girer? O bendin öngördüğü ceza uygulanmış mıdır? Sorulardan birine olumsuz cevap verilmesi iptal sonucunu doğurabilir.
Bu özet, künyesi yayımlanmamış bir karara dayanmaktadır. Bu nedenle genel bir kural değil, tek bir dosya örneği olarak okunmalıdır. Benzer uyuşmazlıkların güncel karşılıkları Danıştay Karar Arama sistemi üzerinden aranabilir.
Sınav Sorularına Erişim Hangi Fiil Kapsamında Değerlendirilir
Bu olay bugünkü kanun metni üzerinden de tartışılabilir. Kanunda birbirine yakın duran üç bent vardır. Hangisinin uygulanacağı, davranışın niteliğine göre belirlenir.
Birinci ihtimal kınamadır. Görevle ilgili resmî araç, gereç ve benzeri eşyayı kusurlu davranışla kaybetmek veya zarar vermek kınama sebebidir. Şifrenin zamanında iade edilmemesi bu tanıma yaklaşır.
İkinci ihtimal aylıktan veya ücretten kesme cezasıdır. Kuruma ait araç, gereç ve belgeyi görevin sona ermesine ve kurumca yazı ile istenmesine rağmen belirlenen sürede geri vermemek bu bende girer. Burada belirleyici olan, idarenin yazılı istemidir. Yazılı istem yoksa bendin unsuru eksik kalır.
Üçüncü ihtimal yine aynı fıkradadır. Hukuka aykırı olarak kurumun bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına kasten girmek ya da orada kalmak sayılmıştır. Bu bendin unsuru kasıttır.
Karara konu olayda şifre kişiye kurumca verilmiştir. Erişim, kendi şifresiyle sağlanmıştır. Bu nedenle hukuka aykırı giriş tanımına oturmamıştır. Sonuç, kusurlu davranış değerlendirmesi olmuştur. Şifrenin kurumca geri istenip istenmediği de ayrı bir tartışma başlığıdır. Yazılı istem yoksa geri vermeme bendi de uygulanamaz.
Kasıt ve Kusur Ayrımı Neden Önemlidir
Kanun bazı bentlerde kasıt arar. Kasıtlı olarak görevi tam ve zamanında yapmamak buna örnektir. Bilişim sistemine kasten girmek de aynı yapıdadır.
Bazı bentlerde ise kusur yeterlidir. Görevin yerine getirilmesinde kusurlu davranmak kınama sebebi olarak düzenlenmiştir. Aradaki fark cezanın derecesini değiştirir.
Soruşturma raporunda kastın nasıl kanıtlandığı bu yüzden incelenir. Rapor yalnız sonucu anlatıyorsa eksik kalır. Kastı gösteren somut delil yoksa daha hafif bende geçilmesi gündeme gelir. Aylıktan veya ücretten kesme cezası verilirken bu ayrımın gerekçede karşılanması beklenir.
Kararın Dayandığı Yönetmelik Bugün Yürürlükte mi
Karar, Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliğine göre verilmiştir. Bu Yönetmelik mülgadır ve bugünkü işlemlere dayanak yapılamaz. Kaldırma işlemi 20 Ekim 2017 tarihli ve 30216 sayılı Resmî Gazete ile yapılmıştır.
Değişikliğin sebebi bir iptal kararıdır. Anayasa Mahkemesi 14/1/2015 tarihli ve E. 2014/100, K. 2015/6 sayılı kararıyla maddenin dayanağını iptal etmiştir. Fiiller ve cezalar bunun üzerine 2/12/2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanunla doğrudan kanuna yazılmıştır.
Kaldırma tek başına bir boşluk doğurmamıştır. Bugün fiil ve cezaların tek dayanağı 2547 sayılı Kanundur. Kanunun 53. maddesi hem fiilleri hem cezaları saymaktadır. Ayrıca disiplin soruşturması usulü 53/A, zamanaşımı 53/C ve yetki 53/Ç maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddelerden 53/A, 30/7/2026 tarihli ve 7592 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Değişiklik 9 Ağustos 2026 tarihli ve 33335 sayılı Resmî Gazete ile yürürlüğe girmiştir. Öğretim elemanı olmayan üniversite memurları için ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125. maddesi uygulanır.
Kararın hukuki mantığı yine de geçerliliğini korur. Bugün de aynı ayrım kanunda vardır. Görevle ilgili resmî araç ve gereci kusurlu davranışla kaybetmek veya zarar vermek kınama sebebidir. Kuruma ait araç, gereç ve belgeyi yazılı istemeye rağmen süresinde geri vermemek ise aylıktan veya ücretten kesme sebebidir. Yani ölçü, kusurun ağırlığı ile idarenin yazılı istemine uyulmamış olmasıdır.
Fiil ile Ceza Arasındaki Uyum Nasıl Denetlenir
Denetimin çıkış noktası tipikliktir. Fiilin kanunda tanımlanan bende bütün unsurlarıyla uyması gerekir. Unsurlardan biri eksikse o bendin cezası verilemez.
Kanun benzer fiiller için ayrı bir kural koymuştur. 53/D maddesine göre nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen fiillere de aynı türden ceza verilebilir. Ancak hangi fiile benzediğinin kararda açıkça belirtilmesi şarttır. Bu gerekçe yazılmamışsa işlem sebep unsuru yönünden sakattır.
İkinci ölçü ölçülülüktür. Aynı maddeye göre aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilemez. Fiil birden fazla disiplin suçu oluşturuyorsa en ağır cezayı gerektiren ceza uygulanır. Temel ilkelerin tamamı yükseköğretim disiplin cezasında uygulanacak temel ilkeler sayfasındadır.
Bir Derece Alt ve Üst Ceza Hangi Hâllerde Uygulanır
Kanun iki yönlü bir esneklik tanır. Geçmiş hizmetleri olumlu olanlara bir derece alt ceza uygulanabilir. Ödül veya başarı belgesi almış olmak da bu kapsamdadır. Alt cezayı, asıl cezayı vermeye yetkili makam verir.
Ters yönde ise tekerrür kuralı işler. Cezanın özlük dosyasından çıkarılmasına ilişkin süre içinde aynı fiil tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Tekerrüre esas cezanın kesinleşmiş olması gerekir. Ayrı fiiller nedeniyle verilen aynı derecedeki cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir.
Kanun bir sınır daha çizer. Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasına bir üst ceza uygulanması gerekiyorsa üst ceza kamu görevinden çıkarmadır. Ters yönde ise kamu görevinden çıkarmanın alt cezası kademe ilerlemesinin durdurulmasıdır. Kanunla affedilmiş cezalar tekerrüre esas alınmaz. Tekerrür nedeniyle verilen bir derece ağır cezalar da tekerrüre esas sayılmaz.
Bu iki kural davada birlikte tartışılır. Alt ceza takdiri hiç değerlendirilmemişse bu durum dilekçede ileri sürülebilir. Tekerrür uygulanmışsa dayanak cezanın kesinleşip kesinleşmediği incelenir. Ayrıntı için disiplin cezalarının tekerrürü sayfasına bakınız.
Uyumsuzluk Davada Nasıl İleri Sürülür
İptal davası, işlemin sebep ve konu unsurlarına dayandırılır. Sebep unsuru fiilin kendisidir. Konu unsuru ise verilen cezanın türüdür. Fiil ile ceza örtüşmüyorsa işlem konu unsuru yönünden hukuka aykırı olur.
Dilekçede şu üç nokta somutlaştırılır.
Soruşturma raporunda sabit sayılan fiilin tam olarak ne olduğu
Bu fiilin kanunda hangi bende karşılık geldiği
İşlemde uygulanan bendin neden fiile uymadığı
Soruşturma zamanaşımı da ayrıca kontrol edilir. Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmamışsa ceza verilemez. Sürelerin ayrıntısı akademik disiplin cezalarında zamanaşımı sayfasındadır.
Aylıktan veya ücretten kesme cezasında oran da ayrıca denetlenir. Kararda oranın niçin 1/8 olarak belirlendiği açıklanmalıdır. Gerekçesiz oran tercihi de dava konusu yapılabilir. Delil tartışması da dilekçenin bir parçasıdır. Soruşturma raporundaki tespitlerle ceza kararındaki nitelendirme karşılaştırılır. İkisi arasında fark varsa bu fark açıkça gösterilir. Yetkili makam, soruşturmacının önerdiği cezayı hafifletebilir ya da reddedebilir. Ancak öneriden daha ağır bir cezaya kendiliğinden geçemez.
Ret hâlinde de kanun bir sınır koyar. Teklif edilen ceza reddedilirse, ret gerekçesine uygun yeni işlem en geç üç ay içinde kurulur. Bu süre geçtikten sonra kurulan işlem ayrı bir dava sebebi oluşturur.
Aylıktan veya Ücretten Kesme Konusunda Avukat Desteği
Aylıktan veya ücretten kesme cezası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Aylıktan veya ücretten kesme cezası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya uzman avukata soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Ceza konu unsuru yönünden hukuka aykırı hâle gelir. Mahkeme, fiilin kanunda hangi bende girdiğini kendisi değerlendirir. Karara konu olayda mahkeme fiili kınama kapsamında görmüş ve aylıktan kesme cezasını iptal etmiştir.
Kesilen maaş geri alınabilir mi?
Cezanın iptali hâlinde kesilen tutarın iadesi istenebilir. Bunun için dava dilekçesinde iptal talebiyle birlikte tam yargı talebi de ileri sürülür. Karara konu olayda mahkeme kesilen aylığın ödenmesine ve zararın tazminine hükmetmiştir.
Eski disiplin yönetmeliğine dayanan kararlar hâlâ kullanılabilir mi?
Yönetmelik 20 Ekim 2017 tarihli ve 30216 sayılı Resmî Gazete ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten sonraki işlemlerde dayanak doğrudan 2547 sayılı Kanunun 53. maddesidir. Eski kararların hukuki mantığı emsal olarak tartışılabilir, ancak madde numaraları güncel metinden alınmalıdır.
Geçmiş çalışmaları olumlu olan personele bir derece alt ceza verilir mi?
Kanunun 53/D maddesi bu imkânı tanır, ancak zorunlu tutmaz. Alt cezayı, asıl cezayı vermeye yetkili makam takdir eder. Takdirin hiç kullanılmamış olması dava dilekçesinde tartışma konusu yapılabilir.
Aynı fiil için hem kınama hem aylıktan kesme cezası verilebilir mi?
Verilemez. Aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilmesi 53/D maddesiyle yasaklanmıştır. Fiil birden fazla disiplin suçu oluşturuyorsa en ağır cezayı gerektiren tek ceza uygulanır.
Disiplin Soruşturması
Akademik Yayında Yapay Zeka Uydurma Kaynak Sorunu ve Etik Sorumluluk
Yapay zekanın ürettiği hayali kaynak künyeleri hangi etik ihlal bendine girer, yazarın doğrulama sorumluluğu nereye kadar uzanır ve yayımdan sonra düzeltme ile geri çekme nasıl ayrılır.
