Etik İhlal Sayılmayan Haller ve Savunmada Kullanımı
Etik İhlal Sayılmayan Haller ve Savunmada Kullanımı
Etik ihlal sayılmayan haller YÖK ve ÜAK yönergelerinin 5. maddesinde sayılır. Anonim bilgi, alanın temel bilgileri ve evrensel kuramlar bu kapsamdadır.
Etik ihlal sayılmayan haller iki ayrı yönergenin 5. maddesinde sayılır. YÖK yönergesi anonim bilgilerin, alanın temel bilgilerinin ve matematik teoremleri gibi önermelerin kullanımını ihlal saymaz. ÜAK yönergesi ise evrensel kuramları ve alanın temel bilgilerini dışarıda bırakır. Savunma, iddiaya konu metnin bu tanımlardan hangisine girdiğini gösterir.
Ayrımın somut sonucu vardır. Üniversiteye gelen ihbarda adayın doçentlik başvurusunun sürdüğü yazılmışsa, üniversite bunu derhal ÜAK Başkanlığına sorar. Başvuru sürüyorsa tüm bilgi ve belgeler ÜAK'a gider. Kural, YÖK yönergesinin 9. maddesinin dördüncü fıkrasındadır. Savunmanın hangi metne dayanacağı da bu yüzden değişir.
Doçentlik dışındaki iddialarda yetki kuralı farklıdır. Yönergenin 13. maddesine göre başvuru, kişinin eylem sırasında bağlı olduğu kurumca karara bağlanır. Kişi sonradan başka üniversiteye geçmişse bu kural yine geçerlidir.
YÖK Yönergesinin Beşinci Maddesi Ne Diyor?
Maddenin metni şudur: "Bir başkasının özgün üslup ve ifadesinin aynen kullanmamak şartıyla, anonim bilgilerin, bilim alanlarının temel bilgilerinin, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin çalışmalarda kullanılması etik ihlal olarak değerlendirilemez."
Hüküm iki katmanlıdır. Birinci katman kapsam dışı bilgi türlerini sayar. İkinci katman ise bir şart koyar. Başkasının özgün üslubu ve ifadesi aynen alınmamış olmalıdır. Bilginin ortak olması, o bilgiyi anlatan cümleleri serbest bırakmaz.
Etik ihlal sayılmayan haller hangi maddede düzenlenir?
Hüküm her iki yönergenin de 5. maddesindedir. YÖK yönergesi anonim bilgilerin, bilim alanlarının temel bilgilerinin, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin kullanılmasını ihlal saymaz. ÜAK yönergesinin 5. maddesinde ise evrensel olarak tanınan bilim kuramları ile alanın temel bilgileri sayılır. YÖK metninden farklı olarak ÜAK metninde anonim bilgi ifadesi geçmez.
Kaynak gösterirken yapılan hata intihal sayılır mı?
Atıf özensizliği yönergenin 5. maddesindeki kapsam dışı haller arasında sayılmamıştır. Bu nedenle savunma 4. maddedeki intihal tanımına dayandırılır. Tanım, eserin kısmen veya tamamen kendi eseri gibi gösterilmesini arar. Kaynağın metinde ya da kaynakçada anıldığı gösterilebiliyorsa bu unsur tartışmalı hâle gelir.
5. maddesinde daha kısa bir hüküm taşır. Evrensel olarak tanınan bilim kuramlarının, alanın temel bilgilerinin, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin kullanımı ihlal sayılmaz. Bu metinde "anonim bilgi" ifadesi geçmez.
Fark savunmada gözetilir. Doçentlik dosyasına ilişkin bir iddiada bilginin yaygın olması tek başına yetmeyebilir. Bilginin temel bilgi ya da evrensel kuram olduğu ayrıca ortaya konur. İki metin arasındaki bu ayrım, aynı olayda iki kurulun farklı sonuca varmasını da açıklar.
Anonim Bilgilerin Kullanımı
Anonim bilgi, tek bir yazara bağlanamayan ve alanda ortak kullanıma girmiş bilgidir. Bir tanımın onlarca ders kitabında aynı içerikle geçmesi buna örnektir. Böyle bilgiler etik ihlal sayılmayan haller arasında açıkça yer alır.
Sınır, ifadenin kendisinde başlar. Bilginin ortak olması yazarın cümlesini serbest kılmaz. İncelemede karşılaştırılan şey genellikle bilgi değil, cümle dizilişidir. Aynı tanımı kendi cümlelerinizle yazdıysanız savunmada bunu göstermek gerekir.
Savunmaya bu nedenle bir metin karşılaştırması eklenir. Karşılaştırma iki sütunlu bir tablo olabilir. Solda iddia edilen kaynak metin, sağda sizin cümleniz yer alır. Tablo, hangi kelimelerin alan terimi olduğunu görünür kılar.
Benzerlik yazılımının verdiği oran tek başına ölçüt değildir. Program, kaynakça ve alıntı bloklarını da eşleşme sayabilir. Oranın nasıl okunacağı intihal oranının yüzde kaç olması gerektiği sayfasında ele alınmıştır.
Evrensel Bilim Kuramları ve Temel Bilgiler
Her iki yönerge de matematik teoremlerini ve ispatlarını örnek verir. Örnekleme "gibi" edatıyla yapılır. Bu nedenle sayım kapalı bir liste değildir. Fizik yasaları, kimyanın temel denklemleri ve alanın standart yöntem tarifleri de aynı mantığa girer.
Ölçüt, önermenin bilim çevresince ortak kabul görmesidir. Bir yöntem literatürde tek bir yazarla anılıyorsa durum değişir. O yöntem artık ortak bilgi değildir. Atıf gerektiren özgün katkı olarak görülür.
Kaynak gösterme biçimindeki alan farkları da tartışmaya girer. Bazı alanlarda yöntem bölümü standart cümlelerle yazılır. Bazı alanlarda ise her cümle özgün sayılır. Savunmada alanın yazım geleneği, dergi yazım kuralları ve varsa alan derneğinin kılavuzu ile desteklenir.
Tartışma çoğu kez ölçme araçlarında çıkar. Ölçek maddelerinin ya da anket sorularının aynen alınması temel bilgi savunmasıyla karşılanamaz. Bu metinlerin sahibi bellidir. İzin ve atıf ayrı ayrı aranır. Uyarlama yapılmışsa uyarlama izni de dosyaya konur.
Genel Atıf Özensizliği İntihal midir?
Yönergenin 4. maddesi intihali şöyle tanımlar. Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendi eseri gibi göstermek. Tanımın belirleyici parçası son bölümdür.
Atıf özensizliği, yönergedeki etik ihlal sayılmayan haller sayımında geçmez. Savunma burada 5. maddeye değil, 4. maddedeki tanımın unsurlarına dayanır. Metinde ya da kaynakçada kaynak anılmışsa, eseri kendi eseri gibi sunma iddiası zayıflar.
Somut fark ölçülebilir. Sayfa numarasının yanlış yazılması bir eksikliktir. Tırnak işaretinin unutulması ayrı bir eksikliktir. Kaynağın hiç anılmaması ise başka bir durumdur. Bu hâller aynı ağırlıkta değildir ve savunmada ayrı ayrı ele alınır.
Kendi Eserinden Yararlanmanın Sınırı Nerede Biter?
Yazarın kendi önceki çalışmasından yararlanması tek başına sayılan bir eylem değildir. Tekrar yayım, mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır. Dilimleme tanımı da aynı sonuç unsurunu taşır.
Belirleyici nokta sunum biçimidir. İhlal, metnin yeniden kullanımında değil, aynı çalışmanın ayrı eserler gibi puanlanmasında doğar. Bir bildirinin makaleye dönüşmesi ve dosyada tek eser olarak gösterilmesi bu tanımın dışında kalabilir.
Savunmada başvuru dosyasının eser listesi esas alınır. Aynı verinin hangi eserde nasıl kullanıldığı gösterilir. Dosyada kaç kalem olarak sayıldığı da belirtilir. Konunun yayın etiği yönü kendinden intihal ve yayın etiği sayfasında ele alınmıştır.
Tez kaynaklı yayınlar ayrı bir soru doğurur. Yönerge, henüz sunulmamış ya da savunularak kabul edilmemiş tezlerin sahibinin izni olmadan kaynak alınmasını ihlal sayar. Kendi tezinden üretilen makalede ise sorun izin değildir. Asıl soru, tez ile makalenin dosyada nasıl gösterildiğidir. İlişki eser listesinde açıkça yazılır.
ÜAK yönergesinde adayla ilgili bir bildirim yükümü daha vardır. Aday, özgeçmiş ve eser listesinde bütün eserlerini yazmak zorundadır. Hakkında daha önce ihlal kararı verilen yayınlar kısa bir açıklamayla belirtilir. Bu kural yönergenin 6. maddesindedir.
Ölçülülük ve Kast Değerlendirmesi
Yönergedeki eylem tanımları bilinçli davranışa işaret eden fiiller taşır. Sahtecilik, olmayan ya da tahrif edilmiş verinin kullanılmasıdır. Çarpıtma ise kayıtların tahrif edilmesini kapsar. Bu fiillerin dikkatsizlikle işlenmesi güçtür. Eylemin iradi yönü savunmada bu nedenle tartışılır.
YÖK yönergesi, dayanaksız ve kasıtlı ihlal isnadını da ayrı bir ihlal sayar. Hüküm, 4. maddenin ikinci fıkrasının (f) bendindedir. İhbarın husumetten doğduğunu gösteren belgeler bu nedenle dosyaya girer. Aynı kişiyle geçmiş yazışmalar ve şikâyet zinciri örnek olabilir.
Ölçülülük ise sonuç aşamasında öne çıkar. Eyleme konu eserle daha önce unvan alınmışsa, unvanın geri alınıp alınmayacağı ayrıca ele alınır. Yönergenin 10. maddesi bu takdiri üniversiteye bırakır. Karar kendiliğinden doğmaz. Eylemin ağırlığı ve eserdeki payı savunmada ayrıca anlatılır.
Bir noktada yönerge açıktır. Zarar gören kişinin rıza göstermesi sorumluluğu kaldırmaz. Ortak yazarın onay vermesi de tek başına sonuç doğurmaz.
Etik İhlal Sayılmayan Haller ile Disiplin Sorumluluğu Nasıl Ayrılır?
Etik inceleme ile disiplin soruşturması ayrı yollardır. Etik kurul kararı rapor niteliğindedir ve rektörün onayına sunulur. Disiplin işlemleri ise 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi çerçevesinde yürür. İki dosyanın süresi, mercii ve sonucu birbirinden farklıdır.
Kurul ihlal bulunmadığı sonucuna varsa bile disiplin dosyası kendiliğinden kapanmaz. Aynı fiil ayrı bir disiplin eylemi olarak görülebilir. Bunun tersi de doğrudur. İhlal kararı, cezanın kendiliğinden doğmasına yol açmaz.
Yönergenin 10. maddesi bu ayrımı açıkça kurar. Aykırı eylemde bulunduğu belirlenen kişiler hakkında gerekli disiplin işlemleri ile diğer idari, hukuki ve cezai işlemler kurumca yapılır. Savunma bu yüzden iki dosyada ayrı ayrı verilir. Etik ihlal sayılmayan haller kapsamındaki bir kullanım, disiplin dosyasında da aynı belgelerle savunulur. Soruşturmanın akışını akademisyen disiplin soruşturmasının aşamaları sayfasından izleyebilirsiniz.
Usul Hataları Etik İhlal Kararını Sakatlar mı?
Savunma hakkı yönergede ayrıntılı yazılmıştır. Hakkında inceleme açılan kişiden bilgi ve belgeleriyle yazılı savunma istenir. Süre, talep yazısının ulaştığı günden itibaren on beş gündür. Kurulun savunmasız karar verebilmesi için bir şart vardır. Bu sonuç, savunma istem yazısında açıkça belirtilmiş olmalıdır.
Bilirkişi seçiminde de sınır vardır. Yönergeye göre şu kişiler bilirkişi ya da uzman olarak seçilemez:
ilgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri,
ilgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri,
ilgilinin eşi ve üçüncü dereceye kadar kan veya sıhrî hısımları,
ilgili ile arasında husumet bulunan kişiler.
Kurul üyeleri için de benzer bir kural işler. Üye, daha önce birlikte çalıştığı kişilerle ilgili toplantıya katılamaz. Kendisi hakkında ihlal iddiasında bulunduğu kişinin dosyasına da giremez.
Aynı iddialarla ikinci inceleme yapılması yasaktır. Esası hakkında karar verilen eserler için aynı iddialar yeniden görüşülemez. Süre yönünden ayrı bir sınır daha vardır. ÜAK yönergesinde intihal, sahtecilik ve çarpıtma dışındaki ihlallerde on yıllık üst süre öngörülür. Öğrenmeden itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez. Sürelerin işleyişi etik ihlallerin incelenmesinde zamanaşımı sayfasında anlatılır.
Savunma Dilekçesinde Bu Hallerin Kullanımı
Savunmanın omurgası etik ihlal sayılmayan haller üzerine kurulabilir. Önce iddianın hangi eserin hangi bölümüne yöneldiği saptanır. İddia dilekçesi ve varsa benzerlik raporu bu saptamanın dayanağıdır. Belirsiz iddialarda kurulun somutlaştırma yapması istenir.
İkinci adımda ilgili bölümün niteliği ortaya konur. Bölüm anonim bilgi, temel bilgi ya da evrensel kuram ise 5. maddeye dayanılır. Bölüm başkasının özgün ifadesini taşımıyorsa bu da ayrıca gösterilir.
Üçüncü adımda atıf durumu belgelenir. Kaynağın metinde veya kaynakçada geçtiği yer sayfa numarasıyla yazılır. Yayının basılı hâli ile çevrimiçi sürümü farklıysa ikisi de eklenir.
Dördüncü adım taleptir. Dilekçe, ihlal bulunmadığı yönünde karar verilmesini ister. Gerekirse ek bilirkişi incelemesi de talep edilir. Savunmanın kurgusu için etik kurul savunma örneği ve intihal savunmasının nasıl hazırlanacağı sayfaları yol gösterir. Hazır şablon yerine dosyaya özgü karşılaştırma tercih edilir.
Dilekçeye eklenecek belgeler baştan listelenir. Eserin tam metni, kaynakça sayfası, dergi yazım kuralları ve varsa izin yazıları bu listede yer alır. Belgeler dilekçedeki sıra numaralarıyla eşleştirilir. Etik ihlal sayılmayan haller yönünden dayanılan her belge ayrıca işaretlenir.
Bilirkişi İncelemesinde Değerlendirme
Kurullar incelemeyi kendileri yürütür. Gerektiğinde bilirkişiden görüş alınır. YÖK yönergesinde bilirkişi, dosya kendisine ulaştıktan sonra en geç bir ay içinde rapor verir. Bu süre bir kez ve en çok bir ay uzatılabilir. ÜAK yönergesinde rapor süresi iki haftadır.
Birden çok bilirkişi atanmışsa her biri ayrı rapor yazar. Raporlar arasında çelişki varsa savunmada bu çelişki gösterilir. İddianın hukuki anlamı tartışmalıysa hukukçu bilirkişi de atanabilir.
Rapor dosyaya girdikten sonra ek savunma hakkı doğar. Rapordaki hatalı tespitler kaynak metinle karşılaştırılarak gösterilir. Bilirkişinin yasak kapsamında olup olmadığı da denetlenir. Aynı üniversiteden seçilmiş ya da tez danışmanlığı yapmış bir uzmanın raporuna bu yönden itiraz edilir.
Bilirkişiden etik ihlal sayılmayan haller yönünden ayrıca görüş istenebilir. Talep somut sorulara dönüştürülür. Hangi paragraf ortak bilgi sayılmıştır? Hangi cümle özgün ifade taşımaktadır? Bu iki soru rapora yön verir.
Etik kurul kararı tek başına son işlem değildir. Karar rapor niteliğindedir ve onaylanmak üzere rektöre sunulur. Dava konusu olan işlem, bu karara dayanan disiplin cezası ya da başvurunun iptalidir.
ÜAK tarafında sonuç daha nettir. İhlal kararı verilen adayın doçentlik başvurusu iptal edilir. Aday, müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Bu kural ÜAK yönergesinin 11. maddesindedir.
Dava süresi de bu aşamada işler. İptal davası, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlayarak altmış gün içinde açılır. Süre 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesinde yer alır. Yürütmenin durdurulması istemi dilekçede ayrıca yazılır. Doçentlik başvurusu iptal edilen adayda süre, izleyen başvuru dönemi bakımından da önem taşır.
Yargısal denetimde mahkeme işlemin sebep unsurunu inceler. Etik ihlal sayılmayan haller içinde kalan bir metnin ihlal sayılması, sebep yönünden hukuka aykırılık tartışması doğurur. Savunmada yapılan karşılaştırma bu yüzden dava dosyasına da taşınır. Emsal kararlara Danıştay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılır. Görev ve yetki kuralları için etik ihlal davalarında yetkili mahkeme sayfasına bakılır.
Etik İhlal Sayılmayan Haller Konusunda Avukat Desteği
Etik ihlal sayılmayan haller bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Mevcut belgeler ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Etik ihlal iddiası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Kendi makalemden yararlanmam etik ihlal midir?
Kendi eserinden yararlanmak yönergede tek başına sayılan bir eylem değildir. Tekrar yayım, mükerrer yayınların akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar gibi sunulmasıdır. Dilimleme tanımı da aynı sonuç unsurunu taşır. Belirleyici olan metnin yeniden kullanılması değil, dosyada kaç ayrı eser olarak gösterildiğidir.
Etik kurul savunması için kaç gün süre verilir?
Süre on beş gündür ve savunma talep yazısının ulaştığı tarihten işlemeye başlar. Kurulun savunma alınmadan karar verebilmesi için, bu sonucun savunma istem yazısında açıkça belirtilmiş olması gerekir. Gerekli görülen hâllerde savunma sözlü olarak da alınabilir.
Kimler etik ihlal incelemesinde bilirkişi olamaz?
İlgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri bilirkişi olarak görevlendirilemez. İlgilinin kendi üniversitesindeki öğretim üyeleri, eşi ve üçüncü dereceye kadar hısımları ile arasında husumet bulunan kişiler de bu kapsamdadır. Yasak kapsamındaki bir kişinin hazırladığı rapora savunmada itiraz edilebilir.
Etik kurul kararına doğrudan dava açılabilir mi?
Etik kurul kararı inceleme raporu niteliğindedir ve onaylanmak üzere rektöre sunulur. Dava, bu karara dayanılarak kurulan disiplin cezası veya doçentlik başvurusunun iptali gibi sonuç doğuran işleme karşı açılır. İptal davası süresi, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlayarak altmış gündür.
Aynı iddia ile ikinci kez etik inceleme yapılabilir mi?
YÖK yönergesinin 12. maddesi buna izin vermez. Daha önce incelenip esası hakkında karar verilen eserler için aynı iddialarla yeniden inceleme yapılamaz. Bunun için eserlerin ve iddiaların tamamen aynı olduğunun kurulca tespiti aranır. ÜAK yönergesinde de yeni bir kanıt gösterilmedikçe aynı konu yeniden incelenemez.
Disiplin Soruşturması
Üniversite Öğrencisinin Kopya ve İntihal Cezası
Sınavda kopya çekmek bir yarıyıl, kopyaya teşebbüs kınama cezası gerektirir. Seminer, tez ve yayında intihal de bir yarıyıl uzaklaştırma grubundadır.
